User:Blok Glo/Kiril Pejcinovik

Користењето на македонскиот народен јазик во просветата, литературата, предавањето и богослужбата била крајна цел и главна карактеристика на културното и духовно движење кое при дадените општествени прилики се изјасни и во Македонија. Просветителството има значење поради тоа што успеа да ги презервира културните вредности во духот на народот од кој произлезе. Покрај тешките социјални услови во кои се наоѓаше македонското население достигна да направи чекор кој ке го извади на општествената сцена како народ со јазик и култура. Преставниците на ова движење имаа цел да го реформираат општеството и општиот начин на живеење со користење разум и идеи втемелени врз долгата народна традиција и вера за на крај со тоа да достигнат напредно познавање и сфаќање на светот преку научен метод. Во Македонија просветителството базирано во црквите и манастирите беше претставено од видни интелектуалци како Јоаким Крчовски и Кирил Пејчиновиќ, првите просветители чија работа произлезе од нужноста за зачувување на традиционалната христијанска вера како и нејзините морали и начин на живот. Пејчиновиќ влезе во просветителството со мисла да му ги отвори очите на неукото население и да го заштити од негативно влијание и мисли кои го прекршуваат христијанскиот морал и вера. На својот надгробен споменик кој го составил десет години пред својата смрт Пејчиновиќ го има напишано „Епитафот“ кој претставува извор на неговите биографски податоци. Според тоа тој доаѓа од верски настроено семејство од тетовското село Теарце. Откако се отселил работел во Марковиот манастир каде што ја збогатувал црковната библиотека. Токму на ова место тој го напишал своето прво дело „Огледало“, кое било објавено во Будим 1816 година. Во 1818 година се вратил во родниот крај каде во селото Лешок го обновил манастирот Св. Атанасија и во чии манастирски конаци отворил училиште каде го поучувал локалното население. Тука тој останал до крајот на неговиот живот кој го потрошил во пишување на други книги од историско значење како „Утешение грешним“ и „Житие кнеза Лазара“. Почина 1845 година и е погребан во манастирскиот двор. Го завршува „Епитафот“ со „Овде лежи Кирилово тело, у манастир у Лешок село, да Бог за да доброе дело“. Слово за празниците е оригинален текст напишан од Пејчиновиќ со поучно-религиозен карактер. Контекстот на текстот има цел да ги научи луѓето на грешките кои ги прават при празнување на христијанските празници. За разлика од другите религиозни текстови во тоа време кои ги црпеле мотивите од Светото Писмо, Пејчиновиќ за пример го опфаќа секојдневниот живот на селаните. Овај текст има историско значење поради тоа што сликовито го прикажува начинот на живот и општествените односи на селаните. Авторот го почнува текстот со цел да го мотивира читателот да го споменува и му се моли на Бог што почесто, затоа што тој е единствениот со сила над ѓаволот. Го објаснува Бог како оружје против ѓаволот кое недостига кај многу луѓе. Го критикува населението и користењето на материјални работи кои би го „заштитувале од зло“. Пејчиновиќ додава дека сите измислици и материјални работи како амајлиите кои му ги даваат свештениците на народот за сопствен профит се безвредни и притоа безкорисни. „Тој ли ке те чува“ прашува Пејчиновиќ и разјаснува дека човекот само со духовно исполнување и молитва може да избегне несреќите и уроците. Пејчиновиќ ја анализира сликата која секојдневно ја гледа по селата. Како селаните упорно користат и сакаат да извадат добро од пагански и не-христијански обичаи со кои би се „заштитателе“ но очигледно е дека се повеќе и повеќе стануваат сиромашни, и материјално, и духовно. Ја објаснува оваа ситуација како безумие кое мора да се искорени од народот. „Вук да можел да чува чоека, сваќиј во куќата по еден жив ќе ранеше, да го чуват“ дополнува авторот сакајќи да упати критика до разните верувања во животни. Ги прикажува луѓето кои со ѓаволски обичаи делуваат на христијански празници, луѓе кои веруваат во среќа, луѓе кои веруваат во добри и во лоши денови, жени кои не го оставаат своето дете Бог да го чува и веруваат дека без работа ке го дочуваат и така натаму. Тука се гледа безбожието на христијаните, затоа што немаат доверба во Господ во кој наводно веруваат. „Може ли слепец да се чува сам дури не се молит на водјакот да го чуваат од дрво, от камен, од ѕид, од праг, од дупка, од све што год водјак го чува“. Во односот на народот се гледа колку има недостик на божност, а сепак сака и бара спокој и причест. Тука Пејчиновиќ ги упатува своите критики кон жените кои, според него, имаат многу поголем недостаток на вера од мажите. Исто така го критикува и влијанието на жените врз “малоумните“ мажи и го споредува со случајот на Адам кој ја послуша Ева и отпадна од рајот. Пејчиновиќ го завршува текстот со зборовите: „Слепец водит водјака...“. Пејчиновиќ се обидувал со критики, совети и сугестии да ја подигне верската и општествената свест кај македонскиот народ. Верувал дека со зајакнување на верата, односно со истрајување во неа, македонскиот народ ќе успее побезболно да го поднесе турското ропство и со тоа да ја запре исламизацијата. Во своите беседи ги советувал луѓето убаво да се носат, да зборуваат на пат, а со тоа ја буди националната свест кај народот, свеста за тоа дека тие постојат со тоа што тие имаат свое достоинство, свој јазик, различен од турскиот.