User:AdityaKarve136

किहीम गावातील पक्षी आणि समुद्री जैवविविधता

पहिले भारतीय पक्षीतज्ज्ञ डॉ सलीम अली यांचे निवासस्थान असलेले किहीम गाव अलिबागच्या उत्तरेला वसलेलं एक पर्यटन स्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. सुरक्षित समुद्रकिनारे आणि शांततापूर्ण वातावरण याचा आस्वाद घेण्यासाठी दरवर्षी अनेक पर्यटक किहीम येथे येतात.

किहीमच्या भोम्बड भागात झाडांची संख्या जास्त असल्याने अनेक स्थानिक पक्षी दिसतात. तसेच या भागात लोकवस्ती कमी असल्यामुळे शिक्रा (Shikra), समुद्री घार (Brahminy Kite), पांढऱ्या पोटाचा समुद्री गरुड (White Bellied Sea Eagle), स्वर्गीय नर्तक (Asian Paradise Flycatcher) हे पक्षी प्रामुख्याने घरटी करून राहतात.

डॉ सलीम अली यांच्या निवासस्थानापासून काही अंतरावरच असलेल्या ताडाच्या झाडावर सुगरण (Indian Baya Weaver) पक्षाची टांगती घरटी बघायला मिळतात. सलीम अली यांनी आपल्या शोधनिबंधासाठी याच पक्ष्याच्या संपूर्ण वर्तनाचा अभ्यास केला होता आणि तो किहीम येथे त्यांच्या निवासस्थानी केला होता असे त्यांनी त्यांच्या पुस्तकात नमूद केले आहे.

उन्हाळ्याच्या शेवटी पावसाची चाहूल देणारे पक्षी किहीमच्या भोम्बड परिसरात आढळतात. या परिसरात वृक्षसंख्या अधिक आहे. पावशा (Common Hawk cuckoo),नारिंगी डोक्याचा कस्तुर (Orange Headed Thrush), टिकेलचा निळा माशीमार (Tickell's Blue Flycatcher), नवरंग (Indian Pitta), शीळ कस्तुर (Whistle Thrush), शिंपी (Tailor Bird), शमा (White Rumped Shama), पोपट (Parakeet), बुलबुल (Red Whiskered Bulbul)  हे गाणारे पक्षी दिसतात.

वडाची जास्त झाडे असल्याने काळं मांजर (Asian Palm Civet) हा निशाचर प्राणी आढळतो. वडाच्या झाडांमध्ये ढोल्या करून रात्रीच्या वेळी फळं खाण्यासाठी हा प्राणी बाहेर पडतो. ताडाच्या झाडांवर चढून ताडगोळे किंवा ताडाच्या पोगीचा भाग खाण्यात हा प्राणी तरबेज आहे.

किहीम येथील भिलेश्वर तलाव हा पक्ष्यांचे केंद्रस्थान आहे. तलावाशेजारी असलेले पिंपळ, नांदूरकी, ताड, गुलमोहर, सुबाभूळ हे वृक्ष पक्षांना निवारा व खाद्य पुरवतात. नांदूरकी (Ficus Citrifolia ) या अंजीरवर्गीय झाडावर उन्हाळ्यात (मार्च एप्रिल) फळं येतात. ही फळं खायला तांबट (Coppersmith Barbet), महाराष्ट्र राज्याच्या राज्यपक्षी हरियाल (Yellow Footed Green Pigeon ), राखी धनेश (Grey Hornbill),  सुभग (Common Iora), हळद्या (Indian Golden Oriole), साळुंकी (Common Myna), भारद्वाज (Coucal), कोकीळ (Asian Koel), नारिंगी गोमेट (Orange Minivet) इत्यादी पक्षी येतात. तसेच त्यांच्यात कोतवाल (Black Drongo), खाटीक (Shrike), सातभाई (Jungle Babbler), दयाळ (Orientle Magpie Robin), नाचण (Fantail), पाकोळी (Swallow), माळ भिंगरी (Barn Swallow), तारवली भिंगरी (WireTailed Swallow)  हे पक्षी आजूबाजूचे कीटक खायला येतात.

तलावाच्या उत्तरेला शेतीचा भाग आहे, शेतांच्या बांधावर उंच झाडे आहेत. या झाडांवर कापशी घार (Black Winged Kite) आणि घार (Black Kite) हे पक्षी प्रामुख्याने आढळतात.

तलावातील मासे खाण्यासाठी मुख्यतः धीवर (Kingfisher), बगळे ( *Egrets*), करकोचे (Storks) हे पक्षी येतात. यात सामान्य धीवर ( Common Kingfisher), पांढऱ्या छातीचा धीवर (White breasted Kingfisher), कवड्या धीवर (Pied kingfisher) तसेच लहान बगळा (Little Egret), गाय बगळा (Eastern Cattle Egret), ढोकरी (Indian Pond Heron), जांभळा बगळा (Purple Heron), उघड्या चोचीचा करकोचा (Asian Openbill), मोर शराटी (Glossy Ibis), काळा शराटी (Black Ibis), पाणकावळा (Cormorant), पाणकोंबडी (Waterhen), कमळपक्षी (Bronze Winged Jacana), टिटवी (Red Wattled Lapwing), राखी चिखल्या (Gret Plover) हे पक्षी असतात.

तसेच बदक प्रवर्गातील अडई (Lesser Whistling Duck), हळदीकुंकू बदक (Indian Spot bill Duck), छोटी लालसरी (Common Pochard) हे पक्षी वास्तव्याला असतात.

किहीमच्या समुद्रकिनारी हिवाळ्यात उत्तरेला स्थलांतरित समुद्री पक्षी येतात.

त्यात प्रामुख्याने युरेशियन कोरल (Eurasian Curlew), लहान कोरल (Whimbrel), काळ्या शेपटीचा पाणटीवळा (Black Tailed Godwit) ,सामान्य टिलवा (Common Redshank),सामान्य तुतारी (Common Sandpiper), उलटचोच तुतारी (Terek Sandpiper), रंगीत तुतारी (Rudy Turnstone), केंटिश चिखल्या (Kentish Plover), छोटा चिखल्या (Sand Plover),  छोटा कंठेरी चिखल्या (Little Ringed Plover), काळ्या चोचीचा कुरव (Black Billed Tern)हे पक्षी येतात. यांचे वास्तव्य साधारण जानेवारी ते एप्रिल यादरम्यान आढळते.

किहीमच्या समुद्रकिनारी खडक जास्त असल्याने भरतीनंतर खडकांमधील सखल भागात साठलेल्या पाण्यात अपृष्ठवंशीय वर्गातले प्राणी दिसतात. ते खालीलप्रमाणे

वलयी प्राणीसंघ (Annelida)

● वलयी कृमी (Polychaetes)

● *Decorator worm*

● *Feather duster worm*

रंध्रीय प्राणिसंघ (Porifera)

● *स्पंज (Sea sponge)*

मृदुकाय प्राणिसंघ (Molluscs)

● शंख (Conch)

● Turitella

● Arca

● Cardium

● Button

● गायकवडी (Cowri)

● Limpet

● Conus

● Chiton

● Blandfords whelk

● Siliqua radiata

● Donax

● Gyrenium natator

● Olive

● Top shells

● Oyster

● Green mussel

● Squide

● Cuttle fish

● अष्टपाद (Octopus)

● Moon snail

● Rigged goblet snail

● Dive snail

● Nerita

● Natica

● Semiricinula tissoti

● Phidiana militaris

● Cretana sp.

● Okenia pilosa

● Phidiana annulifera

● Dorid sea slug

● Bombay dorid

● Onchidium

● Goniodoris sp.

संधीपाद प्राणिसंघ (Arthropods)

● Porcelain crab

● Blue swimming crab

● Three spotted carb

● Marron stone crab

● Soldier crab

● Ghost crab

● Hermit crab

● Mud crab

● Decorator crab

● Sally lightfoot crab

● Mottles light crab

● Yellowish brown crab

● Yellow moon crab

● Spiny rock crab

● Red egg crab

● Ocean barnacles

● Pistol shrimp

निडारिया संघ (Cnidaria)

● Indian sea plume

● Burnt coral

● False pillow cover

● Banded Anemone

● Pearl anemone

● Blue button jellyfish

● Blue bottle jellyfish

● Tube anemone

● Gyrista

● Padina

चपट्या कृमींचा संघ (Platyhelminthes)

● Flatworm

मासे (Fish)

● Goby

● Triple fin

● Flat headed grey mullet

● Zebra perch

Aditya Karve

● तारा मासा (Star fish)

● Brittle Star

● Feather star

● Sea urchin

Corallinales

● Crustose coralline algae