Draft:Türkiye'de Yerel Seçimler

Türkiye’de yerel yönetimlerde iki farklı organizasyon şeması görülmektedir. Bu şemalar büyükşehir ve il idarelerine göre farklılık göstermektedir. Yerel yönetimlerde gördüğümüz üç ana yapı il özel idareleri, belediyeler, ve büyükşehir belediyeleridir. Büyükşehir Belediyeleri 1984 yılında kurulmuştur. 2012 yılında kabul edilen ve 2014 yılı yerel seçimleri ile birlikte yürürlüğe giren 6360, sayılı kanun hükmünce, nüfusu 750.000’i aşan şehirler büyükşehir olarak kabul edilmiş ve bu şehirlerde il özel idareleri kaldırılmıştır. İl özel idareleri yerine, kapsayıcı bir üst kurum olan büyükşehir belediyeleri faaliyete girmiştir. Bu sebeple büyükşehirleri ve diğer illeri ayrı ayrı incelemek gerekmektedir.

Büyükşehir Olmayan İl Yönetimleri
2014 sonrası, Türkiye’de büyükşehir olmayan 51 il bulunmaktadır. Bu illerde yerel yönetim şeması iki ana kurumdan oluşmaktadır. Bunlar il özel idaresi ve belediyelerdir.

İl Özel İdaresi
İl özel idaresi, başkanlığını merkezi hükümetin atadığı valinin yapmış olduğu bir kurumdur. Bu kurum merkezi ve yerel yönetimin iç içe geçtiği, il genelinde idari, kanuni ve sosyal işlerden sorumlu bir tüzel kişiliktir. İl özel idaresinin karar alma organı il genel meclisidir. İl genel meclisi beş yılda bir yapılan yerel seçimler ile belirlenir. İl özel idaresinin yürütme organı ise encümendir. Encümen on üyeden oluşmaktadır. Encümen üyelerinin yarısını il genel meclisi bir yıl görevde olacakları şekilde seçerken, diğer yarısını vali seçmektedir.


 * İl Özel İdaresi
 * Vali
 * İl Genel Meclisi
 * İl Encümeni

Belediyeler
Belediyeler ise il belediye başkanı ve belediye meclisinden oluşmaktadır. Yerel seçimlerde her ilçe için seçmenler belediye başkanını doğrudan belirlerler. İl belediyeleri merkez ilçelerle örtüşmektedir. İl belediye meclisi yine yerel seçimler ile belirlenmektedir.


 * Belediye
 * Belediye Başkanı
 * Belediye Meclisi

Büyükşehir Yönetimleri
2014 yerel seçimleri itibari ile ülkemizde 30 büyükşehir bulunmaktadır. Büyükşehirlerde yerel yönetim iki ana kurum ile gerçekleşmektedir. Büyükşehirlerde yerel yönetim iki ana kurum ile gerçekleşmektedir. Bunlar Büyükşehir Belediyesi ve İlçe Belediyeleridir.

Büyükşehir Belediyesi
Büyükşehir belediyesi, şehirlerdeki il özel idareleri yerine geçen kapsayıcı tüzel kişiliktir. 2012 yılında değiştirilen ve 2014 yılında yürürlüğe giren kanun ile büyükşehirlerde il özel idaresi kapatılmış, şehri temsil eden genel meclis sayısı iki iken bire düşmüştür. İl idarelerindeki meclislerin seçimle belirlenmesinin aksine, büyükşehir belediye meclisleri doğrudan seçim ile belirlenmemekte, bunun yerine ilçe belediye meclisi sonuçlarına göre oluşturulmaktadır.
 * Büyükşehir Belediyesi
 * Büyükşehir Belediye Başkanı
 * Büyükşehir Belediye Meclisi

İlçe Belediyeleri
Büyükşehirlerde her ilçe için de ayrıca belediye teşkilatı bulunmaktadır. İlçe belediyeleri, ilçe belediye başkanı ve ilçe belediye meclisinden oluşmaktadır. Yerel seçimlerde, seçmenler ilçe belediye başkanını ve ilçe belediye meclisini seçmektedirler.


 * İlçe Belediyesi
 * İlçe Belediye Başkanı
 * İlçe Belediye Meclisi

Seçim Sistemi
Mahalli idaereler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri seçim sistemi ve usulü 1984 yılında 2972 sayılı kanun ile belirlenmiştir. Bu kanuna göre yerel seçimler 5 yıllık periyotlar halinde yapılmaktadır. Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. Seçmenler yaşadıkları bölgeye göre seçimlerde oy kullanmaktadırlar. Büyükşehirde yaşayanlar “büyükşehir belediye başkanı”, “ilçe belediye başkanı”, “ilçe belediye meclisi”, ve “muhtarlık” için; diğer illerde yaşayanlar, “il genel meclisi”, “belediye başkanı”, “belediye meclisi”, ve “muhtarlık” için oy kullanır. Köylerde yaşayanlar ise “il genel meclisi” ve “muhtarlık” için oy kullanır.

Belediye Başkanlığı Seçimi
Büyükşehir, il ve belde belediye başkanları basit oy çokluğu sistemi ile seçilmektedir. Adaylar arasında en fazla oy alan kişi belediye başkanı olmaya hak kazanır. İlçe ve belde belediye başkanları için her belde seçim bölgesini oluştururken, büyükşehir belediye başkanı için büyükşehir sınırları seçim bölgesini oluşturur.

İl Genel Meclisi
İl genel meclisi üyeleri için her ilçe bir seçim bölgesidir. İlçelerden gelen üyeler il genel meclisini oluşturmaktadır. İl genel meclisi için gönderilecek üye sayısı ilçelerin nüfus sayılarına göre belirlenir. Aşağıdaki tablo nüfus sayılarına göre üye sayılarını göstermektedir.

İl genel meclisi seçimlerinde %10 barajlı nispi temsil sistemi uygulanır. Yukarıdaki tabloya göre belirlenen üye sayıları, seçime katılan partilerin oy oranlarına göre dağıtılır.

İlk olarak toplam geçerli oy sayısının onda birine denk gelen sayı tüm partilerin oylarından çıkartılır. Bu çıkarma işleminden sonra geriye oyu kalmayan partiler mecliste üye bulunduramazlar. Kalan partilerin oyları öncelikle bire, daha sonra ikiye, daha sonra üçe,..., bölünür. Bu işlem tüm partilerin oyları toplamı il genel meclisine gönderilecek toplam üye sayısına ulaşıncaya kadar devam ettirilir.

Belediye Meclisi
Belediye meclisi için her belde bir seçim bölgesidir. Belediye meclisi seçimlerinde de, il genel meclisi seçimlerinde olduğu gibi %10 barajlı nispi temsil sistemi uygulanmaktadır. Aşağıdaki tabloda 2972 numaralı kanunda belediye meclisi üye sayısının belirlenme esasları özetlenmiştir.

Nüfusa göre belirlenen üye sayısının hangi partilerden üyelerin oluşturacağı seçim sonuçlarında alınan oy sayılarına göre belirlenir. İl genel meclisi üyelerini belirlemede uygulanan kurallar burada da kullanılır. Fakat, il genel meclisinden farklı olarak belediye meclislerinde kontenjanlı üyeler de vardır. İlk olarak kontenjan üye sayısı toplam üye sayısından çıkarılır. Kontenjan üyeleri belediye meclisi seçimlerinde en fazla oy alan partinin kontenjan adayları olur. Daha sonra toplam oyun yüzde onu veya daha azı kadar oy alan partiler sıralamadan çıkartılır. Kalan partilerin oy sayıları bölünerek belediye meclisine gönderecekleri üye sayıları belirlenir.

Büyükşehir Belediyesi Meclisi Oluşturulması
Büyükşehir belediye meclisinin başkanı büyükşehir belediye başkanıdır. İlçe belediye başkanları ise büyükşehir belediye meclisinin doğal üyeleri olarak kabul edilir.

Büyükşehir belediye meclisi, büyükşehir sınırları içerisinde kalan her ilçeden gelen üyeler ile oluşturulur. İlçenin nüfusuna göre belirlenen üye sayısı beşe bölünerek, o ilçeden büyükşehir belediye meclisine gönderilecek üye sayısı belirlenir.

İlk olarak kontenjan üye sayısı toplam üye sayısından çıkarılır. Daha sonra kalan üyeler belediye meclisine girme sıralarına göre büyükşehir belediye meclisine alınır. Bu işleme büyükşehir belediye meclisine gönderilecek üye sayısına ulaşana kadar devam edilir.

Belediye meclisi kontenjan üyelerinden ilk sırada seçilen üye büyükşehir belediye meclisine de girmektedir.