User:Advocate Nadir Hussain Abro/sandbox

منهنجو نالو نادر حسين ابڙو آهي، منهنجو جنم رتوديرو ۾ ثيو، مدئجي مٺڙي آ، ڄم، ۽ پهريان پنج سال

ڪچي پهرين کان پنجين درجو ۽ منهجا استاد ڪچو پهريون سائين ارشاد علي، پهريون درجو سائين نظير حسين ابڙو، ٻيون درجو سائين صدرالدين ٻوهڙو، ٽيون درجو سائين نثار احمد ميراڻي، چوٿون درجو سائين مهدي شاهه، پنجون درجو وزير “جوش” جوڻيجو اسڪول جي صفائي سٿرائي

ڇهين کان مئٽرڪ تائين ۽ منهنجا استاد چهون درجو سائين واجد علي ميراڻي، ستون درجوسائين امان الله ۽ سائين امتياز علي عباسي، اٺون درجو سائين علي احمد، نائون درجو سائين محمد عظيم سومرو ۽ ڏهون درجو سائين صدرالدين شيخ ان سان گڏ مرحوم سائين محمد عيدن ميمڻ (هيڊ ماستر)، مرحوم سائين هادي بخش منگي (ڏهين جي مئٿ)، بدرالدين ابڙو (اردو)، مرحوم سائين محمد انور (ايگرو)، مرحوم سائين __ ميمڻ ۽ سائين الطاف حسين منگي (سائنس)، سائين غلام محمد (پاڪستان اسٽڊيز)، سائين نياز حسين ميمڻ ۽ سائين جميل احمد (مئٿ)، سائين عبدالرزاق جنهن کي سڀ سائين مولانا ڪري سڏيندا هئا (اسلاميات)، سائين بشير احمد ميراڻي، سائين مرتضٰي پنهور، سائين معراج، سائين عرفان ميراڻي،

قومي ترانو ٽين درجي کان ڏهين تائين

يارنهون ۽ ٻارنهون درجو ۽ منهنجا استاد سائين بشير احمد قريشي، سائين عاشق نظاماڻي

بي اي

ڪراچيءَ ڏانهن اڏام هيڊ سر اظهر حسين، شاهد حسين، افروزه ڪنول، مرحوم محمد ادريس، اخبار هفت روزه افڪار توحيد، مسعودي صاحب، ضياءالدين اسپتال جي نوڪري

ايل ايل بي ۾ داخلا ايم اي (لٽريچر)

اسان جو بابا:

اسان جو بابا، اڄ 62 سالن جو ٿي ويو آهي، هي لفظ جيڪي ڪجهه مان لکي رهيو آهيان هي سڀ بابا جي شايان شان ناهن ڇو جو بابا جو مان ۽ مرتبو هنن لفظن کان گهڻو مٿانهون آهي جن کي اسان ڪيتري به ڪوشش ڪريون بيان نٿا ڪري سگهون. اسان جو بابا محنتي، جفاڪش، خوددار، خاموش طبيعت جو مالڪ آهي. اڄ هي سڀ لکندي پوئتي ڏسان ٿو ته بابا ڇا ڇا نه ڪيو اسان سڀن جي سک آرام جي پورائي لاءِ هو جاڳي صبح ڪندو هو، بابا هر اهو فرض ادا ڪيو آهي يا کڻي ائين چوان ته هر اهو ڪم ڪيو اٿس جنهن سان اسان کي خوشيون ملن اسان جي قريب ڏک جو پاڇو به نه اچي سگهي، بابا سخت گرميءَ ۾ پنهنجو پگهر وهائيندو رهيو آهي جيئن اسان جي جسم ۾ رت وهندو رهي.

1 مارچ 1957 اهو ڏهاڙو جنهن ڏينهن اسان جو بابا، اسان جي ڏاڏي هدايت علي ۽ جانل خاتون جي گهر جنم ورتو، اسان جي وڏي پڦي اقبال خاتون اسان کي ٻڌائيندي آهي ته توهان جو پيءُ ۽ اسان جو ننڍڙو ڀاءُ ضمير حسين ڄمندي ڏاڍو پيارو، مٺڙو، سهڻو ۽ کلڻو ٻار هيو. ضمير بابا، امان، ۽ اسان سڀن ڀينرن جي اکين جو تارو هيو هر ڪوئي ان سان پيو کيڏندو هو اسان کيس پنهنجي اولاد جيان پيار ڏنو آهي. هتي اها ڳالهه لکڻ ضروري آهي ته بابا کان پهريان اسانجي ڏاڏي ۽ ڏاڏي کي ٽي ڌيئر زبيده، اقبال ۽ گلشن جنهن کي پيار منجهان اسان سڀ امان بوئا چوندا هيا سين، هڪ پٽ رستم علي ۽ بابا کان پوءِ نظر حسين پيدا ٿيا هيا. بابا ٻڌائيندو آهي ته اسان جو گهر ڪچو پر محبتن سان ٽمٽار هيو، هر طرف خوشين جا انبار هيا، اسان جي امڙ جانل بابا هدايت علي کي جيءَ جان کان وڌيڪ پياري هئي ڇو جو امان جو پهريون مڙس جلدي هي جهان ڇڏي چڪو هيو ۽ امان جانل ڏاڍي غربت ۾ زندگيءَ جا ڏينهن گذاري رهي هئي سندس گهر ۾ ان وقت پيا فاقيا ٿيندا هيا، امان جانل جوانيءَ کان سهڻي هئي، پوري خاندان ۾ سندس هاڪ هئي پر سندس قسمت امان جو ساٿ نه ڏئي رهي هئي، ان ڪري کيس خاندان جا وڏا مدئجي لڏائي آيا، جتي امان جي شادي بابا سان ڪئي وئي.

مونکي چڱيءَ ريت ياد آهي ته 1992 ۾ مان سخت بيمار ٿي پيو هيس جنهن سبب پجين درجي جو امتحان به نه ڏئي سگهيس، ته بابا ان وقت منهنجي ڪيتري خدمت ڪئي هئي، رات جو ٻه بجي اٿي مونکي دوا پيئاريندو هو، سيني لائي رکندو هو، پيار ڪندو هو، ساهه صدقي ويندو هو شايد اهو ئي سبب هيو جو منهنجو بابا سان رشتو دوستن وارو ٿي ويو، سڀن ٻارن مان شايد مونکي بابا جي ويجهڙائي گهڻي نصيب ٿي جيڪا منهنجي خوش قسمتي آهي، بابا سدائين منهنجي تربيت اهڙي طرح ڪئي ڄڻ مان ننڍي هوندي کان وڏو هجان، سدائين گهر ۽ خاندان جي هزارين معاملن ۾ مونسان مشاورت ڪري مونکي اعتماد ڏيندو هو ته منهنجو پٽ نادر هر معاملي کي ڏسي ۽ پرکي سگهي. بابا اسان سڀن ٻارن سان ڪڏهن به سختيءَ سان پيش نه آيو توڙي جو اسان جي امان صفيه جيڪا پنهنجي طبيعت ۾ خاني خان ۽ تيز ترار هئي اها پئي اسان جو دانهون، شڪايتون بابا کي ڏيندي هئي تنهنجا پٽ هئين تنهنجا پٽ هونين تنهنجا ڦر هئين ٿا ڪن تنهنجا ڦر هونئن ٿا ڪن پر بابا ٽي وي ڏسندي ڏسندي پير ڊگها ڪندي موٽ ۾ چوندو هو ابا ڇو ٿا صفيه کي تنگ ڪيو، بابا ڪڏهن به اسان کي ڪو دڙڪو به نه ڏنو بس سدائين کلي چوندو هو بابا ماءُ سان ائين نه ڪبو آ، چهري تي سندس اها مرڪ نه وسرندڙ آهي. ان مرڪ تان صدقي.

بابا اسان سڀن ٻارن جي طاقت آهي، بابا زندگيءَ ۾ ڪيترائي ڏک ڏٺا، ننڍپڻ ۾ هو گهر جو چرخو هلائڻ لاءِ پنهنجي ڀينرن جو ٻانهن ٿيندي قلفيون کپائيندو هو، ڪڏهن ڪجهه ته ڪڏهن ڪجهه جئين زندگي جو گاڏو هلندو رهي، بابا پنهنجي پڙهائي پڻ جاري رکندو رهيو ۽ آخر اچي ڏهون درجو پاس ڪيائين، جڏهن سندس پيءُ هدايت علي پنهنجن جي بيوفائي سبب ڪنهن مصيبت ۾ ڦاٿو هو ته بابا انهن سخت حالات سان جنگ جوٽي هئي. بابا پنهنجي حياتيءَ ۾گهڻيون ئي سختيون سٺيون، غربت ۾ زندگيءَ گذاري، ننڍپڻ کان محنت مزدوري ڪري پنهنجي گهر وارن جو ساٿ ڏنو، مشڪل حالات سان سينو ساهي وڙهندو رهيو. بابا ٻڌائيندو آهي ته کيس جڏهن نئونديرو شگر مل ۾ نوڪري ملي ته هو رئيس ڪينال جي ڪپر سان مدئجيءَ کان 20 ڪلوميٽر ڊاٻ ۾ سائيڪل هلائيندو هلائيندو ويندو هو، پوءِ وري مسترائپ جو ڪم سکيائين، پنهنجي وڏي ڀاءُ رستم علي ۽ پنهنجي ڀيڻيوي محبت علي، پنهنجي ويجهن دوستن استاد گلاب، مستري محمد بخش، مستري محرم علي، مستري منظور علي، مستري مشتاق علي ۽ ڪيترن ئي ٻين سان ملي پهريان سن 70 ۽ 80 جي ڏهاڪي ۾ هلندڙ مشينن ۽ 90 جي ڏهاڪي ۾ برف ڪارخانن کي ويهارڻ ۽ انهن جي سار سنڀال ڪرڻ.

بابا جو استاد جنهن جو دڪان لاڙڪاڻي ۾ ڪينيڊي مارڪيٽ ۾ هيو مونکي ڪيترائي دفعا اتي وٺي هليو اسان ان وقت ڏنڊي واري پکن جا بش لاڙڪاڻي مان ٺهرائي ايندا هئاسين ڇو جو مدئجيءَ م ليٿ مشين تي ڪو به اهو ڪم نه ڪندو هو. ڪجهه عرصي کانپوءِ بابا پاڻ لاهور مان ليٿ مشين وٺي آيو، بابا جڏهن دڪان تي ليٿ مشين تي ڪم ڪندو هو ته اسان ان جي ڀرسان بيهي انگل ڪندي ڏسندا هئاسين ته هي هلي ڪئين ٿي، بابا وٽ مون مسترائپ جو ڪم سکڻ لاءِ دڪان تي وڃڻ شروع ڪيو هو پر بابا مونکي اهو ڪم نه سيکاريو ته نه پٽ توهان پڙهو، پر اهو ڪم ڪيترن ئي سالن کان پوءِ اسان جي ننڍي ڀاءُ تاثير حسين جي ورثي ۾ اچي ويو آهي.

1975 ۾ جڏهن بابا جي شادي اسان جي امان صفيه سان ٿي ته امان بابا جي زندگيءَ ۾ ڄڻ ڀاڳ کڻي آئي، جنهن ۾ اسان ست ٻار به شامل آهيون، بابا وٽ ان زماني ۾ 50 موٽر سائيڪل ۽ بعد ۾ ڳاڙهي رنگ جي مهراڻ ڪار به هئي، بابا جي ملڪيت ۾ هڪ دڪان پڻ هيو، هڪ پلاٽ، جيڪو هن پنهنجي محنت سان خريد ڪيو هو. ڪيترائي سال بابا ٻين جي مشينن ۽ برف ڪارخانن تي ڪم ڪندو رهيو ان دوران بابا کي اهو شوق ٿيو ته هو ڇو نه پنهنجو برف ڪارخانو به ويهاري ان خيال کي عملي جامو پهرائڻ لاءِ هن پنهنجي دوست رحيم بخش ڀٽي جي مدد سان ڏينهن رات هڪ ڪري پنهنجي برف ڪارخاني جو خواب پورو ڪري ڏيکاريو. بابا ڪو پرزو ڪٿان ورتو ڪو پرزو ڪٿان، بابا جا هٿ سونا هيا هن وٽ هنر هيو ۽ ائين اهي ناڪارا پرزا بابا جي هٿن جي هنر سان سنوري ناڪارن مان ڪارائتا بڻجي ويا، اهو برف جو ڪارخانو ڪيترائي سال فقيرپور لاڙي وٽ لڳل رهيو، بابا ان ڪارخاني جي پنهنجي اولاد وانگر سيوا ڪئي هئي اهو ڪارخانو بابا کي تمام گهڻو پيارو هو، جيئن پيءُ پنهنجي اولاد تي ڪا اوکي ويل نه سهندو آهي اهڙي طرح اسان بابا کي ان ڪارخاني کي سنوارڻ جا جتن ڪندي ڏسندا هيا سين ان ڪارخاني تي تنوير حسين بابا جو ٻانهن ٻيلي هوندو هو پر افسوس بابا جي سخت محنتن سان قائم اهو ڪارخانو چاچا رحيم بخش جي وفات کان پوءِ ان جي اولاد هڪ هڪ سر ۽ هڪ هڪ پرزو ڪري بابا کان کپرائي ڇڏيو.

بابا جي محنت سبب اسان کي مدئجي هائي اسڪول جي پويان لڳل مڱرين جو برف ڪارخانو به ٺيڪي تي ملي ويو هو، سخت گرمي ۾ بابا پنهنجو پگهر ڪيئن وهائيندو هو منهنجون اکيون اهي منظر ياد ڪري رات جي هن پهر روئن ٿيون پيون. مزو ته تڏهن ٿيندو هو جڏهن بابا برف ڪارخاني ۾ استعمال ٿيندڙ گئس لوڊ ڪندو هو، سڀ ڀڄي پري پري هليا ويندا هئا پر بابا بيٺو هوندو هو پنهنجي ڪم سان پيار ڪندو هو، ان گئس بابا جي اکين ۽ جسم کي نقصان به ڏنو پر هو پنهنجي ڪم سان سچائي سان جڙيو رهيو. ڪيترائي دفعا بابا کي نئين زندگي به ملي چڪي آهي ڇو جو مشين ۽ ڪارخاني جو ڪم ڪنهن وقت به ڪنهن ننڍي غلطي مان غلطان ٿي ويندي آهي پر مولا جا لک احسان جو ڪو وڏو نقصان نه ٿيو.

بابا کي انب تمام گهڻا وڻندا هيا سي به چانورن سان، منجهند جو ئي بابا انب گهرائي برف جي ڪينن ۾ وجهي رکندو هو رات تائين اهي ٿڌا پارو ٿي ويندا هيا ۽ بابا پوءِ انهن کي کائيندو هو. راتين جو راتيون جاڳي گذاريندو هو ان ڪري چانهن اڄ ڏينهن تائين بابا گهڻي پيئندو آهي، هر شام جو بابا جي عادت هوندي هئي ته ڪارخاني تي ئي وهنجي سهنجي انگوشو ٻڌي، گنجيءَ ۾ ڪارخاني ٻاهران بينچ يا کٽ تي ويهندو هو، مالشي اچي بابا کي زور ڏيندو هو، هر ايندڙ ويندڙ ماڻهو اچي سلامي ٿيندو هو ۽ اهي ڪچهرين جا سلسلا پيا اڌ اڌ رات تائين هلندا هيا.

بابا جو هڪ شاگرد چاچو گلشير ميراڻي جيڪو بابا کان عمر ۾ وڏو هو پر هن بابا سان پنهنجي زندگي گذاري هئي، هو نشو ڪندو هو بابا جا دڙڪا کائڻ ماني کائڻ جيان لازم و ملزوم هيس، حالانڪ رات جي جاڳڻ جو وارو چاچا گلشير جو هوندو هو بابا جي اڃان اک اک سان لڳي ناهي چاچا گلشير جي نشي جو وارو اچي ويندو هو، هو نشن ۾ گم ۽ سندس بي ڌياني سبب ڪارخاني جي موٽرن مان ڪنهن نه ڪنهن وقت آواز نڪرڻ شروع ٿي ويندا هيا ڇو جو وقت تي پر گهور لهڻ ضروري هو جئين ڪارخاني جو ٽيمپريچر برابر رهي، پر بابا کي ننڊ ۾ به الائي جي ڪيئن خبر پئجي ويندي هئي ته ڪهڙي موٽر گرم ٿي ويو آهي ۽ ان مان آواز اچي رهيو آهي، پوءِ ته اتان رڙ ڪندو هو ...گلو .... ڀڄ هن موٽر ڏي، بس چاچي جا نشا گم ٿي اڏامي ويندا هيا. چاچي گلشير کي پٽ جو اولاد نه هو کيس ٻه نياڻين جو اولاد هو، سدائين تنوير ۽ مونکي دعائون ڪندو هو ته هي جو منهنجا وارث ويٺا آهن مونکي ڪفن ڏيندا ۽ دفن ڪرائيندا، چوندو هو نادر کي مولا ايڪسائيز ۾ انسپيڪٽر ڪندو، چاچا ڇو؟ چوندو هو ڀائيٽا چاچي جو ڪراڙپ ۾ نشِي پتي جو انتظام ٿي ويندو يا چوندو هو وڏي آفيس وٺجان چاچو تو وٽ اچي رهندو استاد ضمير کي به ڇڏي، ڪوئي اندر نه ايندو تو وٽ جيسين مونکان نه پڇي اچي ته نادر صاحب آهي يا ڪونهي.

رات جو ڪڏهن ڪڏهن بابا سڄي ڏينهن جي ڪمائي منجهند جي مانيءَ واري رومال ۾ ويڙهي گهر کڻي ايندو هو ان زماني ۾ هڪ روپئي ۽ ٻه روپئي وارا نوٽ هوندا هيا اسان بابا سان گڏ ويهي ڳڻائيندا هيا سين امان به اسان سان گڏ ويٺي هوندي هئي، جڏهن سڀ پئسا ڳڻجي ويندا هيا ته آخر ۾ بابا اسان سڀن کي خرچي ڏيندو هو امان کي گهر جي روزاني خرچ جا پئسا ڏيندو هو. مونکي ياد آهي مان اڃان اٺين جماعت ۾ هيس ته بابا يونائيٽيڊ بئنڪ مدئجي برانچ ۾ منهنجي نالي سان اڪائونٽ کوليو هيو جنهن ۾ روزانو بابا اهي پئسا وجهرائيندو هو مان خوش هيس پهريون ڀيرو پنهنجي نالي جو اڪائونٽ ڏسي، خوشيءَ ۾ نه پئي ماپيس.

اسان جو گهر ڀلي ننڍو آهي اڃان تائين به آهي پر بابا گهر ۾ هر سک ڪري ڏنو هو فرج هئي، رنگين ٽي وي هئي، اسان جي گهر ۾ پردا لڳل هوندا هيا، سٺو فرنيچر هوندو هو جيڪو اڄ به موجود آهي، سامان وغيره رکڻ لاءِ امان جي فرمائش تي ديوارن ۾ ڪاٺ سان ٺهيل تاڪ لڳرائي ڏنا هئائين جيڪي اڃان تائين لڳل آهن جن تي امڙ گهر جو ضروري سامان رکندي هئي، مدئجي ۾ اڃان سوئي گئس نه آئي هئي پاڙي اوڙي ۾ ڪاٺين ۽ ڇيڻن تي رڌ پچاءُ ٿيندو هو پر بابا امڙ جي سک لاءِ سوئي گئس جا سئلنڊر ڀرائي ايندو هو. بابا رمضان جا روزا پڻ اسان سان گڏ رکندو هو، سيارو هوندو هو، رات جو اسان کي اٿاريندو هو اسان سان گڏ ماني کائڻ اسان سان ڪچهريون ڪرڻ، اسان کي پنهنجي ٻالڪپڻي ۾پنهنجي شرارتن جا قصا ٻڌائڻ ته ڪيئن سائين جمن شاهه سان جٺيون ڪندا هياسين، ڪئين سيدن جي گهراڻي ۾ بيبين جا ڪم ڪار ڪندا هئا، ڪئين جهنگ مان ڪاٺيون ڪري کڻي ايندا هيا، ڪيئن سائين زاهد حسين شاهه سان راند روند ڪندا هيا، بابا جو آواز ڏاڍو پيارو آهي اسان کي ٻڌائيندا هيا ته جوانيءَ مدئجيءَ ۽ رتيديري ۾ وڏي علم تي نوحا خواني ڪندا هياسين، پنهنجي ابي امڙ، ڀينرن ڀائرن جون مزي مزي جن ڳالهيون ڪندا هيا ته ادو وڏو رستم علي ڪيترو سخت هيو، يا سندس ننڍو ڀاءُ نظر حسين ڪيترو شرارتي ٻار هيو جنهن جي شرارتن جي قصن تي هڪ الڳ داستان لکي سگهجي ٿو، بابا چوندو هو ته نظر حسين جون دانهون پورو پاڙو ڪندو هو ته جانل جو هي ڦر ڪڏهن نه سڌرندو، پنهنجي شادي جا حال احوال ڏيڻ ته امان سان شادي ڪئين ٿي. شادي مهل ڪيئن نظر سان ويڙهه ٿي هئي مستي مزاق ۾ ۽ ان ويڙهه ۾ ڪئين کير جي بالٽي ٻنهي ڀائرن پي چٽ ڪئي هئي، بابا ان وقت اسان کي ٻڌائيندو هو ته کيس پي ٽي وي تي هلندڙ اسماعيل شاهه جو ڊرامو شاهين ڏاڍو وڻندو هو، جيڪو ڊرامو هو مٿي تي پوتي رکي ڇت جي پلوڙي کان منهن ڪڍي پاڙي وارن جي گهر ۾ جهاتي پائي ڏسندا هيا جنهن جي آخري قسط هو نئونديرو ڏسڻ ويا هيا ڇو جو مدئجي ۾ لائيٽ نه هئي. ۽ ٻيا ڪيترائي اهڙا قصا جن کي ٻڌي اسان بابا سان ڀاڪر پائيندا هياسين کيس چمندي وقت گذرندو هو. شام جو روزي کان پهرين بابا گهر اچي ويندو هو بابا کي رڌ پچاءَ سان لڳاءُ هيو خاص ڪري ڪڙهائي لذيذ پچائيندو هيو، امان وري ٻي ماني ڪندي هئي ۽ ائين بابا جي هٿن سان ٺهيل ڀاڄيءَ سان افطاري ڪندا هئاسون. سياري جي مند ۾ بابا وٽ ڪم گهٽ هوندو هو انڪري رات جو دير تائين ويهي بابا اسان کي هر احوال ڏيندو هو، زندگيءَ گذارڻ جا گر به سيکاريندو هو، ڳالهين ڳالهين ۾ چوندو هو پٽ هر اهو ڪم ڪيو جنهن سان توهان جو ضمير مطمئن رهي جنهن سان توهان جو اعتماد وڌي جنهن سان توهان کي لڳي ته اهو ڪم صحيح آهي ته ڪيو، گهٻرائڻ بزدل جي نشاني آهي، ڏکئي مهل مرد ٿي بيهڻ ئي سڀ ڪجهه آهي، جڏهن توهان کي لڳي ته سڀ توهان کي ڪيرائڻ ۾ لڳي ويا آهي ته توهان ان مهل اٿي بيهي ڏيکاريو جيئن توهان جو حوصلو قائم رهي، وقت ۽ حالات ڪڏهن به هڪ جهڙا نه رهندا آهن ان ڪري سدائين تيار رهو ته جيڪو ٿيو ان سان منهن ڏبو، ان سان توهان جي زندگي سهل گذرندي.

هلندي هلندي بابا کي خيال آيو ته ڇو نه پنهنجي ڪاروبار کي اڃان وڌائجي، ۽ ائين اسان مرزا پور ڀرسان هڪ بند ڪارخانو ٺيڪي تي کنيو، جيڪو نه کڻڻ کپندو هو، ان ڪارخاني جي زميواري بابا مونتي رکي مرزاپور وارو ڪارخانو اسان جي برباديءَ ۽ ڪاروباري تباهي جو پهريون ڏاڪو ثابت ٿيو جيئن انسان نوانوي تي پهچي نانگ جي ڏنگ لڳڻ ڪري اچي زيرو تي بيهي رهندو آهي ان ڪارخاني به اسان سان ائين ئي ڪيو. بابا ان مردار ڪارخاني کي هلائڻ لاءِ جيڪي جتن ڪيا ان جو مان اکين ڏٺو گواهه آهيان، اسان جي پوين ٻنهي ڪارخانن جي ڪمائي به ڄڻ مرزاپور وارو ڪارخانو کائيندو رهيو ۽ کائي چٽ به ڪري ويو، نتيجي ۾ سڀ ڪجهه بابا جي هٿن مان سرڪندو هليو ويو، سڄو ڪاروبار چوپٽ ٿي ويو، گاڏي هلي وئي، دڪان هليو ويو، امان جو سون هليو ويو، هڪ پلاٽ هيو هليو ويو، ڪارخانا بند ٿيندا ويا، قرض اچي بابا جا ڪلها ورايا، اکين آڏو ڪلهه تائين سڀ ڪجهه هيو پر هاڻ صرف اوندهه هئي، جيڪي محنتون، تڪليفون، مصيبتون بابا سڄي ڄمار سٺيون هيون اهي بابا ۽ سڄي خاندان کي مارڻ لاءِ تيار ٿي ويتر اڀيون تي اسان طرف وڌيون. ڪو جتن ڪم نه پئي آيو، نظر لڳي وئي ڄڻ ته، نه سهندڙ ماڻهو طرح طرح جا الزام لڳائيندا رهيا، ويجها مائٽ پري ٿيندا ٿي ويا، جن ڳالهين تي يقين نه هوندو هو اهي اکين سان بابا سان گڏ ڏسندا ۽ سهندا رهياسين. ها، ۽ اهو وقت به آيو جو پهاڙ کان مضبوط اسان جو بابا پريشانيءَ جي عالم ۾ کٽ تي ڪپڙو ويڙهي سمهيو روئي رهيو آهي، مون ڏٺو بابا پريشان آهي، سندس شخصيت لوڏا کائي رهي آهي وقت جون ظالم هوائون بابا جي زندگيءَ جي ڪشتيءَ کي منجهڌار ڏانهن ڌڪي رهيون آهن، سندس اکيون آليون هيون، شايد اهو پهريون ڀيرو هيو جو مون پنهنجي اکين سان بابا کي ان حالت ۾ ڏٺو هو، ڇا ڪجي، ڪئين ڪجي، ڪهڙو عمل ڪجي، ڪهڙو جتن وري ورجائجي، بابا جا ست دوست جيڪي پنهنجي پنهنجي شعبي جا ماهر هيا ڪوششون ڪري رهيا هيا ته هي مردا ڪارخانو هلي پوي پر نتيجو الائجي ڇو ابتو، ڪو حيلو نه هلي رهيو هو سڀ بابا جي چوڌاري اچي ويهي رهيا، ڪنهن ڪلهي ۾ هٿ وڌس، ڪنهن وارن ۾ ڪنهن پيرن ۾ استاد، استاد ضمير، استاد هيڏي ته ڏس. مون ڏٺو ته بابا اٿيو هو، ڇا ته اعتماد هيو اسان جي بابا جو واهه، مرحبا، خوشي ٿي هئي، وري هو ڪوششون ڪندو رهيو ته هو ڪارخانو هلي پر نه هليو، بابا جون ڪوششون پنهنجو اثر ڇڏي چڪيون هيون ۽ اهو وقت اچي ويو جو بابا جا هٿ خالي رهجي ويا.

مٿين سڀن ڳالهين سان گڏ بابا جا ويجها رشتا جن سان بابا زندگيءَ جون ڪيتريون ئي بهارون گڏ ڏٺيون هيون، جن سان بابا جو هر موسم جو ساٿ هيو اهي هڪ هڪ ٿي سرءُ جي موسم ۾ بابا کان جدا ٿيندا رهيا، سندس بابو هدايت علي بابا کي پهريون جدائيءَ جو زخم ڏئي ويو، پوءِ سندس وڏو ڀاءُ رستم علي ٽرانسفارمر تان ڪرنٽ لڳڻ ڪري بابا جي سامهون فوت ٿي ويو، وري سندس امڙ جانل هي جهان ڇڏي هلي وئي، جڏهن سندس ڀيڻيوو محبت علي جدا ٿيو ته مون بابا کي روئيندي ڏٺو کيس محبت علي جي جدائي کان وڌيڪ نظر حسين جي تڏي تي نه اچڻ جهوري وڌو هو ۽ نظر حسين به سندس اکين آڏو هليو ويو، وقت آيو ته اسان جي امڙ صفيه به بابا کان ان مهل ساٿ ڇڏي وئي جڏهن کيس گهڻي ضرورت هئي ته ڪوئي هجي جيڪو بابا جي اخلاقي طور مدد ڪري پر امان به بابا سان سڀ رشتا ناتا ڇڏي هلي وئي، سندس ڀيڻ گلشن جيڪا بابا جي صلاحڪار، مددگار پڻ هئي اها به هلي وئي. اڃان بابا وري زندگيءَ سان سنڌرا ٻڌي نئين ويڙهه وڙهي رهيو هو، اڃان سندس زخم، سور، تڪليفون، پنهنجن جو رنجشون، تازا توانا ڏسي رهيو هو ته کيس دل جو دورو پيو ان حالت ۾ جڏهن بابا لاڙڪاڻي ۾ ابڙن جي ڪارخاني تي ڪم ۾ مصروف هيو. کيس لاڙڪاڻي دل واري اسپتال پهچايو ويو، ماما نثار پهريون اتي پهتو مان ڪراچيءَ مان آيس، تاثير اتي هيو، تنوير آيو ۽ اسان فيصلو ڪيو ته بابا جو آپريشن ڪرايو وڃي، تنوير حسين جي ڪري بابا جو آپريشن سي ايم ايڇ راولپنڊي مان ٿيو، اڃان هي پريشاني هلي رهي هئي ته سندس وڏو ڄاٽو جيڪو بابا جو ڀائيٽيو به هيو جنهن جي چهري ۾ بابا پنهنجي وڏي ڀاءُ رستم علي کي ڏسندو هو اهو ڀري جوانيءَ ۾ الله کي پيارو ٿي ويو، ۽ آخر ۾ تازو سندس ڀائيٽِي به هي جهان ڇڏي وئي.

هي سڀ لکڻ جو مقصد بابا کي پريشان ڪرڻ ناهي پر ان حوصلي ۽ همٿ کي سلام ڪرڻ چاهيان ٿو ته بابا ڪنهن به انسان لاءِ اهو ڪافي آهي جيترو توهان برداشت ڪيو آهي جيترو توهان سٺو آهي جيترو توهان پرکيو آهي، اسان سڀ توهان سان پيار ڪيون ٿا، توهان ۾ اسان جو ساهه آهي پورو جهان هڪ پاسي توهان جي وهندڙ پگهر جو هڪ ڦرو هڪ پاسي، توهان جي محنتن کي اسان جو سلام آهي مٺا بابا، سهڻا بابا پيارا بابا، دلبر بابا، دلدار بابا توهان آهيو ته اسان سڀ آهيون. توهان جي عظمت ۽ عزت اسان جي نظرن ۾ اعليٰ هنڌ تي آهي جتي ڪوبه نٿو پهچي سگهي. جڏهن مونکي خبر پوندي آهي ته توهان چئو ٿا ته نادر آهي نه اهو ڪندو، وڏو ٿي ويو آهين تون ڪر يا توهان کي ياد آهي مون توهان کي هڪ دفعي دانهن ڏيندي چيو هو بابا توهان جي اولاد منهنجو چوڻ نٿي وٺي توهان پاڻ سنڀاليو ته توهان صرف ايترو چئي مونکي چپ ڪرائي ڇڏي هئي “ابا تون وڏو آهين وڏن کي گهڻو ڪجهه سهڻو پوندو آهي” ۽ مون فون بند ڪري ڇڏي هئي، ان لاءِ ته توهان جي هر ڳالهه ۾ گهرائي هوندي آهي توهان مونکي گهڻو ڪجهه سيکاريو آهي، حالات سان منهن ڏيڻ. بابا توهان جي شفقت اسان سڀن لاءِ ۽ خاص ڪري مون لاءِ وڏي اهميت رکي ٿي، توهان جي زندگي مون لاءِ اوندهه ۾ لاٽ آهي. مان جڏهن به ڪٿي به اگر گهٻرائجي ويندو آهيان ته توهان کي ياد ڪندو آهي خدا جو قسم بابا، توهان جو نالو کڻندو يقين ڪريو منهنجي هر مشڪل آسان ٿي ويندي آهي. بابا مونکي فخر آهي ته مان توهان جو وڏو پٽ آهيان مان توهان کي تمام گهڻو ياد ڪندو آهيان مون توهان سان ڪيتريون ئي راتيون گڏ گذاريون آهن توهان جي ڪيترن کي معاملن جو اکين ڏٺو شاهد آهيان، توهان کي مون ڏٺو آهي ته توهان ڪئين اڳتي وڌيا آهيون، هيترا معاملا ٿي ويا، زندگي ڪٿان جو ڪٿي هلي وئي پر توهان جي لگن، جستجو، ڪوششون، محنتون، ڪاوشون، اڄ به جاري آهن صرف ان لاءِ ته توهان ڪڏهن همٿ ناهي هاري، توهان هر مشڪل کي پير جي آڱر سان ٿڏي اڳتي وڌيا آهيو، توهان جي زندگي ءَ ۾ بيهڪ ڪونهي جيڪا شيءِ مون لاءِ ۽ سڀن ٻارن لاءِ اتساهه جو سبب آهي.

آخر ۾ بس ايترو ته توهان زندهه رهو هزارن سالن تائين، توهان صحتمند رهو، ڪوئي ڏک توهان جي قريب به نه اچي، توهان خوش ته اسان خوش، توهان جو هي پٽ توهانجي خوشين لاءِ هميشه هر هنڌ دعاگو رهي ٿو ته مولا سائين محمد و آل محمد صلي الله عليه وآله وسلم جي صدقي منهنجي بابا جو خيال ڪجان، منهنجو بابا جتي هجي جتي رهي خوش هجي ڪنهن جو محتاج نه هجي. آمين. امان صفيه

اسان جي امان صفيه بيگم کي اسان کان ظاهري جدائي کي اڄ 14 سال ۾ گذري ويا آهن پر منهنجو ۽ مونسان گڏ اسان سڀن ٻارن جو پختو يقين آهي ته امان جون دعائون هميشه اسان سان گڏ آهن ڇو جو درياهه ڀلي سڪي وڃي پر ان جي پاڻيءَ جي نمي صدين تائين ان زمين ۾ موجود رهندي آهي. اڄ دل چوي ٿي ته امان لاءِ ڪجهه لکان، ته هوءَ ڪير هئي ڪنهن جي ڌيءُ هئي، ڪٿي ڄائي وڏي ٿي ان جو خاندان ڪهڙو هو وغيره وغيره.

اسان جي پياري امان سال 1957 ۾ لاڙڪاڻي ضلعي جي شهر رتيديري ۾ امان علي سمون ۽ نظير بيگم جي گهر جنم ورتو، امان ڄمڻ کان ئي تمام گهڻي سهڻي هئي سندس وصف پنهنجي ماءُ جهڙا هيا ڄڻ ان جي ٻي تصوير هجي. گهر ۾ پهرين اولاد هجڻ ڪري پنهنجي ڏاڏي پناهه خاتون ۽ پيءُ ماءُ جي پياري هئي سندس والدين ۽ ٻيا گهر جا ڀاتي کيس ننڍپڻ کان ئي گهڻو ڀائيندا هيا، ڪوئي کيس رلڪي يا جهوليءَ ۾ سمهڻ نه ڏيندو هو سدائين ڪنهن نه ڪنهن جي هنج پئي خوشين جا گيت ٻڌندي هئي. اسان کي امان سدائين پنهنجي بابي امان علي جون ڳالهيون ڪندي هئي ته بابو مونکي پيار منجهان “بيبي” ڪري سڏيندو هو ۽ ائين منهنجو اصل نالو صفيه پر وڌيڪ بيبي جي نالي سان مشهور ٿي ويس. امان ٻڌائيندي هئي ته جيئن ته منهنجو بابو وڏي برادري وارو ۽ انسان دوست ماڻهو هيو ان ڪري سندس اٿڻ ويهڻ لا محدود هيو، رتوديرو هجي يا ٻاهر مان پنهنجي پيءُ سان هر هنڌ ساڻ رهندي هيس پوءِ شهر ۾ بابا جي دوستن جون ڪچهريون هجن يا اسڪول ۾ ٻارن کي پڙهائڻ، مٽن مائٽن جو ڪو به سوڻ هجي يا ڪنهن جي ڪا خوشي غمي مان جتي ڪٿي پنهنجي پيءُ سان گڏ هوندي هيس. بابا منهنجي هر خواهش کي پورو ڪرڻ پاڻ تي واجب سمجهندو هو، منهنجو روئڻ کيس سخت نا پسند هو ان ڪري ڪوششون ڪري مون لاءِ پيو خوشين جا سامان گڏ ڪندو هو. چوندو بيبي تون منهنجي اڪيلي ڌيءُ آهين، اسان جي پياري نبيءَ حضرت محمد مصطفٰي صلي الله عليه وآله وسلم کي به فقط هڪ نياڻي جناب سيده فاطمه زهرا سلام الله عليها هئي جيڪا اسان جي آخري نبيءَ کي تمام گهڻي پياري هئي ۽ نياڻين سان پيار ته سنت نبوي آهي جيڪا مان ادا پيو ڪيان.

توهان کي خبر آهي ته منهنجو بابا ڪنهن ٻاهرين هنڌ کان واپس گهر موٽندو هو ته اچڻ شرط مونکي ڀاڪرين ڀري سڀ کان پهريان منهنجي پر گهور لهندو هو، مونکان حال احوال وٺندو هو صحت ۽ کاڌي پاڻِيءَ لاءِ معلوم ڪندو هو. پاڻ سان گڏ آندل تحفه منهنجي حوالي ڪري مٿي ۽ ڳلن جا بوسا وٺندو هو. بس بابا کي منهنجي تعليم جو افسوس سدائين رهندو هو ته بيبي صرف پنج درجا پڙهي سگهي صرف ڇو جو اسان جو ڏاڏو قلندر بخش نياڻين جي اسڪولي تعليم جو مخالف هو ۽ بابو پنهنجي پيءُ آڏو ڪجهه به نه ڪڇي سگهندو و هو سندس خيال هو ته نياڻيون گهر ۾ نماز قرآن ۽ گهر گهرستي سکن جيڪا انهن کي اڳتي هلي ڪم اچڻي آهي. ان ڳالهه جو بابا سائين کي سڄي حياتي ڏک رهيو ته ٻين لاءِ پاڻ پتوڙيندڙ پنهنجي ئي نياڻي کي ڪا چڱي تعليم ڏياري نه سگهيو. ان جو اظهار هو جڏهن به مدئجي ايندو هو ته ڪندو هو.

امان جڏهن ارڙهن سالن جي عمر تي پهتي ته نانا سائين سندس شادي اسان جي بابي ضمير حسين سان ڪئي، اسان جو بابا به پنهنجي جواني ۾ خوبصورت ڳڀرو جوان هيو، قدآور سهڻو، سلڇڻو. بابا ان وقت ڏهون درجو پاس ڪري نئون ديرو شگر مل ۾ نوڪري ڪري هو ته سندس شادي 1975 ۾ امان سان ٿي. ان زماني ۾ اسان وٽ اسان جي ڏاڏي جي حصي مان ڏنل صرف هڪ ڪمري جي جاءِ هوندي هئي پر بابا امان کي هر سک مهيا ڪري ڏنو، اسان جي ان ڪمري ۾ فرج هوندي هئي، نيشنل ڪمپني جي رنگين ٽي وي جنهن ۾ ريڊيو ۽ ٽيپ گڏ هيا، سٺو فرنيچر هيو، امان به گهر گهرستي جي تمام معاملن کان چڱيءَ ريت ڄاڻو هئي، رڌ پچاءِ، سلائي ڪڙهائي، نماز قرآن، وغيره وغيره ان ڪري اسان سڀن ٻارن امان کي سدائين بابا جي ۽ گهر جي خدمت ڪندي ڏٺو هر ڏکي ۽ سکي ۾ امان بابا جي ساٿياڻي ٿي رهي. امان بابا مان اسان ست ٻار پيدا ٿياسين جنهن ۾ اسان جي وڏي ڀيڻ عطيه، مان، تنوير حسين، آسيه، ناديه، تاثير حسين ۽ عاليه آهيون. اسان سڀن جا نالا اسان جي ناني امان علي پاڻ رکيا سواءِ عاليه جي.

نانا سائين جڏهن به اسان وٽ مدئجي گهمڻ ايندو هو ته خالي هٿين نه ايندو هو اسان جي امڙ ۽ اسان سڀن لاء ضرور ڪجهه نه ڪجهه ساڻ آڻيندو هو. امان کيس چوندي هئي بابا هاڻي مان شادي شده آهيان توهان ايتري تڪليف ڇو ٿا ڪيو، ته بابا سائين کيس ڀاڪر ڀري چمي ڏئي چوندو هو بيبي تون منهنجي اڪيلي ڌيءُ آهين منهنجي لئه ته تون اڄ به بيبي ئي آهين. کيس امان کي ڏسي سڪون ملندو هو موٽ ۾ امان به پنهنجي پيءُ کي ڀاڪر پائي چهري تي بوسا ڏيندي هئي.

مون پنهنجي امڙ ۾ هڪ خصلت اها به ڏٺي ته سندس طبعيت پنهنجي امڙ نظير بيگم جهڙي هئي، جواني ۾ ماٺاري، پر پوءِ تيز ترار. هوءَ پنهنجي پيءُ امان علي جي مخالفت ۾ ڪابه ڳالهه ٻڌي نه سگهندي هئي، اگر ڪوئي به ان جي سامهون ڪا اهڙي ڳالهه ڪري جيڪا سندس پيءُ خلاف هجي ته بس ٻئي جو خير ناهي، سنڌرا ٻڌي ان سان وڙهڻ لاء تيار ٿي ويندي هئي چوندي هئي پهريان منهنجي بابي جي پير جهڙا ته ٿي ڏيکاريو، هليا هن منهنجي پيءُ سان مقابلو ڪرڻ. مون ڪيترن ئي موقعن تي کيس وڏي واڪي اهو فخر ۽ غرور سان هڪ جملو چوندي ٻڌو ته مان هڪ غيرت مند پيءَ جي ڌيءَ آهيان جنهن مونکي حياءَ جي تعليم ڏني آهي.

امان اسان جي تربيت هڪ زميوار ماءُ جيان ڪئي بابا ته سڄو ڏينهن گهر کان ٻاهر هوندو هو پر امان اسان کي گهر جي اندر وڏن جو ادب ڪرڻ سيکاريو، اسان کي ڪيترن ئي معاملن تي ٽوڪيندي رهندي هئي جڏهن به اسان کان ڪا غلطي ٿي وڃي، ۽ جي وري اها ننڍي غلطي غلطان ٿي وڃي ته مار ڏيڻ ۾ هڪ لمحو ضايع ڪونه ڪندي هئي، سندس بهترين هٿيار اها “سوٽي” هئي جنهن سان هوءَ ڪپڙا يا ميريون رليون سٽيندي هئي. هاهاهاهاها. هر جمع تي اسان جي مار ته ڄڻ ڪنهن پاڪ ڪتاب ۾ لکيل هجي ڇو جو امان جي جوانيءَ کان عادت هئي ته صبح جي نماز ۽ قرآن جي ورد کان پوءِ ميرا لٽا ڪپڙا ڌوئڻ شروع ڪندي هئي ۽ اسان وري غفلت واري ننڊ، هڪ دفعو، ٻيو دفعو، اٿو ڪپڙا لاهي ڏيو ۽ پوءِ ٽيون دفعو ان سوٽيءَ جا وار ڪنهن ڪمزور قلعي جي ڀت وانگر اسان جي جسم تي پوڻ شروع ٿي ويندا هئا، پڙهنو جي نوڪرياڻي آهيان نه مان جو هتي توهان جو انتظار ڪيان، اٿو ٿا يا نه. زور اڳيان زاري با، اٿ نادر، اٿ تنوير اٿ دادا. ڄڻ ڀاڄوڙ پئجي ويندي هئي ۽ امان فتحياب ٿي ويندي هئي.. هاهاهاهاهها

مزو ته ان ڏينهن آيو هو جڏهن منهنجي ۽ تنوير جي سنت طوهر بابا دوستن سان پنهنجي برف ڪارخاني تي ادا ڪري اسان کي بگي گهوڙي تي گهر کڻي آيو، مونکي ياد آهي ته امان ان وقت سج لٿي رات جي ماني پچائي رهي هئي بس جيئن ئي نظر پيس اسان جي ڳاڙهي رنگ جي گوڏن ۽ رت تي، آسمان مٿي تي کڻي منهن مٿو پٽيندي رهي، ضمير مونسان ظلم ڪري ڇڏيئي، پنهنجا اباڙا گهرايان هان، منهنجا گهوٽ پٽ ائين طوهرائي آئين، مان به بخشيندي سانءِ، بابا جا ٽهڪ..

رات جو جڏهن به بابا گهر موٽندو هو ته بابا جي اڄ ڏينهن تائين عادت آهي ته چشمو لڳائي رموٽ سيني تي رکي، هڪ هٿ مٿي پويان رکي ٽي وي ڏسندو آهي، امان پيرن کان ويهندي هئس، پس اسان جون شڪايتون شروع، نادر جا پيءَ، پٽهين جا افعال ڏسين ٿو، ڪيترو بد تميز ٿي ويو آهي، هيءَ ڳالهه هوءَ ڳالهه، تنوير لاءِ چوندي هئي هي وري گهڻو، بابا پيو مسڪرائيندو.. امان جو آواز اڃان وڌندو ٻڌين ٿو يا نه؟ ۽ بابا ننڊ... هاهاهاهاها، تو ئي دل وڌرائي آ، هن نادرو ۽ تنو جي، هڪ وڏي کڏ هجي جنهن ۾ صبح ٿئي جو سڀن کي ڦٿو ڪري ڇڏيان جو رات اچي پڻو اچي ڪڍيوءَ.... اتي ڪتي وانگر ڪريا پيا هجو ته خبر پويو ذليلئو.. مري ويندي مانو ته خبر پوندو جڏهن در در جا ڌڪا کائيندئو بيغرتئو. هڪ پنجن آڱرين وارو بجو اسان جي منهن تي ڇاپجي ويندو هو.

امان کي سلائي ڪڙهائي ۽ رلين جا نوان نوان نقش ٺاهڻ ڏاڍو پسند هو، ان ڪري اسان جي چاچي نظر حسين يا اسان جي سوٽ امجد علي سلائي جي دڪان تان بچيل ڪپڙن جي ٽڪڙا پئي گهرائيندي هئي جن کي امان سياري جو مٿي ڇت تي ويهي چونڊيندي هئي جن مان ڪڏهن ڀرت ڀريندي هئي، ڪڏهن سلائي ڪندي هئي، ڪڏهن ڪنهن رليءَ جي ڪم ۾ رڌل هوندي هئي، هوءَ جڏهن ڪنهن رليءِ جي ڪونگري ٺاهيندي هئي ته اسان به سندس معاون و مددگار هوندا هئاسين. ان سڄي وهنوار ۾ سندس ڪجهه سهيليون اسان جي پڦي اقبال، اسان جي پاڙي ۾ ادي گلفام، ۽ ادي ياسمين خاص سنگتياڻيون هيون جيڪي پيون امان سان پنهنجا ويچار ونڊينديون هيون، هوءَ ايتريون رليون ٺاهي رکي وئي جو سندس وفات کان پوءِ اسان ٻارن جي شاديءَ ۾ هر نياڻيءَ کي 10، 10 ۽ پٽن کي 5، 5 رليون مليون.

امان رڌ پچاءَ ۾ به ماهر هئي، طرح طرح جا کاڌا اسان سندس هٿن سان ٺهيل کائي مزا ماڻياسي، پلي مڇي امان جي ڪمزوري هئي کيس تمام گهڻو وڻندي هئي، خاص ڪري جڏهن مڇيءَ مٿان سائو مصالو ٺاهي رکندي هئي ته واهه واهه، اها پلي هوءِ ٻئي ڏينهن تائين استعمال ڪندي هئي. پاپڙ ۽ کٽاڻ تمام گهڻا وڻندا هيا. عيد تي جيڪي سيون رڌيندي هئي انهن جي ته ڇا ڳالهه ڪجي بس وات ۾ پاڻي اچي ويو.

امان جو پير پري پري تائين کنيل هو، پوري پاڙي اوڙي سان هر غمي شادي ۾ گڏ هوندي هئي هر ڪوئي کيس اڄ به ياد ڪري نه ٿو ٿڪجي، خاص ڪري اسان جي پاڙي ۾ سيد گهراڻي جون بيبيون. منهنجي وڏي ڀيڻ هاڻ به جڏهن ڪنهن تقريب ۾ ويندي آهي ته عورتون امان کي ياد ڪنديون رهنديون آهن، سوچيندو آهيان 14 سال گذري ويا آهن پر سندس پوک اڄ به اسان جي ڪم اچي ٿي، کلڻي طبيعت، هر ڪنهن سان ملي جلي ويندي هئي، ڪچهري جي مور هئي ڪنهن کي بور ٿيڻ ڪونه ڏيندي هئي.

کيس ڦٽاڪن، بڻڇي جي آواز کان خوف ٿيندو هو ۽ جڏهن ڦٽاڪن واري عيد هوندي هئي ته هوءَ اندرين ڪمري کان نه نڪرندي هئي ڪنن تي ڪپڙا ويڙهي ڇڏيندي هئي ڇو جو ان آواز ڪري کيس ڪنهن بيماري سبب “دورا” پوندا هيا ۽ جڏهن سجاڳ ٿيندي هئي ته ڪيترائي ڏينهن ان جو اثر محسوس ڪندي هئي.

1998 کان اسان جي گهر جا حالات ڪجهه خراب ٿيڻ شروع ٿيا هيا، بابا تي قرضن جو ٻوجهه وڌندي پيو ويو ته امان پريشان رهڻ لڳي بيماري آهستي آهستي سندس گهيرو ڪندو وئي، تان جو گهر قرض ۾ڏيڻ جي نوبت اچي وئي، ڪرائي جو گهر ڳولهي آيا سين، گهر جو سامان بند ٿيڻ شروع ٿيو، ته امان کي اها ڳالهه کائي وئي ته جنهن گهر کي مون 31 سال ساهه سان سانڍي هڪ هڪ ڪنڊ کي سينگاريو سنواريو اهو اسان کان کسيو پيو وڃي، امان کي ان ڳالهه جو تمام گهڻو احساس هو ته بابا ڪيتري تڪليف ۾ آهي پر هوءَ ڪجهه به پئي ڪري سگهي ان ڪري جڏهن سندس گهر جنهن کي هن پنهنجي مڙس سان ملي خوشين جو آستانو بڻايو هو ان مٿان وقت آيو ته هوءَ برداشت نه ڪري سگهي ته منهنجي ٻچن جو جهڳو کسجي ويندو انهن ئي سوچن ڪري کيس 31 جنوري تي زوردار فالج جو حملو ٿيو، بابا فون ڪئي، مان ڪراچيءَ ۾ هيس تڪڙو مدئجي پهتس، محرم به شروع ٿي چڪو هو، ڊاڪٽرن جون چڪاسون، علاج ڪارگر ثابت نه پئي ٿيا. اسان امان کي 11 محرم تي لاڙڪاڻي کان موٽائي گهر کڻائي آياسون، ڄڻ لا علاج ڪري. بابا سڄي سڄي رات امان جي خدمت ۾ رهندو، هو بار بار اٿي سندس پاسو ورائيندو هو، کيس دوا کارائينديو، ڪش ٺاهي کيس کارائيندو هو، کيس زور ڏيندو هو، سندس ڄنگهن جي زيتون جي تيل سان مالش ڪندو هو، گرم ڪپڙي سان امان جي جسم جي ٽاڪوڙ ڪندو هو. امان جي آخري راتين ۾ هڪ دفعو مون اڌ رات جو اٿي ڏٺو ته بابا امان کي سيني سان لائي روئي رهيو آهي، سندس وارن ۾ هٿ ڦيري ان سان ڳالهيون ڪري رهيو آهي، مان اندرين ڪمري مان اهو دير تائين ڏسندو رهيس ته امان ڪيتري نه بابا کي پياري آهي جو هو پنهنجو ننڊ آرام ڦٽائي امان جي خدمت ۾ لڳو پيو آهي. اڄ به اهي لفظ ياد ٿا، شايد مان پهريون دفعو ظاهر ڪري رهيو آهيان جيڪي بابا امان کي چئي رهيو هو، “صفيه مونکي معاف ڪجان تنهنجي تڪليف مان گهٽائي نٿو سگهان” اهو چئي بابا امان جي مٿي تي بوسو ڏنو ۽ روئندو رهيو.

ٻئي ڏينهن مان امان کي اهو چئي ڪراچي واپس آيس ته امان منهنجو انتظا رڪجان مان جلدي موٽي ايندس تنهنجو علاج ڪرائيندس، تون پريشان نه ٿجان، امان جي نرڙ تي چمي ڏئي آلين اکين سان بابا ۽ ڀينرن کان موڪلائي نڪري آيس. 13 فيبروري 2006 جي رات ناظم آباد امام بارگاهه واري گهر ۾ هڪ وحشت هئي، ڄڻ ڪجهه ٿيڻ وارو هجي، دل تي عجيب بار محسوس ڪري رهيو هوس، ساهه ۾ رڪاوٽ اچي رهي هئي، ماما جي موٽر سائيڪل اسٽارٽ ڪري سڌو مولا غازي جي بارگاهه باب العلم ويس، ضريح کي پڪڙي روئيندو رهيس، مولا دل بيچين ٿي پئي آهي، ڇو؟ ڇا جي لاءِ.. ڪجهه سمجهه ۾ نه پئي آيو. واپس گهر آيس دير ٿي چڪي هئي ان رات مان ڪمري ۾ نه پر ٻاهرين ٽي وي واري ڪمري ۾ ٽيليفون رکي زمين تي ئي ليٽي پيس، الائي جي ڇا جو خوف تاري هو، رات جا پهر ڊيڄاري رهيا هيا، ڪڏهن اک لڳي هئي خبر ناهي پر 30؛06 صبح ٽيليفون جي گهنٽي وڳي، تڪڙي فون کنيم ته، هوڏانهن بابا جو روئندڙ آواز ٻڌم .. نادر تنوير کي ورتيون اچ ... صفيه هي جهان ڇڏي وئي.. ڪوڪون، رڙيون، سڏڪا، بابا منهنجو انتظار ڪجان، بابامنهنجي ماءُ کي نه دفنائجان، بابا مان اچان ٿو، امان کي ائين نه کڻجان... آهههههههههه

انسان آخر فنا... اسان جو دعائون، ختم، وضيفا، باسون، علاج سڀ بيڪار ويا، اسان جي مان 14 فيبروري 2006 بمطابق 15 محرم الحرام 1427 هجري بروز اڱاري صبح جو 6:30 منٽن تي هي فاني دنيا ڇڏي ابدي جهان ڏانهن هلي وئي. جنهن گهر لاءِ هو ايترو فڪرمند هئي اهو ته بچي ويو، بابا مٿان آيل پريشانيون به ختم ٿي ويون پر افسوس امان نه رهي جنهن جي هجڻ سان اسان جي گهر جو ڳاٽ اونچو هو ان جي وڇوڙي اسان جي اندر کي ڀورا ڀورا ڪري ڇڏيو. سندس جدائيءَ جو زخم اڄ به تازو آهي. زندگيءَ جي هر سهولت موجود آهي پر ڪونهي ته امان جو وجود، ان جا ٽهڪ، ان جون گاريون، ان جي مار، ان جون اسان کان هزارين شڪايتون. سندس تصوير سالن کان منهنجي پنهنجي بٽون ۾ پيل آهي جنهن کي ڏينهن ۾ ڪيترائي ڀيرا ڏسي دل کي تسلي ڏيندو آهيان ته هي جو آهي

بابا جا شاگرد گلشير ميراڻي، رجب علي، علي رضا قادري، ذاڪر حسين، مرحوم آصف حسين، ذوالفقار علي ميراڻي، اسان جو گهر اسان جو خاندان امان بوئا جو گهر چاچي جو گهر پڦين جا گهر ناناڻو گهر منهنجا پنهنجا ڀيڻ ڀائر، امجد علي پهريان پيار منهنجي شادي منهنجا ٻار

اماميه اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن پاڪستان:

مان اڃان 10 سالن جو هوس شعور ايترو پختو نه هو پر هڪ شيعه گهراڻي سان تعلق هجڻ جي ناتي سان امام بارگاهه سان ويجهو تعلق هو، پوري دنيا جيان مدئجيءَ ۾ به محرم الحرام ڏهاڪن کان وڏي عقيدت ۽ احترام سان ملهائيو ويندو آهي ڪيترن ئي گهرن ۾ به امام حسين عليه السلام جو تڏو وڇائيو ويندو آهي ته ڏهاڪي جي مجلس مرڪزي امام بارگاهه ٿيندي آهي جتي پهرين محرم کان يارهين محرم تائين اهو سلسلو جاري و ساري رهي ٿو، مجلسن، جلوسن، سبيلن، عزاداري جو خاص اهتمام ڪيو ويندو آهي. جيئن ته ڀر پاسي ۾ هر هنڌ ڏهه محرم تي شام غريبان ڪري عزادار فارغ ٿي وڃن ٿا پر مدئجي پر جيئين ته يارهين محرم ٿئي ٿي ته ڀر پاسي جي ڳوٺن ۽ شهرن کان عزادار وڏي انگ ۾ هتي شرڪت ڪرڻ لاءِ اڇن ٿا. آخري مرڪزي مجلس مدئجي جي سيدن جي اوطاق تي ٿئي ٿي جتي سڄو ڏينهن مجلس، شام جو شهزادي علي اصغر جو جهولو برآمد ڪري جلوس ڪڍيو وڃي ٿو ۽ آخر ۾ عزادار زنجير ۽ چاقو زني ڪري سيد الشهدا کي آخري پرسو ڏين ٿا ان دوران مدئجي جي مختلف پاڙن ۾ ٻاهران کان آيل عزادارن لاءِ نياز جو نه کٽندڙ سلسلو جاري رهي ٿو هي انتظام ڪري سڄو ڏينهن ڊڪ ڊوڙ ڪرڻ ڪنهن هڪ ماڻهوءَ جي وس جي ڳالهه ڪونهي ڪا ان لاءِ ضروري آهي ته ڪا تنظيم هجي جيڪا ان سڄي وهنوار کي هلائي مون پنهنجي ننڍپڻ کان جن کي اهي يارنهن ڏينهن رات جاڳي ڪم ڪندي ڏٺو انهن ۾ سائين عابد شاهه، سائين امتياز شاهه، مجاهد ميراڻي، سائين انيس شاهه، اعجاز سومرو، سجاد ميراڻي، رئوف منگي، منهنجو سوٽ امجد ابڙو،زوار ميمڻ، علي ڏنو ابڙو جيڪي اماميه اسٽوڊنٽس آرگنائيزيشن پاڪستان لاڙڪاڻه ڊويزن يونٽ مدئجي جا بهترين ورڪر، ڪارڪن، ميمبر، عهديدار، رضاڪار ۽ اسڪائوٽ هيا جيڪي پنهنجي وسان نه گهٽائيندا هيا ته ڪا به ان سڄي سلسلي ۾ ڪمي ڪوتاهي ٿئي يا ڪنهن عزادار کي ڪابه تڪليف اچي، مرڪزي امام بارگاهه جي صفائي سٿرائي، ان جي سالن کان ٿيندڙ مرمت ۽ اڏاوت، مجلس ۽ جلوسن جي پوليس سان گڏجي حفاظت ۽ وقت تي امام بارگاهه پهچائڻ تائين ۽ وڏو ڪم يارنهين جي رات جو شاميانه هڻڻ ۽ ٻئي ڏينهن لاهي زخمين لاءِ جڳهه ٺاهڻ اهي سڀ ڪم انهن دوستن جي حوالي هوندا هيا. انهن دوستن کي اهي ڪم ڪندي ڏسي ڏاڍي خوشي ٿيندي هئي مان به هڪ ڏينهن يارنهن محرم تي وڃي سيني تي پهريون ڀيرو آئي ايس او جو بيج هڻي اسڪائونٽگ ڪئي نه وسرندڙ تجربو هيو ائين شايد ان طرف ڌيان ڇڪندو ويو ته جيڪر اهي سڀ ڪم ڇونه مان به ڪيان. مان ننڍي هوندي کان 23 مارچ جي پريڊ، 14 آگسٽ جشن آزادي جون ٿيندڙ تقريبون ۽ 6 سيپٽمبر يوم دفاع جا گيت وڏي شوق سان ٻڌندو ۽ ڏسندو هوس ۽ جڏهن ان ٻالڪپڻي ۾ مون آئي ايس جو منشور ___________________________ پڙهيو ته لڳو ته ملڪ ۽ قوم لاءِ به ڪجهه ڪري سگهجي ٿو ۽ بطور محب تنظيم ۾ شموليت اختيار ڪئي. منهنجو سوٽ امجد ابڙو ان وقت محب يونٽ مدئجي جو صدر هيو تنظيم جون ميٽنگس سائين __ جي مسجد ۽ امام بارگاهه ۾ ٿينديون هيون جنهن ۾ هر دفعي موجود هوندو هوس ان دوران ڪيترن ئي شهرن ۾ وڃي ڊويزن ۽ مرڪزي سطح جا پروگرام جن ۾ مجلس عمومي، مرڪزي ڪنونشن، مرڪزي محبين ڪنونشن، تربيتي پروگرام ۽ اسڪائوٽ ڪئمپس وغيره وغيره شامل هئا جتي پهچي دل کي سڪون ته ملندو هيو پر ان سان گڏو گڏ سکڻ لاءِ تمام گهڻو ڪجهه هيو، مون ڳالهائن، ادب اخلاق، تميز، وڏن جي عزت ڪرڻ، تڪليفن ۾ جيئڻ، کائن پيئڻ سڀ جو سڀ آئي ايس او جي پروگرامن ۾ وڃي سکيو اگر مان ائين چوان ته هي تنظيم نه پر منهنجي ٻي ماءُ پڻ هئي جنهن هڪ نالائَق کي پيار ۽ توجهه ڏئي تربيت ڪئي. پهريون دفعو جنهن پروگرام ۾ مون شرڪت ڪئي سو اڄ به ياد اٿم اهو 1994 جو سال هيو جيڪب آباد ۾ لاڙڪاڻو دويزن جي مجلس عمومي هئي مون کي ڀائو رئوف منگيءَ هلڻ لاءَ چيو، مان بابا جي دوڪان تي ويس بابا ان وقت ليٿ مشين هلائي رهيو هو کيس چيم بابا جيڪب آباد وڃان، بابا پڇيو ڇو ۽ ڪنهن سان گڏ ويندين، مون چيو بابا آئي ايس او جو ڪوئي پروگرام آهي ڀائو رئوف منگي ۽ سجاد ميراڻيءَ ۽ سوٽ امجد سان ويندس. بابا کيسي ۾ هٿ وجهي 20 روپيا منهنجي طرف وڌايا ۽ چيائين بابا خيال ڪجان.

جيڪب آباد پهچندي رات ٿي وئي پروگرام اوڀر طرف هيو اسان اولهه طرف هليا وياسون اتان خبر پئي ته پروگرام هتي نه هتي آهي، پگهر ايترا جو وهنجي هياسين، مٿان جون جو مهينو پر اهو پنڌ منهنجي زندگي جو پهريون پنڌ هيو جتي مون صبر سکيو، گرمي جي حالت ۾ پاڻ سان جنگ ڪيئن ڪبي آهي اهو سکيو اڃ کي ڪيئن برداشت ڪبو اهي اهو سکيو. نيٺ وڃي پهتا سون، حال ۾ تنظيم جا ۽ پاڪستان جا جهنڊا لڳل هئا، آئما علهيم السلام جي قول لکيل هئا ڪجهه دير آرام کان پوءِ ڀائو رئوف هٿ کان وٺي هلڻ لڳو چيائن نادر جڏهن به ڪنهن به پروگرام ۾ جتي به وڃين هڪ ڳالهه ذهن ۾ رکجان ته ماني ڪٿي ملندي ۽ باٿروم ڪٿي آهي پهريان ڏسي ڇڏجان.

ٻيون ڪيترائي جڏهن ڏهون پڙهي مس پاس ڪيم ته ڊويزنل صدر سليم الله سمون ٿيو چونڊيو

ايران جي زيارات:

دوست دل گهريا مدئجيءَ جي سنگت، سليم، سينگار، برڪت، احسان، مدثر، رضا، مرتضٰي، نديم، سجاد ميراڻي، جاويد ميراڻي، گل حسن منگي، آصف ابڙو، ماجد ابڙو، نجم شاهه، عبدالروف منگي، شاهد حسين ميمڻ

ڪلاس فيلو: آصف شاهه، چنار شاهه، رضوان شاهه، روبيش ڪمار، سنجيت ڪمار، اجيت ڪمار، غلام رسول خاصخيلي (سڌير + انيس) منور ميراڻي، ثاقب ابڙو، انجينيئر آصف علي لانگاهه، اسد الله منگي، سرفراز علي راهوجو، وحيد علي، محمد امين بروهي، مجاهد سومرو،

شڪارپور جا دوست بشير، آصف شاهه، وقار شاهه، وسيم شاهه، فهيم شاهه، طفيل بابلاڻي، محبت بابلاني، نياز جوڻيجو، عاطف ڪمانگر حسين، مجاهد علي ميمڻ، غازي حسين حيدري (امجد)، عارف علي شاهه (ظهرين شاهه)

مسوديرو جا دوست خالد حسين، عاشق علي، سائٿ علي، ضمير حسين، قلندر بخش، مولانا ذوالفقار علي سومرو، فريد حسين جلباڻي، مرحوم سليم الله سمون،

سکر جا دوست پروفيسر نثار شيخ، آفتاب ميراڻي، عابد شيخ،

ڪراچيءَ جا دوست: سيد مجاهد شاهه مون کي اشفاق سميت ڪيترن ئي دوستن سان روشناس ڪرايو. قافلو ٺهندو ويو آهستي آهستي ڪيترائي دوست گڏ ٿي وياسين، محمد مدني به ساڻ هيو ته ذوالفقار علي سولنگي به وقار سيال به هيو ته انور سولنگي به، رجب علي به، جاويد ڪوريجو به هو ته، اعجاز علي هيسباڻي به، نور عالم کتري به هو ته سراج علي چانڊيو به، شڪور ڪلهوڙو به هو ته سليم ميراڻي به، اسلم چانڊيو به هو ته عبدالنبي جوڻيجو به،  منير گلال به اعجاز چانگ به هو ته وحيد سيال به سيد اسرار علي شاهه به هو ته احسان سيال به آفتاب مغيري به هو ته جان محمد به سيد ياسر شاهه به هو ته غلام رسول سوهو به ماجد ککراڻي به هو ته يار محمد به، غلام رسول ڪورائي به هو ته احسان ليل به محمد نعيم ميمڻ به هو ته عرفان شيخ به اقرار به هو ته مصطفيٰ شاهه به اطهر ميمڻ به هو ته گل ضمير به، اشتياق ميمڻ به هو ته ممتاز علي به، مظفر علي بروهي به هو ته شاهه جهان به، علي اصغر ٻرڙو به هو ته سنيل علي ميمڻ به، نبي بخش لاشاري به هو ته شبير شيخ به، معشوق سومرو به هو ته اورنگزيب گورڙ به، احمد علي گبول به هو ته هدايت الله به، اقبال عنايت به هو ته اياز اعواڻ به، عزيز سولنگي به هو ته جاويد علي چنو به ارشاد علي چنو به هو ته محمد خان شيخ به هو جاويد سانگي به هو ته عابد قريشي به, واصف مغل به، اسلم چانڊيو به هو ته راجا سليمان سومرو به، سدائين شفقت سان پيش ايندڙ حق نواز ٽالپر به پيارو دوست مرحوم علي ميمڻ به هو ته جنهن جي ذڪر کان سواءِ هي سٽون مڪمل نه ٿين مهربان شهيد امير حيدر شاهه به جنهن جي وڇوڙي اسان جي جيءَ کي جهير ڏئي ڇڏيا جنهن جي جدائي جو زخم سدائين سائو رهندو. ادب ڏانهن لاڙو لائبريري جو قيام