User:Antigona M isufi/sandbox

Uji është i domosdoshëm për të gjitha format e jetës në planetin Tokë e ndoshta edhe në planetët tjera. Pa të, jeta siç e njohim ne, do të ishte e pamundur. Uji është lëngu më i përhapur në tokë. Formula kimike e tij është H2O. Gjendet më tepër në oqeane dhe kësulat e akullta polare, por edhe në re, lumenj, ujëra nëntokësore, liqene, etj. Në planetin tonë, uji është në lëvizje të vazhdueshme qarkulluese duke përfshirë avullimin, reshjet dhe derdhjen në det. Uji i përshtatshëm për t´u pirë nga njeriu quhet ujë i pijshëm. Uji që nuk është i përshtatshëm për t´u pirë, por që nuk është i rrezikshëm për njerëzit dhe quhet ujë i sigurt. Ky burim natyror po bëhet gjithnjë e me tepër më i pakët në disa vende, dhe sigurimi i tij është shqetësim i madh shoqëror dhe ekonomik. Uji duhet të jetë i lehtë dhe pak i mineralizuar. Sasia e mineraleve të tretura në ujë është një tregues bazë për ujin mineral natyral, paraqitur në etiketë në formën e parametrit “Mbetje e thatë në 180˚C në mg / l". Sa më e ulët të jetë kjo vlerë, aq më i mirë është uji. Ujërat me mbetje të thatë nën 150 mg/l konsiderohen ujëra të lehtë apo ujëra të pijshëm. Uji në vetvete është pa shije dhe pa ngjyrë por në kontakt të gjatë me ajrin lidhet me dyoksidin e karbonit (CO2) dhe merr një shije të athët acidi karbonik që nuk është i mirë për shëndetin e popullatës. Uji duhet të jetë i pasur në minerale të dobishme për trupin e njeriut. Ndër mineralet e dobishme përmenden: Magnezi që mbron zemrën, veshkat, sistemin muskulor dhe ndihmon tretjen. Kalciumi si element integrues i kockave dhe i rëndësishëm për sistemin dentar. Bikarbonatet në sasi të konsiderueshme ndihmojnë tretjen dhe janë pozitive për asimilimin e energjisë në formën e duhur, etj. Substancat që duhet të jenë prezentë në sasi të limituara janë Natriumi i cili në sasi të mëdha pengon procesin e qarkullimit të ujit në organizëm. Nitratet që janë substanca ndotëse dhe gjithashtu produkti nuk duhet të shfaqë asnjë prezencë Nitritesh. Shtimi i madh i përdorimit të ujërave për nevoja të popullsisë (pije dhe higjienë personale), për ujitje, industri dhe nevoja të tjera ka shkaktuar dy probleme të mëdha për njerëzimin: mungesën e ujit dhe ndotjen e lartë të tyre. Uji në formën e tij të pastër, është lëng pa shije dhe pa erë dhe njihet edhe si tretësi më i gjithanshëm. Duket i pangjyrë në sasi të vogla për syrin tonë, megjithëkëtë mund të shihet si i kaltër në sasi të mëdha ose me vegla shkencore. Në shkenca uji quhet ndryshe edhe tretësi universal dhe është e vetmja substance e pastër qe gjendet ne natyre ne te tria gjendjet e lendes materiale. Uji ka formulën kimike H2O që domethënë se një molekulë uji përbëhet nga 2 atome hidrogjen dhe një oksigjen. Mund të përshkruhet jonikisht si HOH, me jonin hidrogjen (H+) i lidhur me grupin hidroksid (OH−). Uji është një tretës shumë i mirë dhe tret shumë lloje substancash. Substancat qe treten mirë në ujë quhen hidrofilike, mund të themi janë mike të ujit. Substancat qe nuk treten mirë në ujë quhet hidrofibike mund të themi se kanë frikë nga uji. Kur flitet për mungesën e ujit, mendohet në mungesën e ujërave të freskët të përdorshëm sepse për pije, për disa degë të industrisë si dhe në bujqësi, nuk mund të përdoret çdo ujë në natyrë e aq më pak ato të ndotura. Në disa rajone të botës ku jeton pjesa më e madhe e popullsisë dhe e industrisë është bërë ndotje e madhe e ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësorë dhe kufizimi i përdorimit të tyre. Në ndotjen e lumenjve ndikojnë ujërat hedhurinë nga industria dhe vendbanimet — ujërat fekale. Një numër i madh i fabrikave dhe i vendbanimeve ujërat e ndotur drejtpërdrejt i derdhin në lumenj dhe ndërrojnë gjendjen natyrale të tyre: përbërjen kimike dhe fizike dhe shijen e ujit. Kështu lumenjtë në vend që t’i tërheqin njerëzit, ata me vetitë e përmendura i dëbojnë. Sot shkenca dhe teknika kanë zbuluar pajime për pastrimin e ujërave të ndotura, por ato për shkaqe të çmimit të lartë akoma pak po përdoren sa duhet në disa vende. Mirëpo, gjithnjë e më tepër po ka shembuj që njeriu po ua kthen jetën lumenjve, të cilëve më parë ua ka shuar. Përshkruani gjendjen e lumenjve në rrethinën tuaj. Cilët janë ndotësit kryesore? Pse Sitnica është lumi më i ndotur në Kosovë? Si furnizohet shkolla juaj me ujë? Po vendbanimi i juaj? Në cilat ujëra (liqene, lumenj, dete) shkoni verës për rekreacion ose pushim dhe çfarë mendimi keni për pastërtinë e tyre? Shkurt për ujin në Tokë. Uji është materie më e lëvizshme në Tokë. Kalimi prej një ambienti në tjetrin (oqean-atrnosferë-Tokë-oqean) dhe prej një gjendjeje agregate në tjetrën ka rëndësi të madhe për proceset e dukuritë e ndryshme dhe jetën në Tokë. Pjesa dërmuese e ujërave në planetin tonë gjendet në oqeanin botëror, i cili përfshin 71% të sipërfaqes tokësore. Oqeani botëror ndahet në oqeane (Oqeani Paqësor, Atlantik, Indiain, Jugor dhe Oqeani i Ngrirë i Veriut) dhe në afro 56 dete (mesdhetar, skaj kontinental dhe ndërishullor). Tabela 1. Madhësitë për Tokën. Tabela 1.1. Oqeanet sipas madhësisë. Oqeani botëror së bashku me ujërat e detit ka sipërfaqe afër 361 milion km². Uji i oqeaneve dhe deteve përherë merr pjesë në njërën nga këto lëvizje : valë, rrymat detare dhe e fazat e detit. Ujërat nëntokësorë, lumenjtë, liqenet dhe akullnajat përbëjnë ujërat tokësorë. Ujërat nëntokësorë mund të jenë të rëndomtë, mineral dhe termal. Në sipërfaqe tokësore ujërat dalin në formë të burimeve ose gejzerëve. Lumenjtë janë objekte të rëndësishme të ujërave tokësorë, këta janë modeluesit kryesorë të relievit, por edhe burimi më i rëndësishëm për zgjidhjen e problemeve të ndryshme për furnizim me ujë. Liqenet (tektonike, lumore, krasike glaciale, vullkanike, etj.) dhe akumulimet kanë rëndësi të madhe për trevën ku gjenden. --Antigona M isufi (talk) 14:37, 11 February 2015 (UTC)''' '''