User:Babu keot/sandbox

'''তেজপুৰৰ বুৰঞ্জী আৰু ঊষা অনিৰুদ্ধৰ বিষয়ে নতুন তথ্য '''

সৌন্দৰ্যনগৰী তেজপুৰ এখন ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই। প্ৰাচীন কালতে তেজপুৰৰ বাণ ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল বুলি জনবিশ্বাস আছে। কিংবদন্তি বা লোকবিশ্বাসতেই নহয় পৌৰাণিক গ্ৰন্থতো শোণিতপুৰত বাণ ৰজাৰ শাসনৰ কথা উল্লেখ আছে। তেজপুৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে সিঁচৰিত হৈ থকা পুৰাতাত্ত্বিক সমলবোৰে পোৰাণিক কাহিনীবোৰৰ ঐতিহাসিক সত্যতা নিৰূপণত সহায় কৰে☀ বিষ্ণু পুৰাণত বাণৰ বলিৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। অগ্নি পুৰাণ আৰু ভাগৱত পুৰাণতো বাণৰ জীয়াৰী ঊষাৰ লগত শ্ৰীকৃষ্ণৰ নাতিয়েক অনিৰুদ্ধৰ গান্ধৰ্ব প্ৰথা মতে বিয়া হোৱা আৰু হৰিহৰ যুদ্ধৰ পিছত ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ পৰিণয় হোৱা কথা উল্লেখ আছে। হৰিবংশত ৰজা বাণ আৰু ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ কাহিনী আছে। কালিক্য পুৰাণত প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ ৰজা নৰকৰ লগত বাণৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ আছে। প্ৰাচীন শোণিতপুৰৰ অৱস্থিতিৰ বিষয়ে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত মত পাৰ্থক্য দেখা যায় যদিও কালিকা পুৰাণত বাণক লৌহিত্যৰ অধিপতি বোলা হৈছে। বাণে অগ্নিগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। অগ্নিগড় পাহাৰৰ অৱস্থিতিলৈ চাই পাচীন শোণিতপুৰেই বৰ্তমানৰ তেজপুৰ বুলি অনুমান কৰিব পাৰি☀

শোণিতপুৰৰ বিভিন্ন ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমলবোৰ পঞ্চম শতিকাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অষ্টমৰপৰা দ্বাদশ শতিকালৈকে। তাৰ আগৰ হ’লেও সন্দেহ কৰিবলগীয়া নাই। দ্বাপৰ যুগত এই শোণিতপুৰত বাণাসুৰে ৰাজত্ব কৰিছিল। দ্বাপৰ যুগৰ কাল নিৰ্দ্ধাৰণ আমাৰ অজ্ঞাত। কিন্তু প্ৰাচীন কালৰেপৰা ৰাজত্ব কৰি অহা ৰাজবংশবোৰৰ কাল নিৰ্দ্ধাৰণ কৰিবলৈ পুৰাতাত্ত্বিকসকল সক্ষম হৈছে আৱিষ্কৃত ঐতিহাসিক সমলবোৰৰদ্বাৰা। সেই অনুসৰিয়েই তেজপুৰ তৰাজান কুমাৰগাঁৱৰ নিকটৱৰ্তী স্থানত অৱস্থিত গড়দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ খৃষ্টীয় সপ্তম-অষ্টম শতিকাৰ বুলি ক’ব বিচৰা হৈছে। বৃটিছ শাসনৰ সময়ৰ গড়দৌলৰ প্ৰকাণ্ড শিলাখণ্ড আৰু পটা ইটাবোৰ সেই স্থানৰপৰা আঁতৰাই আনি বিভিন্ন গৃহ নিৰ্মাণত লগোৱা হৈছিল বুলি আমি পূৰ্বজসকলৰ মুখত শুনিছিলোঁ। বৰ্তমান ইয়াৰ মাটিকালি ২৫০ মিটাৰ* ২৫০ মিটাৰ☀

সপ্তম শতিকাৰপৰা দশম শতিকালৈ সময়ছোৱাত ইয়াতেই(তেজপুৰতেই) শালস্তম্ভ বংশৰ ৰজাসকলৰ ৰাজধানী আছিল বুলি কোৱা হয়। সেই সময়ৰ নে তাতোকৈ পুৰণি গড়দৌলৰ পুৰাতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ তাক নিশ্চিতকৈ ক’ব নোৱাৰি। এয়া বাণৰ নগৰী শোণিতপুৰৰ কিয়দংশ নে শালস্তম্ভীয় বংশৰ ৰজাসকল হাটপেশ্বৰ বা হড়পেশ্বৰৰ একাংশ তাক জনাৰ সুযোগ এতিয়াও হোৱা নাই। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে খননকাৰ্য আধাতে সামৰাত কোনো নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্তত উপনীত হ’ব পৰা অৱস্থাত নাই। গড়দৌলৰ পূৰ্বৰ যি প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য সি হ্ৰাসহে হ’ল। বৰঞ্চ চৌদিশে অটব্য হাবি-জংঘল আৱৰি ধৰি পৰ্যটকক আহুকালতহে পেলোৱা পৰিলক্ষিত হয়। চৰকাৰৰ হেমাহিৰ লগতে স্থানীয় ৰাইজৰ অৱহেলাৰ বাবেই এনে এখন সম্ভাৱনাপূৰ্ণ পৰ্যটনথলী এৰাপৰলীয়া হৈ থাকিবলগীয়া হৈছে। আনকি তেজপুৰৰ প্ৰাচীন ইতিহাসৰ বিষয়ে লিখা প্ৰবন্ধ-পাতিতো গড়দৌলৰ বিষয়ে বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা নাযায়। ইয়াৰ ভৌগলিক অৱস্থিতিলৈ চাই এটা কথাত পতিয়ন যাব পাৰি যে খুব্জ সম্ভৱ ৫১০ খৃষ্টাব্দৰেপৰা ৫৫৫ খৃষ্টাব্দলৈ ৰাজত্ব কৰা শালস্তম্ভ নৃপতি ভূমি বৰ্মণৰ ‘ময়ূৰ শালমলা অগ্ৰাহাৰ’ত উল্লেখ কৰা স্থানখণ্ড গড়দৌলৰ আশে-পাশেই আছিল। কাৰণ ভূমিবৰ্মণে দান কৰা মাটিৰ বৰ্ণনাত শুষ্ক কৌশিকী নদীৰ উল্লেখ আছে। নিধানপুৰ তাম্ৰশাসনত ‘সীমানো যত্ৰ পূৰ্বেন শুষ্ক কৌশিকী। পূৰ্ব শুষ্ক কৌশিকা চেতি’। বুলি থাকিলেও কুমাৰ গাঁৱৰ পশ্চিমেদি দক্ষিণলৈ বৈ যোৱা জানটোৱেই কৌশিকী জান বুলি মানুহৰ মুখে মুখে আজিও প্ৰচলিত হৈ আহিছে। এই কৌশিকী জানৰ পাৰতেই কুম্ভকাৰ গৰ্ত আছিল। বৰ্তমানৰ দলনি পথাৰৰ মাটি গুণাগুণ চাই কুম্ভকাৰ গৰ্ত ইয়াতে আছিল বুলি ভবাৰ থল আছে। এই কুম্ভকাৰ গৰ্তৰ মাটিৰেই কুম্ভকাৰ(কুমাৰ) সকলে বিভিন্ন মৃৎ পাত্ৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় মাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ সাক্ষী তৰাজান কুমাৰ গাওঁখন এতিয়াও বিদ্যামান। কৌশিকী জানৰ পাৰৰ মাতিত এটা সময়ত তৰাগছৰ প্ৰাচুৰ্যৰ বাবেই পিছলৈ জানটোৰ নাম তৰাজান হৈছিল। বাৰিষা এই জান ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পানীৰে চপচপীয়া হৈ পৰিছিল আৰু দলনি পথাৰ নদীৰ মাছেৰে উভৈনদী হৈছিল। এই এলেকাটোত শালস্তম্ভ বংশৰ ৰজাসকলৰ দিনৰপৰাই নে তাৰো আগৰপৰাই, এসময়ত অসংখ্য শাল গছ আছিল, যাৰ সঁচ এতিয়াও বিদ্যমান। আৰু এই শালগছবোৰ আৰু অনান্য ওখ গছবোৰত অসংখ্য ময়ূৰ চৰাইৰ বাস আছিল। এই ভূমিখণ্ডৰে দক্ষিণ-পূব দিশত সাতী পুখুৰীৰ অৱস্থিতি☀

তৰাজান কুমাৰ গাঁও, শাকৰ চুবুৰি দ পৰ্বতীয়া আৰু বেছেৰীয়াৰ মধ্যৱৰ্তী এলেকাত গড়দৌলৰ অৱস্থিতি। আমাৰ শৈশৱৰ লীলাভূমি আছিল এই গড়দৌল। গড়দৌলৰ আশে-পাশে স্থানীয় ৰাইজৰ বহুতো মাটি-বাৰী আছে। সেইবোৰত এসময়ত আম, কঁঠাল, জামু, পনিয়ল, মিৰিকা, কাউৰীপকা আদি গছবোৰ আমাৰ বাবে আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল। তদুপৰি চাৰিওফালৰ কুঁহিয়াৰবাৰীবোৰৰ কুঁহিয়াৰ, গুৰ, লেটেকা, গুৰত দিয়া কচু, নাৰিকলবোৰলৈ মনত পৰিলে এতিয়াও জিভাৰ পানী পৰে। জাৰকালি তিল, সৰিয়হ, মাটিমাহ, মগুমাহ তুলিবলৈ গৈ মই আৰু বাইদেউহঁতে কিমান যে আনৰ বাৰীৰ কুঁহিয়াৰ মনে মনে খাইছিলোঁ। তদুপৰি বতৰৰ ফল-মূলবোৰতো আছেই! গড়দৌলত পুৰাতাত্ত্বিক খনন কাৰ্য সফলভাৱে সম্পাদন হ’লে হয়তো বহুতো ঐতিহাসিক সমল ওলাব। আগেয়ে গড়দৌল বাকৰিখন উন্মুক্ত আছিল। দুয়োখন পথাৰৰ মাজত এটা চাপৰ টিলা আছে। টিলাটোত খনন কাৰ্য চলালেও হয়তো কিবা সমল ওলাব পাৰে। টিলাটোৰ ইটো পাৰে এখন বৃহৎ ফুটবল খেলা পথাৰ আছিল য’ত বহু আগেয়ে স্থানীয় ৰাইজে ফুটবল খেল অনুষ্ঠিত কৰিছিল। বৰ্তমান খেলপথাৰখনৰ অৱস্থা শোচনীয়, তথৈৱচ। দৌলৰ সন্মুখৰ পথাৰখনো হাবি-জংঘলে আৱৰি ধৰিছে। এঠাইত দেখিলোঁ পটা ইটা কিছুমান গোট খুৱাই থোৱা আছে। কিমান দিনলৈ তেনেদৰে থাকে☀

দৌলৰ খনন কাৰ্য অৰ্দ্ধ সমাপ্ত কৰি ৰখা হৈছে। যি ঠাইত দৌলৰ ভগ্নাৱশেষ আছে সেই ঠাইত বোধহয় মন্দিৰ বা প্ৰাসাদ আছিল। কোনোবা বৰভূঁইকঁপত এই মন্দিৰ বা প্ৰাসাদ ধ্বংস হৈ মাটিৰ লগত মিহলি হৈ গৈছিল। দৌল মন্দিৰৰ ভগ্নাৱশেষ দেখিলে এনে লাগে যেন দুটা মন্দিৰ আ দৌল একেলগে সজা হৈছিল। হয়তো দুয়োটা উচ্চ চূড়া বিশিষ্ট মন্দিৰ আছিল আৰু ভূঁইকঁপৰ ফলত চূড়া ভাগি গৰ্ভগৃহৰ সৈতে ভূগৰ্ভত লীন গ’ল। সাধাৰণতে দেখা যায় প্ৰাচীন মন্দিৰৰ মূল বিগ্ৰহ থকা স্থান সদায় মূল মন্দিৰতকৈ বহু তলৰ গৰ্ভগৃহত অৱস্থিত। এই দৌলৰ ভেটিৰ মধ্য অংশ খনন কৰিলে হয়তো ঐতিহাসিক সমল বাহিৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা নুই কৰিব নোৱাৰি। আকৌ পুৰণি ইটাৰ গঠনলৈ চাই ইয়াক সপ্তম-অষ্টম নাই দশম-একাদশৰ বুলিও ভাবিবৰ থল আছে। কিন্তু বৃটিছ সকলে যি হাৰত গড়দৌলৰপৰা শীল, ইটা আদি আনি ঠাইখণ্ড বিনষ্ট কৰিছিল সেইবাবে তাৰ কাল অনুমান কৰাত সন্দেহৰ অৱকাশ আছে। যিয়েই নহওক গড়দৌলৰ উপযুক্ত ৰক্ষণাবেক্ষণ হোৱাটো আমি বিচাৰোঁ। এই ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ লগতে স্থানীয় ৰাইজেও সদিচ্ছা প্ৰকাশ কৰিব লাগিব। যি স্থানৰ বাবে সেই অঞ্চলৰ মানুহে গৌৰৱ কৰিব পাৰে, তেনে স্থলক অৱহেলা কৰি হাবি-জংঘলেৰে পূৰ্ণ বনভোজৰ থলী কৰি কদৰ্য কৰিবলৈ ভাবিবৰ হ’ল☀

গড়দৌল আৰু সাত পুখুৰীক লৈ সৰুৰেপৰা আমি বহু কাহিনী শুনিছিলোঁ। অগ্নিগড়ত যেনেদৰে চাৰিওফালে ওখ গড় সাজি তাৰ বহু:ভাগত অনবৰত জুই জ্বলাই নিশ্ছিদ্ৰ পহৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল, ঠিক তেনেদৰে গড়দৌলতো চাৰিওফালে ওখ গড় মাৰি প্ৰাসাদত হেনো ৰজা বাণে ঊষাক সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। হৰিহৰ যুদ্ধৰ পিছত যেতিয়া ঊষাক অনিৰুদ্ধলৈ বিয়া দিবলৈ স্থিৰ কৰিলে তেতিয়া সাত ঠাইত সাত চাব মাৰি সাতপুখুৰী খান্দিলে। এই সাতপুখুৰীয়েই ঊষাৰ ‘নোৱনী পানীতোলা ঘাট’ বুলি এই অঞ্চলৰ ৰাইজে কয়। এই সাতপুখুৰী হ’ল- বৰপুখুৰী, আটাহ পুখুৰী, মেমেই পুখুৰী, গেলা পুখুৰী, চলচলি পুখুৰী, হুৰাই পুখুৰী, হাড়িবৰ পুখুৰী। তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো প্ৰাচীন পুখুৰী এতিয়াও বিদ্যামান। গড়দৌলতে ঊষাৰ তাঁতৰ শালো আছিল বুলি আমি শুনিছিলোঁ। গড়দৌলৰ চৌদিশে সিঁচৰিত হৈ থকা শিলাখণ্ডবোৰৰ প্ৰায়বোৰ মনুহৰ ভঁৰালৰ গাধৈত এতিয়াও দেখিবলৈ পোৱা যায়। কাৰো কাৰো নামঘৰৰ ভিতৰতো ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলাখণ্ড দেখিবলৈ পোৱা যায়। তেজপুৰৰ পাৰ্বতী নগৰৰ শিলৰ খুটাৰ নামঘৰতো শিলৰ স্তম্ভ দেখিবলৈ পোৱা যায়। গড়দৌলক পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ আওতালৈ অনাৰ পিছত বিস্তৃত এলেকাত স্থানীয় শিল্পী প্ৰফুল্ল শইকীয়া প্ৰমুখ্যে ৰাইজ মিলি ৰাস ভাওনা আদি উদযাপন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। সেই উপলক্ষে প্ৰফুল্ল শইকীয়াই তাতে এটি নামঘৰ স্থাপন কৰি বৈষ্ণৱ সংস্কৃতি চৰ্চা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ১৯৯৫ চনৰপৰা তাত ৰাস, ভাওনা আদিৰ উপৰি মুকলি বিহুও অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। নামঘৰটিও নিয়মীয়াভাৱে নাম-প্ৰসংগৰো ব্যৱস্থা কৰিছিল। কিন্তু আচৰিত কথা যে ২০০৬ চন মানলৈকে ইয়াত হাতীয়ে উপদ্ৰৱ চলাই নামঘৰৰ সিংহাসন উঠাই পেলায় আৰু সিংহাসনখন দৌলৰ ওপৰত পাতি থৈ যায়। প্ৰতিবাৰে সিংহাসহ নামঘৰত স্থাপন কৰ হয় আৰু প্ৰতিবছৰেই হাতীয়ে তাৰপৰা সিংহাসন উঠাই দৌলৰ ওপৰত পাতি থৈ যায়। উপায় নাপাই ৰাইজে নামঘৰৰ স্থানেই সলনি কৰি পেলায়। তাৰ পিছৰপৰা হাতীৰ উপদ্ৰৱো কমিল আৰু নামঘৰৰ সিংহাসনো সুৰক্ষিত হল☀✌✌
 * 1) উপস্থাপনা বিশ্বজিৎ চক্ৰৱৰ্তী

( collected from the fb page named

"mahabhairab মহাভৈৰৱ tezpur।ভাৰতৰ বিভিন্ন মঠ মন্দিৰৰ জ্ঞানৰ সম্ভাৰ")