User:Crkva.ub/sandbox

Crkva Ub - Hram Hrista Spasitelja
Crkva u Ubu je pravoslavni hram, posvećen Svetom Vaznesenju Gospodnjem. Nalazi se u naseljenom mestu Ub, teritorijalno pripada Arhijerejskom namesništvu tamnavskom, koje je u sastavu Pravoslavne eparhije valjevske. Hramovna slava, kao i slava čitave varoši, je praznik posvećen Vaznesenju Gospodnjem ili Spasovdan.

Poznato je da je ovo četvrta crkva na istom mestu. Izgrađena je u srednjovekovnom srpsko-vizantijskom stilu, po projektu dr Predraga Ristića, jednog od najboljih poznavalaca crkvene arhitekture.

Temelj za novi hram postavljen je u maju 1998. godine, a osvećenje završenog hrama izvršio je Njegovo preosveštenstvo episkop valjevski Milutin, 18. septembra 2011. godine, od kada se u njemu redovno održavaju bogosluženja.

Izgradnja hrama počela je zahvaljujući dobrovoljnim prilozima naroda Uba i Tamnave, sredstvima lokalne samouprave, ali je značajan deo sredstava obezbeđen zahvaljujući nesebičnoj pomoći Stanka Subotića iz Uba. Ovo je crkva gde su priložnici bezmalo svi meštani Uba i Tamnave, pošto, po rečima ubskih sveštenika, gotovo da nema stanovnika Uba i Tamnave, koji, u skladu sa svojim mogućnostima, nije dao svoj doprinos i doprinos svoje porodice izgradnji, što ovom hramu daje poseban značaj.

Među retkostima ove crkve nalaze se stare crkvene knjige iz Rusije: triod, oktoih, dvanaest mineja, dva stara okovana jevanđelja, jedan krst od srebra u filigranu, jedan srebrni putir sa filigranom, drugi putir i diskos koga je crkvi darovao Boža Popović, apotekar iz Beograda. Putir je rađen po nacrtu juvelira F.K.Isaijeva, a po uzoru na taj putir urađen je onaj za kraljevsku kapelu u Miločeru.

Iako njena arhiva, po broju predmeta koje obuhvata, nije velika, za ubsku crkvu sa sigurnošću možemo reći da je, zahvaljujući podacima kojima raspolaže, čuvar ne samo starih knjiga, već i sećanja čitavog mesta.

Po mišljenju brojnih posetilaca, ovo je jedan od najlepših hramova, u okviru Srpske pravoslavne crkve, izgrađenih u novije vreme u Srbiji.

U ubskoј crkvi čuvaju se čestice moštiju Svetog Vladike Nikolaja Velimirovića.

KOMPLEKS HRAMA

Od objekata koji nemaju bogoslužbenu namenu, u porti ubske crkve, nalaze se: na severoistočnoj strani – novi crkveni dom gde se nalazi kancelarija Načelnika za veronauku Pravoslavne eparhije valjevske i Zavičajni muzej, do njega je stari crkveno-parohijski dom u čijem prizemlju se nalaze velika narodna sala i kancelarije sveštenika i Arhijerejskog namesnika tamnavskog, sledi crkvena prodavnica-suvenirnica. Između crkve-brvnare i novog hrama nalazi se sobrašica, na južnoj strani porte je kamena fontana, dok se na samom ulazu u portu, sa desne strane, nalazi česma ukrašena mozaikom Hrista sa Samarjankom. Na jugoistoku porte nalazi se Pamjanik usopših – groblje sveštenoslužitelja i dobrotvora hrama.

U portu se može ući kroz dve kapije: severnu i zapadnu. Severna kapija predstavlja dugu. To je najveća i najlepša crkvena kapija u Eparhiji valjevskoj sa kamenom kuglom od 300 kilograma i osvetljenom krunom na vrhu.

Na kapiji glavnog, zapadnog ulaza u Saborni hram nalaze se 4 kupole i 4 pozlaćena krsta. Posmatrano s polja, sa leve i desne strane nalaze se dva arhangela čuvara – Mihailo i Gavrilo. Po ulasku, na desnoj strani, nalazi se prostor za paljenje sveća.

Od bogoslužbenih objekata, u porti se nalaze:

Crkva-brvnara, posvećena Svetom Makariju Egipatskom, sagrađena je 1999. godine, za vreme NATO bombardovanja Srbije, kako bi se do završetka Sabornog hrama imalo gde služiti. Površina crkve je 140m2, a izgrađena je za 100 dana. U nju su preneti ikonostas i stasidije iz stare crkve i, do osvećenja novog Sabornog hrama, u njoj su vršena sva bogosluženja. Izgrađena je po ugledu na brvnaru u Zablaću, a projekat je uradio dr Predrag Ristić. Osvećenje je izvršio Episkop šabačko-valjevski Lavrentije, na praznik Svetog Makarija, 1. februara 2001. godine. Pravoslavna narodna hrišćanska zajednica „Sveti Makarije“, koja deluje pri hramu Hrista Spasitelja, svakog 1. februara po novom kalendaru, liturgijom u ovoj crkvi-brvnari proslavlja svoju bratstvenu slavu.

Saborni hram Hrista Spasitelja nalazi se na mestu stare barokne crkve iz 1865. godine, kao četvti po redu hram, podignut na istom mestu u crkvenoj porti. Hram dominira ne samo portom, nego i čitavim gradom.

Crkva-krstionica – hagijazma, posvećena praznovanju Ikone Presvete Bogorodice Trojeručice, nalazi se na severnoj strani, posmatrano od Sabornog hrama, preko puta prelepe česme. Izgrađena je u čast i spomen na četvorodnevni boravak Čudotvorne ikone Bogorodice Trojeručice, u Ubu, od 13. do 16. marta 1999. godine. Slava krstionice, kao i slava ubskog crkvenog hora je Ikona Bogorodice Trojeručice, koju Srpska pravoslavna crkva praznuje 25. jula, po novom kalendaru. Krstionica je namenjena za svečane prilike krštenja dece i odraslih. Ona je takođe projektantsko delo dr Predraga Ristića. Stil gradnje je srpsko-vizantijski, od kamena, sige i opeke. Na hramu dominira prekrasni časni krst sa posebno izraženim reljefnim linijama i ukrasima, sačinjen u umetničkoj radionici gospodina Reklića iz Beograda, a po idejnom rešenju studenata Akademije za umetnost i konzervaciju Srpske pravoslavne crkve. U sredini hrama nalazi se vaptizarijum (ksrtionica) u bordo kamenu, sačuvan i prenet iz stare ubske crkve, do koga, posebnim cevima, dolazi i odlazi voda za krštenje. Ikonostas na malom oltaru je u rezbarenom drvetu. Sa leve i desne strane od ulaza, nalaze se kamene posude za paljenje sveća. Zanimljivo je da je ovaj Bogorodičin hram freskopisan početkom 2000. godine, pre velikog Sabornog hrama. Freskopisao ga je Nikolaj Muhin, ali u nešto svetlijim bojama nego što će biti freske u Sabornom hramu, kako bi bile prilagođene veličini prostora.

Crkva Svetog velikomučenika Georgija nalazi se u priprati Sabornog hrama, kao u drevnim hramovima iz perioda Nemanjića. To je paraklis (mali hram), crkva-ispovedaonica posvećena Svetom Georgiju, ranohrišćanskom mučeniku iz IV veka. Na svim freskama, u ovoj crkvi unutar crkve, prikazane su scene iz života Svetog Georgija. To je, istovremeno, četvrta crkva koja se nalazi u ubskoj porti.

Porta crkve u Ubu, iako je menjala namene − od učionice, za vreme Drugog svetskog rata, do mesta kulturnih dešavanja početkom XXI veka – oduvek je slovila za izuzetno lepu i uređenu. Kako se sama crkva nalazi u centru grada, njena porta je pravi ubski park. Ograđena i uređena sa dosta smisla za lepotu, puna cveća, privlači pažnju ne samo Ubljana, već i putnika-namernika, kao i slučajnih prolaznika.

Počev od 1923. godine, posebno je bio ukrašen njen gornji, istočni deo.

Čak postoji podatak da je posebna komisija Eparhije šabačke, koja je ocenjivala lepotu ubske crkve, tridesetih godina XX veka, dodelila njenoj porti prvu nagradu.

ISTORIJA

Osvećeno mesto: četiri hrama na istom mestu

O prvoj crkvi u Ubu skoro da nema nikakvih podataka. U Letopisu crkve na Ubu koji je započeo prota Ljubomir Kostić, piše sledeće: „ Stara crkva na Ubu bila je svakojako jedna od najstarijih u okrugu valjevskom. Ona je, po pričanju starih ljudi, koji su još pre jedne decenije pomrli, bila drvena i trošna crkvica, šindrom pokrivena.“[1] Ovom prilikom, radi lakšeg snalaženja u hronologiji, treba napomenuti da je prota Ljuba Kostić vodio Letopis crkve na Ubu dvadesetih godina prošlog, tj. XX veka.

Nema nikakvog značajnijeg putokaza koji bi ukazao kad je prva ubska crkva podignuta, niti ko ju je podigao. Ipak, neki spomenici u crkvenoj porti i zapisi u bogoslužbenim knjigama iz Rusije, potvrđuju tezu o postojanju crkve-pletare u Ubu, tokom XVIII i početkom XIX veka, dakle, pre i za vreme Prvog srpskog ustanka.

Značajno svedočanstvo o ubskoj crkvi ostavio je Joakim Vujić, koji je 1826. godine, po nalogu kneza Miloša Obrenovića, krenuo na putovanje po Srbiji, s ciljem da razgleda i opiše sve „drevnosti i retkosti“. Nakon ovog putovanja, u Budimu je, 1828. godine, izdao svoj znameniti putopis Putešestvije po Serbiji. Od očekivanih „drevnosti i retkosti“, u Ubu je naišao na crkvu i školu.

Potvrdu Vujićevog zapisa, skoro istovremeno, nalazimo kod Georgija Magaraševića, koji je 1827. godine stigao na Ub.

Oba putopisca se slažu u tome da je 1826, odnosno 1827. godine, postojala velika, nova ubska crkva, dobro snabdevena, građena sigurno od čvrstog materijala.

S druge strane, na osnovu šematizma Šabačko-valjevske eparhije i svojih proučavanja, savremeni crkveni istoričar prota Marko Pavlović iz Šapca, uzima 1865. kao godinu izgradnje ove, kako on kaže, treće po redu crkve u Ubu. Poznato je i da je, već 1870. godine, rađeno na njenoj popravci.

U Letopisu crkve stoji: „Crkva je podignuta 1865. godine, a osvećena je tek u avgustu 1912. godine.“[2] Tačni razlozi za podizanje dve crkve (1822. i 1865. godine), u ovako kratkom vremenskom periodu, ostali su nepoznati.

Crkva podignuta 1865. godine nalazila se u nekadašnjem gornjem delu ubske čaršije, na istom mestu gde se nalazila prethodna crkva i gde će se nalaziti potonja, nova crkva, čija gradnja je započeta krajem XX veka.

Crkva je bila u baroknom stilu, sa tornjem na čijem vrhu se nalazio lepo urađen metalni krst. Građena je od tvrdog materijala, kakav je korišćen u to doba.

Na unutrašnjim zidovima nije bilo nikakvih fresaka, osim nekih dekoracija u više boja. Ikonostas je bio barokni, a ikone na njemu radio je istaknuti predstavnik srpskog klasicizma, ruski đak, Lazar Krdžalić, kome je ovo jedan od prvih radova od povratka sa školovanja u Srbiju. Oslikavanje je započeo 1885. godine, a završeni ikonostas se sastojao od 34 ikone, koje su, nakon razgradnje barokne crkve, demontirane i postavljene na novi ikonostas crkve-brvnare.

Ova crkva je obnavljana više puta. Zabeleženo je da je to rađeno u dva maha posle Prvog svetskog rata, tokom koga je pretrpela velika oštećenja. Deleći sudbinu svoga porobljenog naroda, ona je, u tom ratu, bila pretvorena u austrougarsku konjušnicu, a nakon toga u bolnicu.

Tada su, verovatno, sa njenog tornja sinuta zvona i odneta u Austriju kako bi bila pretopljena u topovsku đulad, kao što je to učinjeno u drugim mestima okupirane Srbije. O tome nemamo bližih podataka, ali je sigurno crkva posedovala zvona. Posle toga, prvo zvono nabavljeno je tek 1923. godine, a na Tucindan 1932. godine, nabavljeno je i drugo zvono.

Mada nevelika, zbog svoje lepote i harmoničnosti zvuka, ova zvona bila su posebno prepoznatljiva. Ona su svojevremeno poslužila i pozajmila svoj milozvučni glas za snimanje filma Darovi sirote Marije.

U Drugom svetskom ratu, usledilo je novo stradanje ubske svetinje. Jedno vreme, služila je kao zatvor za taoce koje su Nemci zarobili, pa ih oslobodili na Svetu Petku koju,od tada, mnogi Ubljani slave kao svoju zavetnu slavu.Tokom borbi došlo je i do oštećenja na crkvenom tornju, pa su tragovi kuršuma bili vidljivi sve do razgradnje crkve.

U novije vreme, ubska crkva je više puta popravljana, učvršćivana betonskim prstenom oko temelja i u visini prozora, krečena, dekorisana.

Potpuna rekonstrukcija hrama nije bila moguća, pa je on, i pored manjih popravki, postepeno propadao, što je dostiglo kulminaciju krajem XX veka. Dodatna oštećenja pruzrokovao je teretni saobraćaj na putu udaljenom samo desetak metara od crkve. Uzdrmani temelji i vidljive pukotine po zidovima, posebno izražene na severozapadnom delu hrama, nisu mogle biti lako sanirane, pa je sve to doprinelo njegovoj konačnoj sudbini.

Crkveni odbor angažovao je najbolje stručnjake za crkvenu arhitekturu, sa namerom da se pristupi generalnoj rekonstrukciji crkve. U tu svrhu, urađen je projekat sanacije, koji je zahtevao ogromna sredstva, a nije garantovao potpuni uspeh i sigurnost čitavog poduhvata. Počelo se tada razmišljati o gradnji nove crkve Vaznesenja Gospodnjeg.

Odluka o gradnji novog hrama doneta je 1997. godine, dok je temelj za njega postavljen u maju 1998. godine.

Građevinski radovi uspešno su privedeni kraju 2002. godine.

Novi Saborni hram je impozantnih dimenzija. Visok je 36 metara, a na bogosluženju, odjednom, može da primi oko 1000 vernika.

Čin osvećenja zvona za novu crkvu obavio je, 24. septembra 2001. godine, izaslanik Episkopa šabačko-valjevskog arhimandrit Milutin Knežević, starešina manastira Kaone, sadašnji Episkop valjevski, koji je, u svojoj besedi, između ostalog, rekao: „Ub je postao jedna svetla dvorana, jer ima crkvu, najlepšu među svim crkvama.“

Osvećenje hrama izvršio je Njegovo preosveštenstvo episkop valjevski Milutin, 18. septembra 2011. godine, od kada se u hramu redovno održavaju bogosluženja.

Patrijarh srpski Irinej, prilikom posete ubskom hramu, 28. avgusta 2014. godine,  u knjigu utisaka, zapisao je sledeće: „Ovaj predivni hram, ponos srpskog sakralnog graditeljstva, posebno zadivih se i zablagodarih Gospodu i njegovom arhitekti.“

ARHITEKTURA

Sadašnja ubska crkva, posvećena Svetom Vaznesenju Gospodnjem, građena u srpsko-vizantijskom stilu, projektovana je u najboljoj tradiciji srpske srednjovekovne dvorske, gospodske arhitekture, po vrhunskim dometima graditeljske škole Svetog kralja Milutina i zakonograditeljskih pravila najmoćnijeg srpskog vladara, cara Dušana. Uzor su bile crkva Svetih arhangela i Bogorodica Ljeviška u Prizrenu.

Ovakve crkve prestale su da se grade padom srpske države pod tursku vlast, a na razmeđi XX i XXI veka, učinjeni su napori da se gotovo ista arhitektura oživi na ubskom Sabornom hramu. Pored arhitekture, u ubskoj crkvi, rekonstruisan je i podni mozaik iz crkve Svetih arhangela.

Tri zvona za novi Saborni hram izlivena su u najpoznatijoj evropskoj zvonolivnici „Gras Majer“, u austrijskom gradu Insbruku. Prvo i najveće zvono, koje je u to vreme bilo jedno od najvećih u eparhiji šabačko-valjevskoj, teško je 1536. kilograma, srednje 1076, a treće 638 kilograma. Zvona su rađena prema posebnim tablicama za tonalitet zvona pravoslavnih crkava, i njihov zvuk prostire se desetak kilometara u prečniku. Stručnu ekipu za izlivanje zvona okupio je dr Peđa Ristić, arhitekta ubske crkve.

Spoljašnjost hrama urađena je prepletom valjevske sige (meki kamen boje slonove kosti, sa nijansama koje vuku na braonkasto i žućkasto) i kamena. Između redova ubacivana je crvena cigla.

Kosovska simbolika je prisutna u hramu i ogleda se, osim u činjenici da je građen po uzoru na crkvu Svetih arhangela, i u podatku da je polijelej, koji dominira hramom, težak tačno 1389 kilograma, što simbolično predstavlja godinu u kojoj se odigrala Kosovska bitka.

UMETNOST

U izgradnji i freskopisanju crkve angažovani su najbolji poznavaoci stare srpsko-vizantijske arhitekture i umetnosti, u velikoj želji da to bude najlepša srpska, pravoslavna crkva na ovom prostoru.

Freskopisanje cele površine hrama od 2480 kvadratnih metara radilo je desetak najpoznatijih ruskih freskopisaca, na čelu sa znamenitim Nikolajem Muhinom. On je, 1996. godine, učestvovao na oslikavanju hrama Hrista Spasitelja u Moskvi, najveće pravoslavne crkve na svetu, za šta mu je dodeljen orden Ruske pravoslavne crkve ‒ Sveti Sergije Radonješki III reda.

Program rasporeda živopisa u ubskoj crkvi izradila je istoričar umetnosti dr Irina Leonidovna Buseva, viši naučni saradnik Naučno-istraživačkog instituta teorije i istorije likovne umetnosti Ruske akademije umetnosti, u saradnji sa našim profesorom Sretenom Petkovićem.

Freska Milice Кostić, tj. Milice Kruševačke, mučenički postradale osamnaestogodišnje devojke iz okoline Kruševca, koja je žrtvovala svoj život u želji da, pred napadom silovatelja, sačuva svoju devstvenost, predstavlja jednu od znamenitosti hrama u Ubu. O njenom podvigu pisali su mnogi – patrijarh Pavle, kao i arhimandrit Tihon u svojoj knjizi Borba za dostojanstvo[3]. Treba napomenuti da je njen lik prvi put živopisan upravo u ubskom hramu. Ova freska se nalazi u naosu hrama, sa leve strane, ispod freske njene znamenite imenjakinje carice Milice, odnosno Svete Evgenije Srpske.

Ikonostas ubskog Sabotnog hrama sastoji se od 25 ikona, a oslikala ga je Biljana Žvanović iz Uba, koja je, 2006. godine, uradila ikone za ikonostas srkve posvećene Svetoj mati Angelini u selu Tulari, nadomak Uba.

Lepotom se ističu i podni mozaik u hramu, kao i prekrasni tronovi Hrista i Bogorodice.

Reference:

1.   Ub (wikipedia)

2.   Pravoslavno namesništvo tamnavsko (wikipedia)

3.   Spasovdan (wikipedia)

4.   Srpska pravoslavna crkva (wikipedia)

5.   Sobrašica (wikipedia)

6.   Pravoslavna narodna hrišćanska zajednica ‒ bogomoljački pokret (wikipedia)

7.   Prvi srpski ustanak (wikipedia)

8.   Crkva Svetih Arhangela (wikipedia)

9.   Bogorodica Ljeviška (wikipedia)

10.  Kosovska simbolika (wikipedia)

Spoljašnje veze:

1.   Zvanična internet stranica crkve u Ubu

2.   Zvanična internet stranica Pravoslavne eparhije valjevske

3.   Mošti vladike Nikolaja ‒ zvanična internet stranica crkve u Ubu

4.   Razgovor sa Samarjankom ‒ sajt Svetosavlje

5.   Razgovor sa Samarjankom ‒ sajt Svetosavlje

6.   Milica Kostić ‒ zvanična internet stranica crkve u Ubu

Literatura:

1.   Prota Ljubomir Kostić, Letopis crkve na Ubu

2.   Arhimandrit Tihon (Rakićević), Borba za dostojanstvo, Izdavački fond SPC, Beograd 2013.

[1] Prota Ljuba Kostić, Letopis crkve na Ubu

[2]Prota Ljuba Kostić, Letopis crkve na Ubu

[3]Arhimandrit Tihon (Rakićević), Borba za dostojanstvo