User:Argjent Pacolli/sandbox

4.2 Lidhja kovalente

Sipas Luisit,atomet e jometaleve,për të arritur konfiguracion elektronik të gazit inert mes veti,formojnë qifte të përbashkëta elektronike.Në këtë mënyrë formohen molekulat e tyre.Meqenëse hidrogjeni ka vetëm një electron,dy atome të tij mund të arrijnë konfiguracion elektronik të heliumit në atë mënyr që t’I çiftëzojnë elektronet e tyre:

Cifti elektronik midis dy atomeve të hidrogjenit quhet çift I përbashkët elektronik.Ky çift elektronik njëkohësisht u përket të dy atomeve të hidrogjenit,të cilat I mban të lidhura midis vete.Kjo mënyrë e lidhjes së atomeve në molekule quhet lidhje kimike kovalente.

Lidhja kimike e cila formohet si rezultat I formimit të çiftit të përbashkët elektronik quhet lidhje kovalente. Formimi I lidhjes kovalente shpjegohet më së miri me ndihmën e teorisë së orbitaleve molekulare.Me rastin e formimit të molekulës ,elektronet nga orbitalet atomike vendosen në orbitale molekulare. Gjatë formimit të lidhjes kovalente,të cilat u përkasin atomeve të ndryshme.Në këtë rast krijohet reja elektronike e cila është e përbashkët për të dy atomet.Në rastin kur dy atome të hidrogjenit afrohet njëri me tjetrin në një distance optimale,atëherë bëhet mbivendosja e tyre.Në këtë rast formohet një orbitale e re, e cila njihet si orbitale molekulare (sigma).liidhja kovalente mund të formohen edhe me mbivendosjen e orbitaleve atomike dhe në këtë rast formohen lidhjet kimike (pi).duhet të theksohet se lidhja (pi) është më I dobët se lidhja (sigma).

5.Kristalet 5.1.Ndërtimi I kristaleve Shumë substance,siç janë:qelqi,masat plastike,kloruri i natriumit,damanti,graffiti, Silikatet dhe shumë të tjera,të cilat I hasim në natyrë dhe në jetën e përditshme, Janë substance të ngurta.Ndërmjet këtyre substancave ekzistojnë dallime esenciale.këto dallime janë të kushtëzuara nga struktura e këtyre substancave. Është e njohur se kloruri I natriumit dhe diamanti janë substanca kristalore ,ndërsa qelqi dhe materialet polimere janë amorfe.

Kristlet janë trupa të rregullt gjeometrikë të kufizuar me sipërfaqe të rrafshta.

Struktura kristalore apo amorfe e ndonjë substance mund të vërehet nga pamja e jashtme.Kështu,nëse në thjerrza i shikojmë kokërrzat e kripës së kuzhinës ,do të vërejmë se këto kristale kanë strukturë kubike.Me sipërfaqe të rrafshta janë të mbështjella edhe kristalet e diamantit ,përshembull,ato të vendosura në ndonjë stoli.Megjithatë,ky kriter për dallimin e substancave kristalore nga ato amorfe nuk është i sigurt.Prej qelqit mund të bëhet figura(përshembull,vaze ose vathë),e cila do të ketë formë të rregullt të kufizuar me sipërfaqe të rrafshta.Megjithatë,qelqi nuk është materie kristalore.Përndryshe,për të caktuar nëse një substancë është kristalore apo amorfe,mund të jeni të sigurt nëse hulumtojmë ndërtimin e brendshëm,përkatësisht me radhitjen e rregullt të njësive ndërtuese të tij.Në qoftë se kjo renditje e rregullt është e kufizuar në pjesë më të vogla të trupit të ngurt,themi ajo është amorfe.Është e qartë se nuk mund të tërheqim kufi të prerë ndërmjet substancave kristalore dhe atyre amorfe.Kështu,substanca dioksid i silicit mund të gjendet në formë të kuarcit,por edhe në formë të qelqit kuarcor ,i cili fitohet kur kuarci shkrihet dhe ftohet shpejt.Kuarci është substancë kristalore,ndërsa qelqi kuarcor është substancë amorfe.Ekziston edhe minerali amorf-opali,i cili për nga përbërja kimi është dioksid silici. -rrjeti kristalor:Pasi që kristalet kanë ndërtim të rregullt,mund të llogarisim se çdo njësi ndërtuese zë pozitën e vet në hapësirë.Ekziston renditje e saktë e definuar e njësive ndërtuese të kristalit.Kjo renditje përsëritet në tërë kristalin.Kristalin e përbëjnë njësitë ndërtuese të tij.Njësitë ndërtuese të kristaleve mund të jenë të njejta,ose të dallohen njëra prej tjetrës.Renditja e rregullt e njësive ndërtuese të kristalit formon rrjetin kristalor.Rrjetin kristalor duket i shtrir në tri diensionet. -Celula elementare:Në kristale mund të veçojmë njësitë ndërtuese të cilat e përbëjnë rrjetin kristalor.Këto grupime të njësive ndërtuese quhen celula elementare.Celulat elementare të kristaleve janë të rradhitura njëra pranë tjetrës në të gjitha kahet.Orientimi i të gjitha celulave elementare është e njëjtë.Celulat elementare mund të kenë formën e prizmit(paralelepipedit) të drejtë ose të pjerrët.Në figurë janë paraqitur struktura të kristaleve.

Celulat elementare mund të përshkruhen në qoftë se jepen vlerat e gjatësive të brinjëve dhe të këndeve që ato formojnë.Në qoftë se celula elementare ka formë të paralelepipedit,duhet të dihen gjatësitë e të tri brinjëve (shënohen a,b,c) dhe madhësitë e të tri këndeve (L,B,Y).Këto madhësi quhen paraetra të celulës elementare.

Sistemet kristalore

Varësisht nga parametrat e celulës elementare,simetria e saj und të jetë e ndryshme.Duke u bazuar në simetrinë e celulës elementare ekzistojnë shtat sisteme kristalore:kubike,triklinik,monoklinik,rombik,tetragonal,heksagonal dhe  romboedrike. Në tabelë janë paraqitur format e celulave kristalore.