Talk:Belz Voivodeship

Gloger, Geografia historyczna
Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski. W tek&#347;cie 63 autentycznych rycin, Kraków 1903

Województwo Be&#322;skie

Be&#322;z nad rzek&#261; Za&#322;ok&#261;, do Buga wpadaj&#261;c&#261;, by&#322; jednym ze starszych grodów czerwie&#324;skich, a st&#261;d i nazw&#281; swoj&#261; otaczaj&#261;cej go ziemi udzieli&#322;. Ziemi&#281; powy&#380;sz&#261; roku 981 zaj&#261;&#322; W&#322;odzimierz „na Lachach”, pó&#378;niej odzyska&#322; j&#261; roku 1018 Boles&#322;aw Wielki, ale po &#347;mierci Chrobrego, Jaros&#322;aw, ksi&#261;&#380;&#281; kijowski, powróci&#322; j&#261; znowu do Rusi. Odt&#261;d staje si&#281; ona dzielnic&#261; ksi&#261;&#380;&#261;t ruskich, przechodz&#261;c ustawicznie z r&#261;k do r&#261;k, nie wy&#322;&#261;czaj&#261;c i Kazimierza Sprawiedliwego, który roku 1191, zjechawszy do Be&#322;za, za&#322;atwia i godzi spory mi&#281;dzy Rurykowiczami. W wieku XIV, po wyga&#347;ni&#281;ciu niektórych ksi&#261;&#380;&#261;t ruskich, ziemia Be&#322;ska, prawem naturalnego spadku, przesz&#322;a wraz z innymi krajami Rusi Czerwonej na ksi&#281;cia mazowieckiego, Boles&#322;awa Trojdenowicza, jako urodzonego z Maryi, córki Jerzego I, ksi&#281;cia halickiego i w&#322;odzimierskiego, który w roku 1331 o&#380;eni&#322; si&#281; z Eufemi&#261;, córk&#261; Gedymina, wielkiego ksi&#281;cia litewskiego, i by&#322; przez pot&#281;&#380;nego te&#347;cia popierany. Gdy Boles&#322;aw ten bezpotomnie dnia 7. kwietnia 1340 roku umar&#322;, wówczas Kazimierz Wielki tytu&#322;em spadku (byli sobie przestryjeczni jako wnukowie rodzonych braci: Boles&#322;aw Ziemowita Mazowieckiego, a Kazimierz Wielki Kazimierza Kujawskiego) zaj&#261;&#322; Ru&#347; Czerwon&#261; z ziemi&#261; Be&#322;sk&#261;. Spory jednak nie usta&#322;y i dopiero za spraw&#261; W&#322;adys&#322;awa, ksi&#281;cia opolskiego, którego Ludwik w&#281;gierski, nast&#281;pca Kazimierza Wielkiego, mianowa&#322; wielkorz&#261;dc&#261; Czerwonej Rusi, ziemie Be&#322;ska wraz z Che&#322;msk&#261; ostatecznie po&#322;&#261;czone z Koron&#261; zosta&#322;y, a miasta ich mnogimi przywilejami uposa&#380;one.

Jagie&#322;&#322;o, wydaj&#261;c siostr&#281; swoj&#261;, Aleksandr&#281;, roku 1387 za Ziemowita, ksi&#281;cia mazowieckiego, przekaza&#322; mu w posagu ziemi&#281; Be&#322;sk&#261;, a tym sposobem ziemia ta dosta&#322;a si&#281; powtórnie ksi&#261;&#380;&#281;tom mazowieckim. Dzier&#380;yli te&#380; j&#261; synowie tego Ziemowita, najprzód starszy Kazimierz, potem m&#322;odszy W&#322;adys&#322;aw, nast&#281;pnie za&#347; synowie W&#322;adys&#322;awa, tak&#380;e Ziemowit i W&#322;adys&#322;aw. Gdy jednak obaj pomarli m&#322;odo i bez&#380;enni, bo przed doj&#347;ciem do lat dojrza&#322;ych (pierwszy w styczniu, drugi w lutym roku 1462), ziemia Be&#322;ska, jako po ksi&#261;&#380;&#281;tach lennych, przesz&#322;a znowu na w&#322;asno&#347;&#263; Korony Polskiej. Dzia&#322;o si&#281; to za Kazimierza Jagiello&#324;czyka, przy którego synach nauczycielem by&#322; dziejopisarz Jan D&#322;ugosz, i ten w&#322;a&#347;nie zaznacza, &#380;e na jego to pro&#347;b&#281; król Kazimierz III nada&#322; herb ziemi Be&#322;skiej (widocznie pierwej herbu nie mia&#322;a), przedstawiaj&#261;cy w polu czerwonem gryfa bia&#322;ego pod z&#322;ot&#261; koron&#261;, wspinaj&#261;cego si&#281; przedniemi &#322;apami do góry. Ziemia Be&#322;ska, zostaj&#261;c od roku 1387 do 1462 pod jurysdykcy&#261; ksi&#261;&#380;&#261;t mazowieckich, mia&#322;a swoich wojewodów, kasztelanów i innych urz&#281;dników ziemskich trybem polskim.

Zamieniona na województwo Be&#322;skie (nieco mniejsze od Lubelskiego, a równe prawie z ziemi&#261; Che&#322;msk&#261;), graniczy&#322;a z t&#261; ziemi&#261; od pó&#322;nocy, z Wo&#322;yniem w okolicach zabu&#380;nych od pó&#322;noco-wschodu, z województwem Ruskiem od po&#322;udnia i z Lubelskiem i ziemi&#261; Przemysk&#261; na zachód. Województwo Be&#322;skie mia&#322;o senatorów wi&#281;kszych dwóch, to jest wojewod&#281; i kasztelana Be&#322;skiego, mniejszych tak&#380;e dwóch, którymi byli kasztelanowie lubaczewski i buski. Ten ostatni zosta&#322; dopiero na sejmie roku 1764 postanowiony. Niesiecki powiada, &#380;e niegdy&#347; by&#322;y w województwie Be&#322;skiem powiaty: Lubaczewski, Szew&#322;ocki i Horodelski, za swego za&#347; czasu wymienia: Be&#322;ski, Grabowiecki, Horodelski i ziemi&#281; Busk&#261;. Teodor Waga, dok&#322;adniejszy geograf od innych, wymienia w roku 1767 powiaty: Be&#322;ski, Grabowiecki, Horodelski, Lubaczewski i ziemi&#281; Busk&#261;. I tak by&#263; musia&#322;o, bo na sejmikach w Be&#322;zie obiera&#322;o województwo pi&#281;ciu pos&#322;ów, czyli po jednym z powiatu i ziemi, tudzie&#380; ogó&#322;em dwóch deputatów na trybuna&#322;. Starostwa grodowe by&#322;y cztery: Be&#322;skie, Buskie, Grabowieckie i Horodelskie, a niegrodowe: Lubaczewskie, Sokalskie, Mostowskie, Korytnickie, Tyszowieckie, Tarnogrodzkie, Szczurowickie i inne. Popis szlachty ustanowi&#322; dla tego województwa sejm roku 1564, zastrzegaj&#261;c, i&#380; „ka&#380;dy si&#281; u Be&#322;za okaza&#263; powinien i jako wojna pospolit&#261; jest, powinien s&#322;u&#380;y&#263;”.

Województwo Be&#322;skie, najmniejsze z województw ma&#322;opolskich, liczy&#322;o w XVII wieku wsi 483 i miast z miasteczkami 33, wi&#281;kszych rzek nie mia&#322;o wcale, tylko Bug, prawie od jego &#378;róde&#322; a&#380; do Dubienki wewn&#261;trz tego województwa p&#322;yn&#261;cy. W ca&#322;em województwie jedne tylko istnia&#322;y szko&#322;y w War&#281;&#380;u, pod zarz&#261;dem ksi&#281;&#380;y Pijarów. Przy pierwszym rozbiorze roku 1772 prawie ca&#322;e województwo Be&#322;skie dosta&#322;o si&#281; pod panowanie Austryi. Pozosta&#322;o tylko przy Koronie z dóbr prywatnych miasteczko Korytnica i wsi 16, a z duchownych wsi dwie, z dóbr za&#347; królewskich miasto Dubienka i w&#322;o&#347;ci 10. Sejm przeto wielki uchwali&#322; roku 1791, nie dopuszczaj&#261;c zupe&#322;nego zniesienia województwa Be&#322;skiego, i&#380; nawet w tym maluczkim obr&#281;bie, jaki pozosta&#322;, województwo Be&#322;skie b&#281;dzie obiera&#322;o pos&#322;ów dwóch, a sejmikom, wybieraj&#261;cym deputata trybunalskiego, naznaczy&#322; jako miejsce ko&#347;ció&#322; farny w Dubience, sejmiki bowiem w ko&#347;cio&#322;ach si&#281; zwykle odbywa&#322;y. Z przyczyny za&#347; szczup&#322;o&#347;ci województwa (zaledwie bowiem kilka mil kwadratowych z niego pozosta&#322;o), obywatele w ziemi Che&#322;mskiej lub w województwie Wo&#322;y&#324;skiem dziedziczne posesye maj&#261;cy, do sejmikowania w województwie Be&#322;skiem prawo mie&#263; mogli i do wszelkich urz&#281;dów i funkcyj ziemian Be&#322;skich przypuszczeni zostali. W roku 1793 województwo Be&#322;skie istnie&#263; przesta&#322;o, gdy&#380; przy formowaniu nowych województw po drugim rozbiorze skrawki województwa Be&#322;skiego wcielone zosta&#322;y do nowoutworzonych: Che&#322;mskiego i W&#322;odzimierskiego.

WTF is all this? Fake User 07:37, 10 May 2006 (UTC)