Talk:Łęczyca Voivodeship

Gloger, Geografia historyczna
Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski. W tek&#347;cie 63 autentycznych rycin, Kraków 1903

Województwo &#321;&#281;czyckie.

W dobie podzia&#322;ów ziemia &#321;&#281;czycka by&#322;a oddzielnem ksi&#281;stwem, w którem panowali rozmaici ksi&#261;&#380;&#281;ta z rodu Piastów, a najprzód Konrad I mazowiecki, syn Kazimierza Sprawiedliwego, po nim syn jego Kazimierz I kujawski, a nast&#281;pnie trzech synów Kazimierza, to jest Leszek Czarny, Kazimierz II i W&#322;adys&#322;aw &#321;okietek, który to ostatni wst&#261;piwszy na tron Polski, w&#322;&#261;czy&#322; ksi&#281;stwo &#321;&#281;czyckie do Korony, tworz&#261;c z niego oddzielne województwo. &#321;&#281;czycanie, jak i wszystkie ludy lechickie, przywykli byli z prawieków rz&#261;dzi&#263; si&#281; miejscowym w&#322;asnym obyczajem, w czem dogadzaj&#261;c im W&#322;adys&#322;aw Jagie&#322;&#322;o utrzymywa&#322; w tej ziemi osobnego namiestnika czyli starost&#281;, a szlachta &#322;&#281;czycka jeszcze w roku 1418 ustanowi&#322;a sobie oddzielne prawa z 27 artyku&#322;ów p. t. Constitutiones Terrae Lanciciensis generales.

Województwo &#321;&#281;czyckie graniczy&#322;o na pó&#322;nocy z Brzesko-kujawskiem i Rawskiem. Cz&#281;&#347;&#263; granicy pó&#322;nocno-wschodniej z województwem Rawskiem stanowi&#322;a rzeka Przysowa (od wsi Tr&#281;bisk a&#380; do po&#322;&#261;czenia si&#281; z Bzur&#261;). Wschodni&#261; &#347;cian&#281; od miasteczka Soboty a&#380; do rzeki Pilicy pod Brzegiem stanowi&#322;o województwo Rawskie. Na po&#322;udniu rzeka Pilica na kilkomilowej przestrzeni (od Bia&#322;obrzegów do Brzegu) rozgranicza&#322;a województwo &#321;&#281;czyckie od Sandomierskiego. Zachodni&#261; granic&#281; dawa&#322;o województwo Sieradzkie i na ma&#322;ej przestrzeni w okolicy Ko&#322;a, Kaliskie. W tej po&#322;udniowo-zachodniej &#347;cianie dwie rzeki Ner i Wolborka p&#322;yn&#281;&#322;y granic&#261; województw.

Województwo &#321;&#281;czyckie mia&#322;o figur&#281; mocno wyd&#322;u&#380;on&#261; od K&#322;odawy i Grzegorzewic na pó&#322;nocno-zachodzie, do rzeki Pilicy na po&#322;udnio-wschodzie. Obejmowa&#322;o przestrzeni oko&#322;o 80 mil kwadratowych i liczy&#322;o w XVI wieku parafij 74, miasteczek 25 i wiosek 875, &#322;anów czyli gospodarstw kmiecych 4990, szlachty zagrodowej 577, nie licz&#261;c znacznej ilo&#347;ci folwarków, zagród komorniczych i rzemie&#347;lników wiejskich. Tak g&#281;stego zaludnienia, jak w &#321;&#281;czyckiem, nie posiada&#322;o w XVI wieku &#380;adne inne województwo w Rzeczypospolitej oprócz Brzesko-Kujawskiego, które na pierwszem sta&#322;o miejscu.

Senatorów mia&#322;o 5, to jest wi&#281;kszych 2: wojewoda i kasztelan &#322;&#281;czyccy, mniejszych 3, kasztelanowie: brzezi&#324;ski, inow&#322;odzki i konarski. Dzieli&#322;o si&#281; na powiatów 3: &#321;&#281;czycki, Brzezi&#324;ski i Or&#322;owski. Z tych &#321;&#281;czycki zajmowa&#322; wi&#281;ksz&#261; po&#322;ow&#281; województwa, Brzezi&#324;ski mia&#322; mil kwadratowych 24, a Or&#322;owski 111/2. Tradycye o istnieniu powiatu Inow&#322;odzkiego s&#261; b&#322;&#281;dne. Miastem sejmikowem by&#322;a &#321;&#281;czyca, gdzie obierano na sejmy pos&#322;ów 4, a deputatów trybunalskich 2, na komisy&#261; za&#347; radomsk&#261; komisarza 1. Popis rycerstwa odbywa&#322; si&#281; pod &#321;&#281;czyc&#261; na &#347;wi&#281;ty Micha&#322;. Starostwo grodowe by&#322;o &#321;&#281;czyckie, niegrodowych za&#347; by&#322;o kilka: Inow&#322;odzkie, Zgierskie, K&#322;odawskie. Powiatów by&#322;o tyle, ile s&#261;dów ziemskich, bo zwykle w dawnej Polsce szlachta mieszkaj&#261;ca w granicach danego powiatu, s&#261;dzi&#322;a si&#281; w s&#261;dzie, którego siedliskiem by&#322;o miasto powiatowe. Ziemia &#321;&#281;czycka dzieli&#322;a si&#281; na trzy powiaty i mia&#322;a trzy s&#261;dy ziemskie: w &#321;&#281;czycy w Or&#322;owie i Brzezinach.

Miasta znaczniejsze by&#322;y: &#321;&#281;czyca, sto&#322;eczne województwa, Inow&#322;od&#378; nad Pilic&#261;, Brzeziny, K&#322;odawa, &#321;agiewniki, s&#322;yn&#261;ce cudownym obrazem &#347;w. Antoniego. Herb województwa przedstawia&#322; pó&#322; lwa czerwonego na bia&#322;em polu i pó&#322; or&#322;a bia&#322;ego w czerwonem polu, grzbietami do siebie obruconych i jedn&#261; uwie&#324;czonych koron&#261;.

&#321;&#281;czyca upami&#281;tni&#322;a si&#281; pierwszym wielkim zjazdem czyli wiecem, sejmem prawodawczym narodu polskiego, zwo&#322;anym tu roku 1180 przez Kazimierza Sprawiedliwego. Wiec ten w dziejach nazywany by&#322; tak&#380;e synodem &#322;&#281;czyckim, z powodu, &#380;e zasiadali na nim arcybiskup gnie&#378;nie&#324;ski i siedmiu biskupów polskich (krakowski, pozna&#324;ski, wroc&#322;awski, kujawski, p&#322;ocki, pomorski i lubuski z za Odry) oraz wiele innego duchowie&#324;stwa, które by&#322;o wówczas przedewszystkiem pi&#347;mienne i przodowa&#322;o narodowi wykszta&#322;ceniem. Obok duchownych zasiad&#322;o do rady wielu ksi&#261;&#380;&#261;t, mo&#380;now&#322;adztwo &#347;wieckie i znakomitsze rycerstwo, a wszystkie uchwa&#322;y prawodawcze i wyroki og&#322;oszono zebranemu ludowi i szlachcie z niezmiernem narodu zadowoleniem i rado&#347;ci&#261;. By&#322; to zatem pierwszy sejm narodu polskiego, stwierdzaj&#261;cy jego jedno&#347;&#263; pomimo podzia&#322;ów kraju pomi&#281;dzy licznych ksi&#261;&#380;&#261;t. W 105 lat potem odby&#322; si&#281; w &#321;&#281;czycy (roku 1285) inny wa&#380;ny synod, tym razem duchowie&#324;stwa polskiego, pod przewodnictwem arcybiskupa gnie&#378;nie&#324;skiego Jakuba &#346;winki, gdzie mi&#281;dzy innemi postanowiono, aby urz&#281;dów duchownych cudzoziemcom nie dawa&#263; i nauczania w szko&#322;ach nie powierza&#263; mistrzom, którzyby j&#281;zyka polskiego dostatecznie nie posiadali.

Nazwa &#321;&#281;czycan, &#321;&#281;czan, powsta&#322;a od wielkiej ilo&#347;ci &#322;&#281;gów czyli &#322;&#261;k (nad Nerem i Bzur&#261;), w&#347;ród których le&#380;a&#322;y ich siedliska. Licznie rozrodzon&#261; tu szlacht&#281;, jako osiad&#322;&#261; w&#347;ród b&#322;otnistych nizin, nazywano &#380;artobliwie „piskorzami”. Mundur sejmowy tego województwa by&#322; ten sam co Sieradzkiego i Gnie&#378;nie&#324;skiego, t. j. kontusz karmazynowy, wy&#322;ogi granatowe i &#380;upan bia&#322;y.