User:Akarphyoe

သွ်င္ဒိသာပါေမာက္ၡေက်ာက္စာ တစ္ ႏွစ္

အာကာျဖိဳး (ကံေပါက္)

အတြဲ (၁)

The Disapramuk stone inscription now stands as one of the collection of stone inscriptions at the Pagan Museum but originally if belongs to the Mingala Zedi of Pagan and a photogravure of its rubbing has been published as Plate 271 in portfolio two of Inscriptions of Burma ( Tin & Luce, London, 1936 ). The historical information that we get from this inscription is new to our knowledge of the Mongol invasion of Burma at the end of the 13th century. It enables us to correct the story given in the Chinese sources on that particular aspect. Therefore we would like to give the story as found in the chronicles on Burma-China relations on the eve of the Mongol invasion that terminated the reign of King Narathihapati (1254-1287) who is now called as Tayoke Pyay Min- the king who fled from the Chinese. ယခုလက္ရွိ ပုဂံျပတိုက္ အတြင္းတြင္ Plate - 271 အျဖစ္ မင္ကူး၍ စာအိတ္- အတြင္း အျခားေက်ာက္စာနွစ္ခုနွင့္ အတူ ထိန္းသိမ္းထားေသာ သွ်င္ဒိသာ ပါေမာကၡ ေက်ာက္စာ  (မူလ- မဂၤလာေစတီ၊ပုဂံ) ေတြ႕ရသည္ ။ (တင္၊လု႕စ္၊ လန္ဒန္၊၁၉၃၆) ။ -ဤေက်ာက္စာမွ ၁၃ ရာစုအတြင္း ျမန္မာနိုင္ငံ ကိုမြန္ဂိုတို႕  က်ဴးေက်ာ္ခဲ႔ေသာ အျဖစ္ကို သိရပါသည္ ။ တရုတ္မွတ္တမ္း - မ်ားနွင့္ တိုက္ဆိုင္ -စစ္ေဆး၍ သမိုင္းတြင္ ျဖစ္ပ်က္ခဲ႕ေသာ အျဖစ္မွန္ကို ကၽြနု္ပ္တို႕ ျပင္ဆင္ -ေပးနိုင္ပါသည္ ။ ထို႕ေၾကာင့္ - ပထမဦးစြာ ျမန္မာ့ -ရာဇဝင္ က်မ္းမ်ားထဲတြင္ ေတြ႕ရေသာ နရသီဟပေတ့မင္း -( တရုတ္ေျပးမင္း ) ေအဒီ ၁၂၅၄-၁၂၈၇ လက္ထက္ မြန္ဂိုက်ဴးေက်ာ္စစ္ ၏ အျဖစ္အပ်က္ မ်ားက္ို မွတ္တမ္းတင္ထား မႈကိုဦးစြာေဖာ္ျပေပးပါမည္ ။ Kala complied the great Chronicle of Burmese Kings from the earliest time to 1714 and the Mhannan Yuzawin was complied by the History Committee appointed by the King in 1829 and both these chronicles give the following story. ျမန္မာ့ အေစာဆံုး ရာဇဝင္က်မ္း ျဖစ္ေသာ ဦးကုလားမဟာရာဇဝင္ (၁၇၁၄) နွင့္ ဘုရင့္အမိန္႕နွင့္အဖြဲ႕ လိုက္ေရးေသာ မွန္နန္းရာဇဝင္ (၁၈၂၉) တြင္ ေအာက္ပါအတိုင္းေဖာ္ျပထား ပါသည္ ။ In Sakkaraj 634 ( A.D. 1281 ) a Talaing called Wagaru made himself Lord of Martaban by assassinating the ( Burmese Governor ) Alainma. In that same year Tayoke U Ti Bwa sent an Envoy of ten officers and 1,000 horsemen to demand tribute consisting of gold rice pot, gold pot for cooking by steam, silver pot for cooking by steam, gold spoon-like ladle, silver spoon-like ladle, gold cup-like ladle and silver cup-like ladle, as King Anawratha of Pagan had done before. Some records say that they came to ask for a white elephant. When the King granted the Envoys an Audience, they did not do the proper kowtow in his presence. The King ordered them to be executed by saying: “ let not even one of them escape “. Minister Ananda Picci remonstrated: “ Your Majesty, we should rather report this disrespect of the Envoys to Tayoke U Ti Bwa than execute them which is unusual with the way of Kings “. But the King would not hear of it. “ Their behaviour is intolerable “ he said and that was final. All of them were executed. Not one of them was spared. When Tayoke U Ti Bwa heard of it he was exceedingly angry and he sent an army of 6,000,000 horse and 20,000,000 men. King Narathihapati sent General Anatapicci and Yantapicci with 400,000 men to stop the invaders. They came to Ngasaunggyan ( on the opposite of Bhamo ) and made it strong with wall and moat. Then they tried to stop the enemies who tried to cross ( the Irrawaddy river ) from Bhamo. For three months they killed everyone including attendants employed in feeding elephants and horses who came up their side of the river. Wave after wave of U Ti Bwa’s men came. When 100,000 men were killed, 200,000 men came. When 200,000 men were killed, 400,000 men came and it went on like this. From sheer exhaustion the Burmans could do nothing at last and the enemy finally succeeded in crossing over the river and Ngasaunggyan fell. သကၠရာဇ္- ၆၃၄(ေအဒီ ၁၂၈၁) တြင္ နိုင္ငံေတာ္ ျဖစ္ေသာ မုတၱမကို စားေသာ အလိမၼာ-အမတ္ကို မြန္(တလိုင္း) ဝါရီရူ လုပ္ၾကံ၍မင္းျပဳေလသည္ ။ ထိုသကၠရာဇ္တြင္ တ႐ုတ္ ဥတည္ဘြားက ေ႐ႊ-ထမင္းအိုး ၊ ေ႐ႊေပါင္းေခ်ာင္ ၊ ေငြေပါင္းေခ်ာင္ ၊ေ႐ႊေယာက္မ ၊ ေငြ ေယာက္မ ၊ ေ႐ႊဟင္းခ်ိဳ ၊ ေငြဟင္းခ်ိဳ -အေနာ္ရထာမင္းေစာ ဆက္ဖူးသည္ဟူ၍ အမတ္တက်ိတ္နွင့္ ျမင္းသည္ - တစ္ေထာင္ တို႔ကိုေစ၍ -ေတာင္းလာ သည္ ။ အခ်ိဳ႕ရာဇဝင္မွာ ဆင္ျဖဴေတာင္းလာသည္ ဟု၍လည္းဆိုသည္ ။ေတာင္းလာေသာ - တ႐ုတ္သံတို႔သည္လည္း မင္းေ႐ွ႕တြင္မေကာ္မေရာ္ မက်စ္မလစ္ျပဳေခ်၏ ။ အမတ္တစ္က်ိတ္နွင့္ ျမင္းသည္-တစ္ေထာင္ကို မလြတ္သတ္ေလဟုအမိန္႕႐ွိေလသည္ ။ ထိုအခါအနႏၲပစၥည္းအမတ္ဤသို႔နားေတာ္ေလ်ာက္၏ ။ " ဘုန္းၾကီးေသာဘုရား တ႐ုတ္ဥတည္ ဘြား သံတို႔သည္ ရာဇဝတ္၌ မလိမၼာမေခ်ငံက်င့္ မိေလမွတ္သား၍ ဥတည္ဘြား သို႔ေစေတာ္ မူသင့္သည္ ။ သည္းခံ၍ ျပည္ေရးျပည္႐ြာမႈကို- ေျပလည္ေအာင္  မိန္႔ေတာ္မူ သင့္လည္းမိန္႔ရမည္ ။ မင္းအဆက္ဆက္ တို႔သည္ သံတမန္ကို သတ္ေသာ ထံုးစံ မ႐ွိ ။ သည္းခံေတာ္မူမွ သင့္မည္ဟူ၍ - နားေတာ္ေလ်ာက္၏ ။ မင္းၾကီးလည္း ငါသို႕ေသာမင္းၾကီး ကို မခံ့မရည္းက်င့္သည္ သတ္ေလဟုမိန္႔ေတာ္မူလိုက္သည္ ။ အမတ္တို႔လည္း -မင္းၾကီး အာဏာေတာ္ကို ေၾကာက္၍တစ္ေယာက္မလြတ္ သတ္ေလသည္ ။ သံတို႔အားသတ္ေလေသာ အေၾကာင္းကို ဥတည္ဘြားၾကားေလ လွ်င္အမ်က္ျပင္းစြာထြက္၍ ျမင္းသည္ ေျခာက္သန္းေျခသည္ နွစ္ကုေဋမွ် ေလာက္ေသာ စစ္အဂၤ ါတို႔ကို စီရင္၍ ခ်ီလာရ၏ ။ တ႐ုတ္ဥတည္ဘြား စစ္သည္တို႔ ခ်ီလာျပီ  ဟူ၍ နရသီဟပေတ့ ၾကားေတာ္မူေသာ္ စစ္သူၾကီးအနႏၲ ပစၥည္း ၊ ရႏၲပစၥည္း တို႔ကို သူရဲ - ေလးသိန္း ၊ ဆင္လံုး ျမင္းရင္း အမ်ားေပး၍ ခ်ီလာေသာ တ႐ုတ္စစ္သည္ တို႔ကို ဆီးဆို႔တိုက္ ရမည္ ဟုခ်ီေစ၏ ။ စစ္သူၾကီးေလးေယာက္ တို႔လည္းခ်ီေစ၍ ငေဆာင္ခ်မ္းျမိဳ႕သို႔ေရာက္ လွ်င္ ျမိဳ႔ျပ က်ံဳးေျမာင္း ေကာင္းမြန္ေအာင္ ျပင္ဆင္လုပ္ ေဆာင္၍ ဗန္းေမာ္ ျမစ္ကူးကတိုက္သည ္။ သံုးလတိုင္တိုင္ဆင္ကံေကၽြး ၊ ျမင္းကံ ေကၽြးမွ် မလြတ္ရေအာင္ သတ္သည္ျဖစ္၍ ေသေလသည္ကိုလည္းတ႐ုတ္ ဥတည္ဘြားက တစ္သိန္းကုန္ လွ်င္ နွစ္သိန္း ၊ နွစ္သိန္း-ကုန္လွ်င္ ေလးသိန္းထပ္ေလာင္းလာ၍  ပင္ပန္းလာကာ တ႐ုတ္တို႔ ျမစ္ကိုကူးမိလွ်င္ ငေဆာင္ခ်မ္းပ်က္ေလသည္ ။ The King called a ( war ) council and said: “ Pagan is small. The walls are low. It could not keep a strong force to do the defensive for long. Let us make fortification starting from Badin on the north upstream down to Ywatha. Enough stones and bricks could not be made in time. Pull down pagodas, temples and monasteries for bricks “. In this way 1,000 big temples, 10,000 small temples and 300 brick monasteries were destroyed. Then in one of the big temples the Prophecy of Anonyaza written on a red copper plate was found. It stated that Pagan would be destroyed at the time of king father of Twins. A check was made and one of the concubines did really have twins. The King realized that his effort to put a stand against the Tayoke was futile. He decided to flee down the river. So a fleet was mustered. On 1,000 boats were put the palace treasure; 1,000 cargo boats carried paddy; 1,000 boats of speed travel carried the king’s harem. No more boats were available to carry the servant women. “ Bind their legs and limbs and drown them “ was the Order but through the interception of the Royal Preceptor, these women escaped death. Monks and men were allowed to take their choice of these three hundred women. မင္းၾကီးလည္း မွဴးေတာ္ မတ္ေတာ္ တို႔ကို ေခၚ၍ တိုင္ပင္ ေတာ္မူ၏ ။ ယခုပုဂံျမိဳ႕ သည္ ျမိဳ႕လည္း က်ဥ္းလွသည္ ၊ ျမိဳ႕ေစာက္လည္း နိမ့္သည္ ၊ သူရဲ ဗိုလ္ပါ ဆင္လံုးျမင္းရင္း ေန၍မခံသာ ျဖစ္သည္ ။ အေ႐ွ႕ျမစ္ သာ ပထင္း႐ြာကသည္ ေတာင္ကိုအေျဖာင့္ သြား၍ ႐ြာသာျမိဳ႕ကို အတြင္းသြင္းျပီးေသာ္ ခိုင္လံုေအာင္ျမိဳ႕တည္မည္ ငါအၾကံ႐ွိသည္ ။ ယခု အုတ္ေက်ာက္ အလ်င္မရသာ ျဖစ္ေသာ ေၾကာင့္ ဘုရား ဂူေက်ာင္းကို ဖ်က္၍ အုတ္ကိုယူမွ အလ်င္ျပီး လြယ္မည္ဟု အမိန္႔ေတာ္႐ွိ၍ ဖ်က္ေလသည္ကား ဂူၾကီး တစ္ေထာင္ ၊ဂူငယ္ - တစ္ေသာင္း ၊ ကုလား ေက်ာင္း-သံုးေထာင္ ပ်က္ေသာဟူ၏ ။ ထိုသ္ု႔ိဖ်က္ရာတြင္ ဂူၾကီး တစ္လံုး ၌ေၾကးနီပုရပိုက္နွင့္ အနံုရာဇသိုက္ ရ၍ဖတ္ေစေသာ္ ပုဂံျပည္တြင္ သားမႊာဘ - လက္ထက္ တ႐ုတ္ဖ်က္၍ ပ်က္လတၱံ႕ ဟု စာတြင္ပါေသာ ေၾကာင့္ ကိုယ္လုပ္ေတာ္တို႕ကို ေမးစစ္ေသာ္ ကိုယ္လုပ္ေတာ္ - ငယ္တြင္ သားျမႊာဖြားေၾကာင္း သိရေလ၏ ။ မင္းၾကီးလည္း ျမိဳ႕တည္လုပ္၍ ခံေသာ္ လည္း မခံနိုင္ရာေခ် ဟု ရဲေလွသမၺန္ တိုက္ေလွၾကီး တစ္ေထာင္တို႔ ကိုျပင္ဆင္ ေစ၍ ေ႐ႊေငြ အစ႐ွိေသာ ဘ႑ာ အေပါင္း တို႔ ကိုတင္ေစ၏ ။ ကုန္ေလွ တစ္ေထာင္တို႔ကိုစပါးတင္ေစ၏ ။ ေလွာ္ကားေက်ာ့ေလွတစ္ေထာင္၌ မွဴးမတ္အေပါင္းကိုစီးေစ၏ ။ ေ႐ႊေလွာ္ကားတစ္ေထာင္၌ ေမာင္းမ မိႆံ မင္းထိန္း မင္းယတို႔ ကိုစီးေစ၏ ။ လူမ်ား ၍မစီးသာ ႐ွိလွ်င္အတြင္း ေစ မိန္းမတို႔ကို အလြတ္ပစ္ထားခဲ႔လွ်င္ တ႐ုတ္တို႔ယူမည္ ျဖစ္၍ေျခနွင့္လက္ကို တုပ္ျပီးလွ်င္ ေရမွာပစ္ေလဟုမိန္႔ေတာ္မူ၏ ။ ဆရာေတာ္ မဟာေထရ္က ေနာင္လာလတၱံ႕ေသာ မင္း တို႔အစဥ္ဆိုခ်င္စရာဥဒါန္းေမာ္ကြန္း မျဖစ္ေလေအာင္ ေလွတြင္မဆံ့ သမွ်ေသာ အတြင္း ေစမိန္းမတို႔ကို ရဟန္း႐ွင္လူမည္သူမဆို အလို႐ွိသူ ယူပေစဟု ခြင့္ျပဳေတာ္မူလွ်င္ အသက္အလွဴကိုျပဳရာ ေရာက္သည္ ဟုဆိုသည္။ မင္းၾကီးလည္းဟုတ္လွေပသည္ ဟု သံုးရာေသာ အတြင္းေစ မိန္းမတို႔ကိုလႊတ္၏ ။ The King got on board the Golden Barge and went to Bassein of the Talaing Land. General Anantapicci and Yantapicci made another stand at Male by putting up two fortifications on the east of the foot of a range. These two generals possessed some supernatural power of jumping very high and so they jumped into a crowd of enemies to kill and to escape easily. Even then Anatapicci was killed and Yantapicci made an orderly retreat to Pagan where he found that King had fled. He followed the king to Bassein. The invaders came after him as far as Tayoke Hmyaw and finally they gave the chase because of the scarcity of food. So the king earned the name Tayokepyay- He who fled from the Tayokes. (Mnannan, I, 1967 Reprint, pp351-4). မင္းၾကီးလည္း ရတနာ ေ႐ႊေဖာင္စီး၍ တလိုင္း ၊ မြန္ ၊ ပုသိမ္ သို႕စုန္ေတာ္မူေလ၏။ စစ္သူၾကီး အနႏၲပစၥည္း ၊ရႏၲပစၥည္း တို႔ လည္း ငေဆာင္ခ်မ္း ပ်က္လွ်င္ဆုတ္ခဲ႔၍ မလည္ေတာင္ယံ အေ႐ွ႕၌ ျမိဳ႕နွစ္ျမိဳ႕ တည္၍ ခံျပန္ေလ၏ ။ စစ္သူၾကီးနွစ္ေယာက္တို႕ သည္ ျပဒါးေသငံုျပီး ေသာ္ ေကာင္းကင္သို႔ နွစ္ဆယ့္ငါးေတာင္ နွစ္ဆယ့္ေျခာက္ေတာင္ တိုင္ေအာင္ခုန္၍ တ႐ုတ္တို႔ကိုလုပ္ၾကံၾကသည္ ။ ထိုသို႔လုပ္ၾကံရာတြင္ အနႏၲပစၥည္းကို နတ္ခ်င္းပစ္ေသာ ျမားသင့္သျဖင့္ ေကာင္းကင္က က်၍ ႐ံႈးေခ်၏ ။ ယင္းသို႔လွ်င္ တ႐ုတ္တို႔ ကလည္း ဗိုလ္ပါမ်ား လွေသာေၾကာင့္ ေအာင္ျခင္းသို႔မေရာက္နိုင္ေခ် ။ ပ်က္ျပန္၏ ။ တ႐ုတ္တို ႔ကလည္း အမီပင္ထပ္၍ လိုက္လာသည္ ။ စစ္သူၾကီးတို႔လည္း ဗိုလ္ပါအ႐ံုးအစု မပ်က္ေအာင္ အုပ္ခ်ဳပ္၍ျပန္ခဲ့သည္ ။ ပုဂံသို႔ေရာက္ ေသာ္ မင္း အစ႐ွိေသာ တစ္ျပည္လံုး မြန္ျပည္သို႔ အလြတ္ခြာ၍ ေျပးေလျပီျဖစ္ေသာ ေၾကာင့္ပုသိမ္သို႔ လိုက္ေလသည္ ။တ႐ုတ္တို႔လည္း ထပ္၍လိုက္သည္ ။ တ႐ုတ္ေမာ္ သို႔ေရာက္လွ်င္ ခရီးေျမတာေဝးသည္ နွင့္ စစ္သည္ဗိုလ္ပါ မ်ားလွေသာ ေၾကာင့္ အစား အေသာက္ စြန္႔ပါး၍ ျပန္ေလသည္ ။ သကၠရာဇ္ ေျခာက္ရာ ေလးဆယ့္ေျခာက္ခုေရာက္ေသာအခါ ျပည့္နကၡတ္ သတၱဗီသမျပည့္ခင္ နွစ္ပါဒ္ၾကြင္း၌ နရသီဟပေတ့ မင္းၾကီးသည္ တ႐ုတ္ကိုေ ၾကာက္၍ ေျပးသည္ ။ ထို႕ေၾကာင့္ နရသီဟပေတ့ မင္းၾကီးကို တ႐ုတ္ေျပးမင္းဟု ေခၚတြင္ေလသည္ ။(မွန္နန္း ၊ ၁ ၊ ၁၉၆၇ )။ The Chinese version summed up from various Chinese sources by late Professor G.H. Luce (see Luce; “ The Early Siam in Burmese History “ JSS., XLVI, ii, November 1958, pp. 123-172 ) is as follows: တ႐ုတ္မွတ္တမ္းမ်ားစြာ ကိုစုစည္း၍ အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေဖာ္ျပထားေသာ မြန္ဂိုတို႔၏ ပုဂံအေပၚ က်ဴးေက်ာ္စစ္ဆင္ႏြဲရပံု။ ပါေမာကၡ G.H.Luce ( Luce; “ The Early Siam in Burmese History “ JSS., XLVI, ii, November 1958, pp. 123-172 ) ။ It was not difficult for the Pai-I to induce the Yunnan government, 1271, to send an envoy to the Pagan court demanding submission. ( Another envoy was sent ) in 1273, with an imperial letter threatening invasion. ( They never returned to Yunnan ). In 1276, Yunnan reports; “ We have sent persons to discover news of the ambassadors, but the P’u rebels blocked the way. Now the P’u have mostly submitted and the road is already open. The person we sent has found out those ambassadors all reached Mien Safely. ( In 1277 the Burmese came to attack A-ho but after two days fighting they were repulsed). What is chiefly striking about the raid is attempting it. ယူနန္အစိုးရမွ ပိုင္အိ ( Pai-I ) ကိုတိုက္တြန္း၍ ၁၂၇၁တြင္ (၁၂၇၃တြင္ ေနာက္ တစ္ဖြဲ႕ေစလႊတ္ ) ပုဂံသို႕ သံအဖြဲ႔တစ္ဖြဲ႕ေစလႊတ္ခဲ႕ ရာတြင္ပ႑ာဆက္ေစရန္ ျခိမ္းေခ်ာက္၍ စတင္ထိပါး ခဲ႔သည္ ။ (ထိုသံအဖြဲ႔သည္ ယူနန္ သို႕ျပန္လည္ေရာက္ရွိလာ ျခင္းမရွိပါ ) ။ ၁၂၇၆ ယူနန္မွတ္တမ္း မ်ားအရ “ ကၽြနု္ပ္တို႕လူလႊတ္၍ သံ အဖြဲ႕၏သတင္းကိုစံုစမ္းေစေသာ္ လည္း ပု (P'u)သူပုန္တို႕ ကတားဆီးေသာ္ျငား ေနာင္တြင္ကၽြန္ုပ္တို႕ထံအ ညံ့ခံ၍ မတားဆီးေတာ့ေခ် ။ လႊတ္လိုက္ေသာအဖြဲ႕သည္ ခရီးဆက္ရာ ျမန္မာ (Mien) တို႕ထံအေရာက္တြင္ ထိုသံအဖြဲ႕ေဘးကင္းစြာ ေရာက္ရွိေၾကာင္း သိရသည္ ။ (၁၂၇၇ တြင္ ျမန္မာတို႕က အဟို (A-ho) ကိုနွစ္ရက္ အၾကာလာေရာက္ တိုက္ခိုက္ခဲ႕သည္ ။ မေအာင္ျမင္ပဲႏွင္႕ မည္သို႔ အလစ္အငိုက္ဖမ္း၍ တိုက္ခိုက္မႈကို ဖန္ တီးသည့္ေခါင္းေဆာင္ေပလဲ ။ They should have known what a terrible enemy they were bound to provoke. The Mongols were not slow to react. In ( Nov-Dec ) 1277 Yunnan province sent Nasir ed-Din, Comforter and Commander in Chief of the various Roads of Yunnan, at the head of over 3,840 men, consisting of Mongols, Ts’uan, P’o and Mo-so, to invade Mien. ( He ) obtained the submission of over 300 stockades and (36,200 households ). On account of the hot weather the army was withdrawn… Nasir re-Din (perhaps reached Ngasaunggyan). It does not seem likely that he took it… For his army Nasir ed-Din had to rely mostly on Yunnanese levies. But both he and the Emperor realized that more troops were needed to effect the conquest of Burma. They were not available till the autumn of 1283. On September 22nd of that year the army, the size of which we do not know, marched from Yunnan Fu.. On November 7th it reached Nan-tien. Here it divided into three parts. T’ai-pu proceed at once by the longer route via lo-pi itaties ( Mong Hum). On November 22nd, Yagan-tigin left the A-his (Nam Ti) and A-ho ( Ta-p’ing ) route, through Chen-his (Kan-yai) with orders to build 200 boats so as to command the river at Chiang-t’ou. The Commander in Chief, Prince Sangqudar, followed the p’iao-tien route north of the Ta-p’ing. On December 3rd, proceeding by different routes, they fought ( I imagine it is not mentioned in the Chinese 0 the fatal battle of ( Ngasaunggyan). အလြန္ဆိုးဝါးေသာ ရန္စျခင္းကိုျပဳမူ လိုက္သည္ကို ၎တို႔နားလည္သင့္သည္ ။ မြန္ဂိုတို႔ကျပန္လည္ လက္ တုန္႔ျပန္ရန္ေနွးေကြးေနေလ့႐ွိေသာ လူစားမ်ိဳးမဟုတ္ပါ ။ ၁၂၇၇ ခုနွစ္နိုဝင္ဘာလနွင့္ ဒီဇင္ဘာလအတြင္း Mongols,Ts’uan, P’o and Mo-so လူမ်ိဳးစုတို႔ နွင့္ အတူ ယူနန္ျပင္ပ ေဒသ႐ွိ အိမ္ေျခယာေျခ အတည္ ေနေလ့ မ႐ွိေသာသူ ၃၈၅၀ေယာက္ ကို   စည္း႐ံုးအုပ္ခ်ဳပ္ ထားေသာ စစ္ေသနာပတိ နာဆရီဒင္ (Na sir ed-Din) ကိုေစလႊတ္၍ျမန္မာ(Mien) နိုင္ငံကိုထိပါး တိုက္ခိုက္ ေစခဲ႔သည္ ။ သူသည္ သစ္လံုးခံတပ္ ၃၀၀ နွင့္အိမ္ေထာင္စုေပါင္း ၃၆၂၀၀ ကိုကြပ္ကဲခြင့္႐ွိသည္ ။ ရာသီဥတုေၾကာင့္ ငေဆာင္ခ်မ္း သို႔ေရာက္ေသာ္  ျငားလည္း တပ္ဖြဲ႕ကို - ဆုတ္ခြာခဲ႔ရသည္ဆို၏ ။ ငေဆာင္ခ်မ္းသို႔ေရာက္ ဟန္လည္းမတူေပ ။ နာဆရီဒင္ ပိုင္ေသာ - စစ္တပ္ေပၚတြင္ ယူနန္လူမ်ိဳးတို႔၏ အသက္မ်ားစြာတို႕  တည္ေနပါသည္ ။ သို႔ေသာ္လည္း သူ နွင့္တကြ တ႐ုတ္ -ဧကရာဇ္တို႔မွာ ျမန္မာျပည္ကို ေအာင္ျမင္စြာတိုက္ခိုက္ဖို႔ ဆိုလွ်င္ ေျမာက္ျမားစြာေသာ စစ္သည္အင္အား လိုအပ္မည္ကိုနားလည္ထားၾကပါသည္။ ၁၂၈၃ ခုနွစ္၏ ေဆာင္းဦးရာသီတိုင္ အင္အား စုစည္းရန္ မျဖစ္နိုင္ေသးေပ ။ ၁၂၈၃ ခုနွစ္စက္တင္ဘာလတြင္အင္အားမည္မွ် ႐ွိမည္ကို မခန္႔မွန္းနိုင္ေသာ စစ္တပ္ၾကီး ယူူနန္မွ ေရာက္လာခဲ႔သည္ ။ နိုဝင္ဘာလ ၇ ရက္ေန႕ -တြင္  (Nan-tien) သို႔ ေရာက္႐ွိသည္ ။ ၎ကိုအပိုင္း သံုးပိုင္းခြဲ ျပီး( T’ai pu ) မွသတ္မွတ္ထားေသာ လမ္းေၾကာင္းအတိုင္းခ်ီကာ (lo-pi itaties) မွတဆင့္ ( Mong Hum) သို႔ ။ ထို႔ေနာက္ နိုဝင္ဘာ ၂၂ တြင္( Yagan-tigin )ကိုေက်ာ္၍ (A-his (Nam Ti) and A-ho ( Ta-p’ing ) ) -လမ္းေၾကာင္း အတိုင္း ။ (Chen-(Kan-yai)) ကိုေက်ာ္ျဖတ္ကာ ေလွ ၂၀၀ ကို တည္ေဆာက္လ်က္ (Chiang-t’ou) ျမစ္ကို ျဖတ္သန္း ခဲ႔ၾက သည္ ။- ေခါင္းေဆာင္သူမင္းသား( Prince - Sangqudar) သည္ (Ta-p’ing) ၏ ေျမာက္ဖက္ ( p’iao-tien) လမ္းေၾကာင္းအတိုင္း ခ်ီလာျပန္၏ ။ ဒီဇင္ ဘာလ ၃ ရက္ေန႕တြင္ လမ္းေၾကာင္းမ်ားစြာ မွ ခ်ီလာေသာ စစ္ေၾကာင္းတို႔ ေပါင္းစည္းျပီး စတင္တိုက္ခိုက္ ခဲ႔ ၾကပါေတာ့ သည္ ။ ( ကၽြန္ေတာ့ အျမင္ကား ၎တို႔သည္ ငေဆာင္ခ်မ္း စစ္ပြဲကိုဆိုးဆိုးဝါးဝါး တိုက္ရလိမ့္ မည္ ဟု ရည္႐ြယ္ထားဟန္ မ႐ွိပါ )။ On December 9th they captured Chiang-t’ou city, killing over 1,000 men in the fighting.” They “took prisoner 10,000 of its keenest soldiers. “ The first report sent with a map to the Emperor, arrived on February 5th 1284. it says that they had sent envoys to deliver a summons to the king of Mien, but there was no reply………The Pagan Burmans called their invaders Taruk, presumably because (apart from local levies ) Turkic tribes formed the majority in the Mongol armies. The Pagan Burmans did not yield easily. On May 10th 1284, we read: “ Quduq Tamar’s army for the invasion of Mien encountered the rebels and was routed. “ Reinforcements had to be sent. On August 26th 1285, Yunnan report; “ This year we have not yet had time to invade Mien” … In this year 1285, King ( Narathihapati ) decided to submit, in orer to avert a new invasion. ဒီဇင္ဘာလ ၉ ရက္ေန႕တြင္( Chiang-t’ou ) ျမိဳ႕ကိုသိမ္းယူျပီး တိုက္ပြဲအတြင္း မွာ လူေပါင္း ၁၀၀၀ ေက်ာ္ ကို နိွမ္နင္းသတ္ျဖတ္ခဲ႔ သည္ ။ စစ္သည္တို႕ သေဘာက်ေသာ သံု႕ပန္းေပါင္း ၁၀၀၀၀ ကိုဖမ္းေခၚခဲ့သည္ ။ တ႐ုတ္ ဧကရာဇ္ထံသို႔ ပထမဆံုး အစီရင္ခံစာကို ေပးပို႔ရာ ၁၂၈၄ ခုနွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီ ၅ ရက္ေန႔တြင္ေရာက္ သည္ ။ ဤအစီရင္ခံစာ တြင္ ျမန္မာ ဘုရင္ထံသို႔ သမၺန္စာေပးပို႔ခဲ့ေသာ္လည္း အေၾကာင္းမျပန္ေၾကာင္း ၊ ပုဂံ႐ွိ ျမန္မာလုူမ်ိဳးတို႔က ၎တို႔အား က်ဴးေက်ာ္သူမ်ားကို တ႐ုတ္ဟု ေခၚေၾကာင္း ၊ ျဖစ္နိုင္သည္မွာ ေဒသ ကြာျခားမႈေၾကာင့္ ျဖစ္မည္ ထင္ေၾကာင္း တို႔ပါဝင္သည္ ။ မြန္ဂိုတပ္မေတာ္တြင္ အမ်ားစုအျဖစ္ တူရကီ မ်ိဳး ႏြယ္စုမ်ား ဖြဲ႕စည္းပါ႐ွိပါသည္ ။ ပုဂံေနျပည္ေတာ္သည္ အလြယ္တကူ အေလ်ာ့မေပးခဲ့ပါ ။ ၁၂၈၄ ေမလ ၁၀ ရက္ေန႔တြင္ Quduq Tamar ၏ တပ္မ်ားနွင့္ ျမန္မာတို႔ ရင္ဆိုင္ တိုက္ပြဲျဖစ္ရာ သူပုန္တို႕-ကိုအျပီးအပိုင္ ေခ်မႈန္းနိုင္ခဲ႔သည္ ။ စစ္ကူလည္း ေစလႊတ္ေပးခဲ႔သည္ ။ ၁၂၈၅ ၾသဂုတ္လ ၂၆ ရက္ေန႔ ၊ ယူနန္ - အစီရင္ခံ စာ တြင္ ျမန္မာတို႔ကို နွိမ္နင္းဖို႔ဒီနွစ္ တစ္နွစ္လံုးအခ်ိန္ယူလို႕ မျဖစ္ပါဘူးဟူ၍ျဖစ္သည္ ။ The peace mission sent by the Burmese King is recorded in the Disapramuk inscription. But before we go on with this peace mission, I would like to quote here what an inscription we find at Minnanthu ( P1.227 of Inscriptions of Burma ) says: ျမန္မာဘုရင္မွ ျငိမ္းခ်မ္းေရး အဖြဲ႔ကို -ေစလႊတ္ရာ ဒိသာပါေမာကၡ ေက်ာက္စာတြင္ေရးထိုး မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ ပါသည္ ။ဒါေပမယ့္ ထိုခရီးစဥ္အေၾကာင္းမဆက္မီ မင္းနန္သူတြင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔႐ွာေတြ႕ထားေသာေက်ာက္ စာကိုကိုးကား ၾကည့္ခ်င္ပါ ေသးသည္ ။ In the year 1278, the great minister called Aindapitsaya made preparations to construct a monastery for the thera because the thera of the Most Reverend Mahakassapa’s establishment had no monastery ( of his won ). Before the monastery was built, the enclosure wall was put up. Even this enclosure wall was not completed. Aindapitsaya ( was sent ) to the ( Fort ) of Ngassaunggyan ( where ) he lived ( until ) the destruction of ( that recently ) established pran`- province, occurred. ၁၂၇၈ ခုနွစ္ အတြင္းမွာ အနႏၲ ပစၥည္းအမတ္ၾကီးသည္ ေထရေက်ာင္းၾကီးတစ္ေဆာင္ ေဆာက္ရန္ျပင္ဆင္ ခဲ့သည္မွာ သိကၡာေတာ္ရ မဟာ-ကႆဖ-အ႐ွင္အတြက္ ေက်ာင္းၾကီးတစ္ေဆာင္ မ႐ွိဖူးေသး၍ ျဖစ္သည္ ။ ဤေက်ာင္း ၾကီးေဆာက္ဖို႔မဆိုထားနွင့္ ျခံဝင္းခတ္ရန္ပင္ အျပီးမသတ္လိုက္ေပ ။ အနႏၲပစၥည္းအမတ္ၾကီး ကို ငေဆာင္ခ်မ္းသို႕ေစလႊတ္ခံရသည္ ။ ထိုအရပ္တြင္ပင္ အေစာင့္အျဖစ္ ေနထိုင္သြားသည္ ။ It seem that from the time of King Alaungsithu (Can`su II, 1160-1211) Ngasaunggyan was the northern limit of the Empire and Kyaungsin was the administrative centre of northern Burma. Aindapitsaya must have been a worthy officer to get the command of this important fort. Perhaps he survived the battle though he retired from active service thereafter Mongols took Ngasaunggyan on 3 December 1283. Kaungsin fell on 9 December 1283. The Mongols penetrated as far south as Tagung which was captured in January 1284. Hence the northern Burma became a Chinese province of Cheng-Mien. အေလာင္းစည္သူမင္းလက္ထက္တြင္ ငေဆာင္ခ်မ္းခံတပ္ သည္အင္ပါယာၾကီး၏ေျမာက္ဘက္နယ္နိမိတ္ ျဖစ္ျပီး ေကာင္းစင္ကို ေျမာက္ပိုင္း အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ဗဟိုဌာနအျဖစ္ ထား႐ွိသည္ ။ အနႏၲပစၥည္း အမတ္သည္ စြမ္းေဆာင္ရည္ထက္ျမက္ေသာ နယ္ျခားေစာင့္ ကြပ္ကဲနိုင္သူျဖစ္သည္ ။ ဒီဇင္ဘာလ ၃ရက္ ၁၂၈၃ တြင္ မြန္ဂိုတို႕သိမ္းယူသြားေသာ ငေဆာင္ခ်မ္းစစ္ပြဲမွ အသက္႐ွင္ လြတ္ေျမာက္ခဲ႔ရာသူသည္ အနားယူေတာ့ မည္ ။ ဒီဇင္ဘာလ ၉ရက္ ၁၂၈၃ တြင္ ေကာင္းစင္က်သြား သည္ ။ မြန္ဂိုတို႔သည္ ေတာင္ဘက္သို႕ဆက္ လက္ ထိုးေဖာက္ လာျပီး ၁၂၈၄တြင္ တေကာင္းကို သိမ္းယူနိုင္ခဲ႔သည္ ။ ထို႔ေၾကာင့္ ျမန္မာနိုင္ငံ ေျမာက္ ပိုင္း ေဒသသည္ တ႐ုတ္တို႔၏ နယ္ပယ္(Cheng Mein) ျဖစ္သြားသည္ ။ When the Burmese sent a peace mission headed by a monk called Shin Dithapamauk ( Dispramuk ), it succeeded in persuading the Mongol Emperor to call off the invading army. The Disapramuk inscription records this episode like this ျမန္မာတို႔သည္ သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ေခါင္းေဆာင္ေသာ ျငိမ္းခ်မ္းေရးသံအဖြဲကို ေစလႊတ္ခဲ႕ရာ မြန္ဂိုတို႔၏ တပ္ဖြဲ႕မ်ားကိုျပန္လည္ ႐ုပ္သိမ္းေပးရန္ေအာင္ျမင္စြာ ေဖ်ာင္းဖ်နိုင္ခဲ႔သည္ ။ ၎ကို သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ေက်ာက္စာတြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း မွတ္တမ္းတင္ထားပါသည္ ။ Honour to him, the Blessed, the Saint, the fully Enlightened In Sakaraj 638 ( A.D. 1285 ) Mrigasira year, the King was staying at Lhan`kla, west Pran`. He sent Anatapcican` and Maha`puiw saying: “ Find out the Taruk movements.” Anantapican` and Maha`puiw said: “This task is a very hard one. There is no go between to send. And there is no one who could write the Gold Address (from our King to the Mongol Emperor). If only we have Syan Disapramuk with us, we should be able to undertake this task”. Thus they petitioned. So the King sent for me and entrusted this task to me. နေမာတႆ ဘဂဝေတာ အရဟေတာ သမၼာသမၺဳဒၶႆ ။ သကၠရာဇ္၆၄၇ ခု ေအဒီ-၁၂၈၅တြင္ ျမကသို၀္ႏွစ္ ျပည္ အေနာက္ဖက္ လွည္းက်နိွဳတ္ မင္းၾကီးေနေတာ္မူ ၏ ။ အနႏၱပစၥည္း၊ မဟာဗိုလ္ကို နင္တို ့တရုပ္၏ အလားအလာကို သိေအာင္မူေလဟုေစေတာ္မူ။ အနႏၱပ စၥည္း မဟာဗိုလ္ ဆို၏ ။ ဤအမွဳကားၾကီးစြာ ။ တုမ္တပဲေလ လြတ္ရသည္မရွိ၊၊သု၀ဏၰလိပ္ ျပဳအံသည္သူ လည္းမရွိ၊၊ သွ်င္္ဒိႆျပမုတ္တည္းပါမူက အမွဳေဆာင္နိူင္အံ ။ ဤသို႕ပန္ရကားငါကိုေခၚ၍ မင္းၾကီးဤအ မႈနွင္၏ ၊၊ ဤအမႈကား ၾကီးစြ ။သုဝဏေ႐ႊေပလႊာကို မည္သူ ကေရး၍ ကၽြန္ုပ္တို႕ဘုရင္မွမြန္ဂိုတို႔ ဘုရင္ ထံ မည္သူ႔ ကို ေစလႊတ္ရမည္ မသိပါ ။ သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ပါေတာ္မူလွ်င္ကား ေအာင္ျမင္ ဖြယ္႐ွိသည္ ။ ထို႔ ေၾကာင့္ အမ်ားဆႏၵနွင့္ အသနားခံစာေစ၏ ။ မင္းၾကီးသည္ ငါ့ကိုယံု၍ေစလႊတ္ျခင္းျဖစ္သည္ ။ At Sacchim and Hanlan we made no stay. Having made the Gold Address, we sent it to the Taruk King. The Taruk King said: “ This Gold Address is not from the King nor this learned man his (ambassador ). Anyway call him”. So they called me as being a learned man. သစ္ဆိမ့္ နွင့္ ဟန္လင္း နွိဳက္ ေနမူေလ၏ ၊။ သု၀ဏၠလိပ္ျပဳ၍ တရုပ္မင္းကိုလႊြတ္၏ ။ တရုတ္မင္းဆို၏ ။ ဤသု၀ဏၠလိပ္ကား မင္းလြႊတ္သည္မဟုတ္ ။ အမတ္တို ့ လြႊတ္လတ္ေသာ ။ သု၀ဏၠလိပ္ တကား၊။ သု ခမိန္ကား မင္း၀ယ္လြတ္ေသာလွည့္ထ ။ ေခၚေျခ ငါသုခမိန္မူ အံ့ (ျပဳအံ့) ဟုေခၚ၏ ၊၊ As for the Mha`ra`ja of Pagan, he made the Gold Address saying: “ Kings should not imprison ambassadors. He is to act as our ambassador”. Thereupon they released me. We reached the Taruk Kingdom. As for the Taruk King, with an intention to attack and capture Pangan, he had sent Price Susuttaki (with) 20,000 soldiers and (with the intention to do a Buddhist missionary work he had also sent) the Maha`thera Pun`n`adhammika, the Sanghathera Sri Dhammika and ( monks from ) seventy monasteries who were stopping at the city of Santhway (because) the Monsoon was heavy at that time. ပုဂံံ မဟာရာဇ္ (စေသာ)မင္းတို ့က တမန္ကိုမခ်ဳပ္ရာ ၊ (ငါ) ကိုလွ်င္ငါတို ့ တမန္မူလ်က္အံဟူ၍ ။ သု၀ဏၠ လိပ္ျပဳ၍ ငါကိုလႊြတ္၏၊ ။ တရုတ္ျပည္ ေရာက္ေလ၏ ။ တရုတ္မင္းကား ပုဂံသို႔ပို႔ေစဟူ၍ သုသုတၱိက မင္း သားအားသူရဲ ၂၀၀၀၀ ။ ပုညဓမၼိကာ မဟာေထရ္ ၊ ျဂီဓမၼက သဃၤာေထရ္ ၊ နွင့္ေထအေပါင္း ၇၀ကား သင္ တြယ္ (သင္းတြဲ= တေကာင္း ) ျပည္ေရာက္ေအာင္လွ်င္ ခ်၍ေနေစသတည္း ။ သန္ထန္လာသည္( မိုးက် လာသည္) ႏွင့္အညီ ေနစိမ့္ဟု တန္႔ေစ (နားေစ) သတည္း။ In due course we arrived at ( Santhway). Thereupon the monks who were stopping there gave me a few gifts and said: “ The ( Mongol Emperor ) would welcome you. He is a good Buddhist. Please tell him that we could not preach the Religion at Pagan (because nobody is there). As for me, having passed the place of these (monks), I reached Yachan` where I stopped for the (Buddhist Lent). In Tachonmahum (November) I went up to Taytu. In Plasuiwe (December) I arrived there. ငါေရာက္ေလ၏ ။ ထိုနွဳက္တန္႔လင့္ေသာ အရွင္တို႔သည္ ငါ့ကို၀္ လက္ေဆာင္လက္နက္ဆက္၍ ဤသို႔ဆို လင့္၏ ။ ငါသွ်င္ကိုမင္းေတာင့္တစြ။ မင္းေလသဒၶါစြ ။ ပုဂံသာသနာကိုငါတို ့မျပဳရေၾကာင္း ဆိုပါေလေသာ။ ငါေလ။ဤပုဂံ ေနေသာ သူတို႔၏ ။ ေနရာကို လြန္ဖိရုယ္( လြန္ခဲ့၍) ယဆည္လွ်င္ ၀ါဆိုေလ၏ ။ တန္ေဆာင္ မုန္းကားတယ္တူတက္ေလ၏ ၊။ ျပာသိုေရာက္ေလ၏ ။ The Taruk King was well pleased and we exchanged questions though nothing was said about state affairs. But at the end we talked about state affairs. He said; “ Pundit, I have these 20,000 soldiers and Maha`thera, Sanghathera and monks topropagate the Religion”. I replied: “Mha`ra`ja, all these soldiers and monks could work (what they had been assigned for) only when there is paddy (to eat). Is not paddy essential for the prosperity of a Kingdom? (At present there is an only toddy palm) and if they have to eat nothing but minced toddy palms, will they not all die of pains in the stomach? The monks would not have the courage to enter the capital yet. They are bound to perish if they have to stay in the jungle long. O King, if things remain like this, how you could expect to have had your mission completed. A man who works in a garden pours water and makes the trees grow. He never pinches the tips. He would wait till the trees bear fruits. First pour water on the Kingdom of Tanpratik. It isa small land but the Religion thrives there well. O King, you pray for the Buddhahood. Grant that the Religion of Father Kotama be not destroyed. The Kingdoms that you have conquered are very many and very great. The land of Tanpratikis small. Yet you want it because you want to establish the Religion there. (Then) let not the soldiers go there first. Allow me (to go back there first) to plant rice and beans. When the rice and beans are full grown, then enter” တရုတ္မင္းလည္း ႏွစ္လိုစြာရွိ၍ အေမးအျမဴ စကားလွ်င္ဆိုၾက၏ ။ ျပည္မွဳကားမဆိုရ ။ အဆံုးမွ (ကား) ျပည္တယ္ (တိုင္းေရးျပည္ေရး) စကားကိုဆိုၾကေလ၏၊။ ပ႑ိတ္ဤ ငါသူရဲ၂၀၀၀၀ နွင့္ မဟာေထရ္ သ- ဃၤာေထရ္သ်ွင္နွင့္ သာသနာျပဳအံ့ ဟု နွင္ (လြတ္)၏ ။ ငါဆိုလိုက္၏ ။ မဟာရစ္ ဤသူရဲ အလံုး ၊ သဃၤာ အလံုး စပါးရွိမွတည္း တည္ၾကည္အံ။ စပါးကား ျပည္စည္းစိမ္အျမစ္ မဟုတ္ေလာ ။ ဤသူရဲတို႔သည္ ထန္းကိုတည္း ခ်က္၍စားျပီးကား ၀မ္္းနာ၍မူေသကုန္ မဟုတ္ေလာ ၾကြင္း ေသာ သံဃၤာတို ့လည္း ျပည္ တြင္းမ၀င္၍ ။ ေတာသို ့၀င္၍ ေသကုန္ခံ ေသာတကား ။ မင္းၾကီး မျပီးေသာ အမႈမဟုတ္ေလာ ။ ဥယ်ာဥ္ စိုက္ေသာေယာက္က်ား ကား ။ ေရသြန္း၍ သစ္ပင္ကိုၾကီးေစ၏၊ အညြန္႔ကို မဆိတ္တကား ။ သစ္ပင္သီး ျပီးေသာ အခါ မွ အသီးစား၏ ။ တံျပတိက္ ျပည္ကုိေလ ေရသြန္းဦးလတ္ သး ။ ငါမူလည္း သာသနာျမတ္ စြာ ။ မင္းၾကီးကား ဘုရား ဆုေတာင္းေသာ သူမဟုတ္ေလာ ။ အဖ-ေဂါတမ - သာသနာကို မပ်က္စီးေလ လတ္(လို)သိယ္ (ေသာ) ။ မင္းၾကီးနိုင္ေသာ ျပည္ကားမ်ားလဲမ်ားစြ ၊ ၾကီးလဲ ၾကီးစြ ၊တံျပတိတ္ျပည္ကား အငယ္ တြယ္(အငယ္ေလးတကား) ။ သာသနာရွွိေသာေၾကာင့္ရကား ဘုရားေလာင္းတို႔ကား ျပည္ျမတ္၏ ။ သူရဲ (တို ့ကို ) မ၀င္ေစေလေသး၊၊ ငါကားေကာက္ပဲစိုက္ေလဦးအ ံ့။ ေကာက္ပဲျပီးျပီေသာကား ၀င္၊ ဤသို ့ ဆိုေပေသာတည္း ။ The Taruk King said: “In these words my profit is also include. Pundit, call the monks who were running hither and thither at the time of your coming and plant rice and beans. When they are full grown, and then send them onto me”. When he had said thus, I was allowed to leave him. But there was some delay in my final return (to Pagan).Out of gratitude to me for this service, the King (of Pagan) gave me 400 pay (1,100 acre; 445.5 hectares) of land at Hanlan and 400 pay (1,100 acre; 445.5 hectares) of land at Kramu, including both wet and dry cultivation plots and slaves and cattle. All these I dedicate to the Three Gems at the Ceti` to Panpwat Rap- the Turner’s Quarter တရုတ္မင္းဆို၏ ။ ဤစကားတြင္ငါ့ဖို႔လဲ ပါ၏ ။ ပ႑တ္လာ၍ ျပည္ ျပည္သသ်င္ တို႔ကို ေခၚေလေကာက္ပဲ ေလးစိုက္ေလ ။ ျပီးျပီေသာ ငါကိုလြတ္လတ္တံု ။ ဤသို႔ဟူ၍ ငါလာရသေတ(တည္း) ။ အမွဳေလလ်ာရလွ်င္ သေတ ။ (အမွဳေလထမ္းရေအာင္ ျမင္ရသတည္း ) ဤသို ့- ငါ့ေက်းဇူးရွိရကား ငါကိုေပးေတာ္မူေသာ ၊ တန္ လင္ေျမ၄၀၀ ၊ ၾကံတူေျမ သန္ မုရင္း ပ်ိဳးခင္းစံု ၄၀၀ ၊ အေပါင္း ေျမ ၈၀၀ ၊ ကြ်န္ႏြားအလံုး ရတနာ- ၃ ပါးကို ရည္၍ ပန္ပြတ္ရပ္ေစတီနွိဳက္ လွဴ၏ ။ From the evidence that we get from this Disapramuk inscription, we can both add and correct the information that we have gathered from the Burmese chronicles and the Chinese sources. Firstly it is not correct to say that the Pagan King had put to death the Chinese envoys of 1273 although they had never returned to Yunan. In all probability they perished in the fighting with the frontier revels of that time. Secondly the Pagan King took refuge not at Pathein but at a place called Hlan`kla on the west of Pran` which is either Pagan or Pyay. Thirdly the Pagan King sent an envoy in the person of a learned monk called Disa`pramuk who succeeded in getting a truce from the Mongol Emperor and therefore the King gave land and slaves to the monk and a contemporary stone inscription by that monks still stands to bear testimony that the statements in the chronologies are more or less wrong. သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡေက်ာက္စာတြင္ ေရးထိုးထားေသာ အခ်က္အလက္မ်ားမွ ျမန္မာ့ရာဇဝင္က်မ္းမ်ားနွင့္ တ႐ုတ္အေထာက္အထား မ်ားကိုျပန္လည္တိုက္ဆိုင္ ျဖည့္စြက္ျခင္း နွင့္ အမွားျပင္ဆင္ျခင္း ကို ကၽြန္ုပ္တို႔ ျပဳလုပ္နိုင္ျပီျဖစ္ပါသည္ ။ ပထမဦးစြာေျပာနိုင္သည္မွာကား ၁၂၇၃ ခုနွစ္တြင္ ပုဂံသို႔ ေစလႊတ္လိုက္ေသာ သံတမန္တို႔ယူနန္သို႔ ျပန္မ ေရာက္သည္ဆိုျငား ပုဂံ-မင္းၾကီးမွ သတ္ျဖတ္သည္ဆိုျခင္းမွာ မဟုတ္ပါေပ ။ အျဖစ္နိုင္ဆံုး ဟုယူဆဖြယ္ရာ မ်ားမွာ ထိုအခ်ိန္အခါက ၎တို႔သည္ နယ္စပ္ေဒသ၌္ လူရမ္းကားတို႔ တိုက္ခိုက္ျခင္းခံရ၍ ေသဆံုးပ်က္ ဆီးသြားျခင္းျဖစ္မည္ ။ ဒုတိယအားျဖင့္ ပုဂံမင္းၾကီးသည္ တ႐ုတ္တို႔ ရန္ကိုေ႐ွာင္ရန္အလို႔ငွာ ပုသိမ္သို႔ခိုလွံဳ ပုန္းေအာင္းသည္ ဆို ရာမွာ မဟုတ္ပဲ-ပုဂံ (သို႔) ျပည္ ၏ အေနာက္ဖက္ ေဒသ႐ွိ လွည္းက် အရပ္တြင္သြားေရာက္ ေနထိုင္ခဲ႔ျခင္း ပင္ျဖစ္သည္ ။ တတိယတြင္မူ ပုဂံမင္းၾကီးသည္ ၎မွေစလႊတ္လိုက္ေသာ မြန္ဂိုတို႔နွင့္စစ္ေျပျငိမ္းရန္ အက်ိဳးေဆာင္နိုင္ခဲ႔ သူစာေပတတ္ပုဂၢိဳလ္ ျငိမ္းခ်မ္းေရး သံအမတ္ သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡအား ေျမယာမ်ားနွင့္ ကၽြန္မ်ားခ်ီးျမွင့္ခဲ႕ သည္ ။ ထိုအခ်ိန္က သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ေရးထိုးထားခဲ႔ေသာ ေခတ္ျပိဳင္ေက်ာက္စာသည္ ျမန္မာရာဇဝင္ က်မ္းမ်ားတြင္ေရးသားထားေသာ အေၾကာင္းအရာမ်ား၏ အမွားအနည္းအမ်ားကို စစ္ထုတ္ၾကည့္ရန္ အ ေကာင္းဆံုးသက္ေသခံပင္ျဖစ္သည္ ။

သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡေက်ာက္စာပါ အဓိက အခ်က္အခ်ိဳ႕မွာ

၁။ တ႐ုတ္ဝင္လာေတာ့ ျပည္အေနာက္ ဘက္ လွည္က်မွာ ပုဂံမင္းၾကီးတိမ္းေ႐ွာင္ေနသည္ ။ ၂။ အနႏၲပစၥည္း နွင့္ မဟာဗိုလ္အမတ္ၾကီးနွစ္ပါး မင္းအနားမွာ႐ွိသည္ ။ ၃။ ထိုအမတ္ၾကီးတို႔မွ ရန္သူတ႐ုတ္ဘာအလို႐ွိသလဲ သိဖို႔ သ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ကိုေခၚျပီး တ႐ုတ္မင္းဆီ လႊတ္ပါရန္ အၾကံေပးသည္ ။ ၄။ မင္းၾကီးကမင္းဆိုတာ တမန္ကိုဖမ္းျပီးခ်ဳပ္ေနွာင္တယ္ လို႔မလုပ္စဖူးပါလို႔ အားေပးစကားေျပာျပီးဘုန္း ၾကီးကို ေတကု ( ေပက်င္း ) ထိသြားေစသည္ ။ ၅။ တ႐ုတ္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ သုသုတၱကိ (? Hsues - hsuehtu chin )မွာ သူရဲ နွစ္ ေသာင္း ပါလာသည္ ။ ၆။ မဟာေထရ ပုညဓမၼိကနဲ႔ သံဃာေထရ သိရိဓမၼိက တို႔ဦးစီးျပီး ေက်ာင္း ေပါင္း ၇၀ က သံဃာေတြ ပါ လာသည္ ။ ဗုဒၶသာသနာ ျပဳရန္အတြက္ျဖစ္သည္ ။ ဆရာ ၊ သံဃာေတြကို သင္ထြယ္ (?တ ေကာင္း) မွာ ထားတယ္ ။ ပုဂံမွာ ရဟန္း ၊မင္း ၊ လူတစ္ေယာက္မွမက်န္ ထြက္ေျပးေနၾကလို႕ ဘာလုပ္ရမွန္းမသိၾက ။ အမွန္က ပုဂံသားေတြကို ဗုဒၶသာသနာဝင္ ျဖစ္ဖို႔ေျပာေဟာဖို႔ မလိုမွန္း ခုမွသူတို႔သိပံုေပၚတယ္ ။ဒါေၾကာင့္ ကိုယ့္ေဒသကိုယ္ျပန္ခ်င္လွျပီ ။ ၇။ တိုင္းျပည္မွာလူမ႐ွိရင္ ဘာမွလုပ္လို႔မရဘူး ၊စစ္သည္သူရဲေတြကိုျပန္ေခၚ ၊ လူေတြျပန္ေခၚ ၊ ေကာက္ ပဲစိုက္ ျပီးေတာ့ အခြန္သိမ္းဖို႕လာပါဆိုတဲ႕ သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ စကားကို တ႐ုတ္ဧကရာဇ္သေဘာက်ျပီး ျငိမ္းခ်မ္းေရး ရခဲ့ပါသည္ ။

အတြဲ (၂) တ႐ုတ္ဧကရာဇ္က မင္းသား ရဲစိန္တိမူ ( Ye-sin Timus )ကိုလႊတ္လိုက္၍ ပုဂံမင္းသစ္အျဖစ္ ေ႐ႊနန္သ်င္ ကို ၃၀ ၊ ေမ ၊ ၁၂၈၉ တြင္ နန္းတင္ေပးခဲ႔သည္ ။ ထိုမင္းအသစ္က သားေတာ္ သိဃၤပတိကို တ႐ုတ္-ဧက ရာဇ္ဆီကို လႊတ္ပါသည္ ။ ျမန္မာနိုင္ငံ အတြင္းေရး ( မြန္ဂိုေတြကို ခ်ီပင့္တယ္ ဆိုျပီး ေ႐ႊနန္းသ်င္ နဲ႕သဃၤ ပတိကိုသုတ္သင္လိုက္၍ )ေ႐ႊနန္းသ်င္သည္ ၁၂၉၇ တြင္ နန္းက်သည္ ။ တ႐ုတ္ျပည္လာေသာ တက္တဝ္ မူ မင္းၾကီး( တက္တဝ္မူဆိုတာတ႐ုတ္မွတ္တမ္းမွာ ကုမာရ ကႆဘလို႔ေတြ႔ ရ ) လို႔အမည္ရတဲ႕ မင္းသစ္ တစ္ပါးကိုနန္းတင္တယ္ ။ ဒါေပမယ့္ နန္းစံသက္မၾကာပဲ ေစာနစ္ကနန္းတက္ပါသည္ ။ ထိုမင္းလက္ထက္ တြင္ေတာ့ ပုဂံမင္းဆိုတာ အမည္ခံသာျဖစ္ျပီး တန္ခိုးၾသဇာမ႐ွိေတာ့ပါ ။ ေ႐ႊနန္း႐ွင္ ကိုနန္း ခ်လိုက္ျပီး ေစာ နစ္ကိုနန္းတင္တဲ႔ အသခၤယာ ညီေနာင္သံုးဦး တို႔ သည္ ပုဂံနိုင္ငံေတာ္ကို ခြဲေဝျပီး အုပ္စိုးထားၾကပါျပီ ။ အ- သၤခယာက ျမင္စိုင္း ၊ ရာဇသၾကၤန္က ေမကၡယ(မကၡရာ) ၊ သီဟသူက ပင္လယ္ မွာမင္း အျဖစ္ ကိုယ္စီ ထူ ေထာင္ေနၾကပါသည္ ။ နန္းခ်ခံရတဲ႔ တက္တဝ္မူက တ႐ုတ္ကို အကူအညီေတာင္း၍ ၁၃၀၀ မွာ မြန္ဂို ေတြ စစ္ခ်ီလာျပန္ပါသည္ ။ ပုဂံကိုမဟုတ္ပဲ ျမင္စိုင္းကို တန္းခ်ီ ၾကျပီး အသၤခယာ ညီေနာင္သံုးဦးနွင့္ ရင္ဆိုင္ပါ သည္ ။ ထိုသံုးဦးမွလည္း အမ်ိဳးသားေရးလွံဳေဆာ္မႈ ျပဳထားသျဖင့္ အမ်ားေထာက္ခံခ်က္ရေနခ်ိန္ျဖစ္၍ စဥ့္ ကူးနွင့္ မလည္ကို ျပန္တိုက္ယူေပးနိုင္ခဲ႔ သည္ ။ အခ်ိန္ၾကာလာေတာ့ ခံစစ္သက္သက္သာျဖစ္ေနရျပီး ရန္ သူ၏ဝိုင္းရံထားျခင္းကို ခံေနရပါသည္ ။ ျမန္မာနိုင္ငံ -အလယ္ပိုင္းရဲ႕ ျပင္းထန္လွေသာ အပူဒဏ္က ရန္သူ ကိုအားနည္းေစျပီး တဖက္မွ ေ႐ႊ ၊ ေငြလက္ေဆာင္ ပ႑ာမ်ား ေပးကမ္းလိုက္ျခင္း -ေၾကာင့္ တ႐ုတ္တို႔က အရံျဖဳတ္ျပီးဆုတ္ခြာသြားပါသည္ ။ တ႐ုတ္က က်ဲန္မိယင္( Cheng- Mien ) လို႔အမည္ေပးထားတဲ႔ ျမန္မာ နိုင္ငံကို ၄၊ဧျပီ ၊၁၃၀၃ မွာ အျပီးဖ်က္သိမ္းေၾကာင္း ေၾက ညာခဲ႔သည္ ။

သမိုင္းေၾကာင္းဆိုင္ရာ အေရးပါေသာ ရွင္ဒီသာပါေမာက္ ေက်ာက္စာ ေအဒီ ၁၂၈၅။ ေနာက္ဆက္တြဲတစ္ခ်ိဳ႕ ။

သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡေက်ာက္စာပါ အဓိက အခ်က္အခ်ိဳ႕မွာ ၁။ တ႐ုတ္ဝင္လာေတာ့ ျပည္အေနာက္ ဘက္ လွည္က်မွာ ပုဂံမင္းၾကီးတိမ္းေ႐ွာင္ေနသည္ ။ ၂။ အနႏၲပစၥည္း နွင့္ မဟာဗိုလ္အမတ္ၾကီးနွစ္ပါး မင္းအနားမွာ႐ွိသည္ ။ ၃။ ထိုအမတ္ၾကီးတို႔မွ ရန္သူတ႐ုတ္ဘာအလို႐ွိသလဲ သိဖို႔ သ်င္ဒိသာပါေမာကၡ ကိုေခၚျပီး တ႐ုတ္မင္းဆီ လႊတ္ပါရန္ အၾကံေပးသည္ ။ ၄။ မင္းၾကီးကမင္းဆိုတာ တမန္ကိုဖမ္းျပီးခ်ဳပ္ေနွာင္တယ္ လို႔မလုပ္စဖူးပါလို႔ အားေပးစကားေျပာျပီးဘုန္း ၾကီးကို ေတကု ( ေပက်င္း ) ထိသြားေစသည္ ။ ၅။ တ႐ုတ္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္ သုသုတၱကိ (? Hsues - hsuehtu chin )မွာ သူရဲ နွစ္ ေသာင္း ပါလာသည္ ။ ၆။ မဟာေထရ ပုညဓမၼိကနဲ႔ သံဃာေထရ သိရိဓမၼိက တို႔ဦးစီးျပီး ေက်ာင္း ေပါင္း ၇၀ က သံဃာေတြ ပါ လာသည္ ။ ဗုဒၶသာသနာ ျပဳရန္အတြက္ျဖစ္သည္ ။ ဆရာ ၊ သံဃာေတြကို သင္ထြယ္ (?တ ေကာင္း) မွာ ထားတယ္ ။ ပုဂံမွာ ရဟန္း ၊မင္း ၊ လူတစ္ေယာက္မွမက်န္ ထြက္ေျပးေနၾကလို႕ ဘာလုပ္ရမွန္းမသိၾက ။ အမွန္က ပုဂံသားေတြကို ဗုဒၶသာသနာဝင္ ျဖစ္ဖို႔ေျပာေဟာဖို႔ မလိုမွန္း ခုမွသူတို႔သိပံုေပၚတယ္ ။ဒါေၾကာင့္ ကိုယ့္ေဒသကိုယ္ျပန္ခ်င္လွျပီ ။ ၇။ တိုင္းျပည္မွာလူမ႐ွိရင္ ဘာမွလုပ္လို႔မရဘူး ၊စစ္သည္သူရဲေတြကိုျပန္ေခၚ ၊ လူေတြျပန္ေခၚ ၊ ေကာက္ ပဲစိုက္ ျပီးေတာ့ အခြန္သိမ္းဖို႕လာပါဆိုတဲ႕ သွ်င္ဒိသာပါေမာကၡ စကားကို တ႐ုတ္ဧကရာဇ္သေဘာက်ျပီး ျငိမ္းခ်မ္းေရး ရခဲ့ပါသည္ ။

ကိုးကား

ေဒါက္တာသန္းထြန္း ၊ ေခတ္ေဟာင္းျမန္မာရာဇဝင္ ။ တစ္ေန႔တစ္လံ ပုဂံဘယ္ေျပးမလဲ ။