User:Csrreddy/sandbox

నిజామాబాద్ జిల్ల - పరిచయం -	రేకులపల్లి చంద్ర శేఖర్ రెడ్డి

నిజామాబాద్ జిల్లా పరిచయము
నిజామాబాదు నగరము ఈ జిల్లా ముఖ్య పట్టణము. నిజామాబాదును పూర్వము ఇందూరు మరియు ఇంద్రపురి అని పిలిచేవారు. బోధన్, కామారెడ్డి, ఆర్మూరు ఇతర ప్రధాన నగరములు. నిజామాబాదు నగరం హైదరాబాదు, వరంగల్ తరువాత తెలంగాణాలో 3వ అతిపెద్ద నగరం. జిల్లా పేరు వెనుక చరిత్ర : [1] నిజామాబాదును 8వ శతాబ్దములో రాష్ట్రకూట వంశానికి చెందిన ఇంద్రవల్లభ పాంత్యవర్ష ఇంద్ర సోముడనే రాజు పరిపాలించాడు. అతని పేరుపైననే ఈ ప్రాంతానికి ఇందూరు అని పేరు వచ్చినది. ఇందూరుకు పూర్వం పేరు ఇంద్రపురి. ఇంద్రపురి అని ఒక రాజు పేరు మీదుగా పేరు వచ్చిందని భావించబడుతున్నది. కానీ ఆ రాజు క్రీ.శ.388 ప్రాంతంలో నర్మదా, తపతిల దక్షిణ ప్రాంతాన్ని పాలించిన త్రికూటక వంశానికి చెందిన ఇంద్రదత్తుడా, విష్ణుకుండిన చక్రవర్తి మొదటి ఇంద్రవర్మనా ఇదమిద్ధంగా తెలియడం లేదు. 20వ శతాబ్దం తొలినాళ్ళ వరకు కూడా ఈ ఊరు, జిల్లా ఇందూరుగానే పిలవబడింది. [2] 1901వ సంవత్సరములో ఈ ప్రాంతములో నుండి (సికింద్రాబాద్ నుండి మన్మాడ్ వరకు) రైలు మార్గము ఏర్పాటు చేసినప్పుడు ఇక్కడి ప్రాంతానికి అప్పటి రాజు నిజాం-ఉల్-ముల్క్ పేరు పెట్టి, జిల్లా పేరును నిజామాబాదుగా మార్చడం జరిగింది. జిల్లా చరిత్ర : జిల్లాలో చారిత్రక శిల్పసంపదకు కొదవలేదు. రాజులు ఏలిన సంస్థానాలలో నేటికీ చారిత్రక కట్టడాల ఆనవాళ్ళు దర్శన మిస్తున్నాయి. క్రీ.పూ.3000 నాటికే జిల్లాలో మానవుల ఉనికి ఆధారాలున్నాయి. అందుకు చరిత్రకారులకు దొరికిన 'కైరన్' (చనిపోయిన వారిని వారికి ఇష్టమైన వస్తువులతో కలిపి పూడ్చిపెట్టి దాని చుట్టూ కొన్ని గుర్తులను అమర్చడం)లే నిదర్శనం. దీని ద్వారానే ప్రాచీన కట్టడాలైన రాష్ట్ర కూటులు, బోధన్ చాళుక్య, కల్యాణి చాళుక్యులు, కాకతీయుల ఆలయాలు, ముస్లిం నిర్మాణాలు తెలిశాయి. జిల్లాలోని సంస్థానాలు : రాజులకు సేవచేసిన కొందరికి అధిక మొత్తంలో భూమిని ధారాదత్తం చేసేవారు. అలా ఎక్కువ మొత్తంలో భూమి పొందిన వారినే సంస్థానాధీశులుగా పేరుపొందారు. సంస్థానాలు అంటే చాలామొత్తంలో ఎక్కువ గ్రామాలు అధికారి ఏలుబడి కింద ఉండడం. ముస్లిం రాజుల పరిపాలనలో అధికార భాషలుగా ఫారసీ, ఉర్దూ ఉండేవి. జిల్లాలో దోమకొండ, సిర్నాపల్లి, కౌలాస్ సంస్థానాల ఆనవాళ్ళు నేటికీ పదిలం. కౌలాస్ : కాకతీయ సామ్రాజ్యం అంతమైన తరువాత బహమనీ సుల్తానులు కౌలస్ దుర్గాన్ని వశపరచుకున్నారు. ఈ సంస్థానానికి ఔరంగజేబు ద్వారా రాజా పథంసింగ్ గౌర్ ను కౌలాస్ సంస్థానాధీశునిగా నియమితులయ్యారు. ఇతని వారసులు స్వాతంత్ర్యం వరకు అసఫ్ జాహి నైజాం రాజులకు సామంతులుగా వారి రాజ్య పరిరక్షణలో ముఖ్యపాత్ర పోషించారు. రాజా దీప్ సింగ్ 1857 తిరుగుబాటులో ముఖ్యపాత్ర పోషించి బ్రిటీషువారిచే శిక్షకు గురయ్యాడు. శత్రు దుర్భేద్యమైన అప్పటి కట్టడాలు ఇప్పటికీ వాటి నిర్మాణ చాతుర్యాన్ని చాటుతున్నాయి. సిర్నాపల్లి సంస్థానం : జిల్లాలో సిర్నాపల్లి సంస్థానానికి ప్రత్యేకత ఉంది. నిజాం నవాబు కాలంలో రాణి జానకీబాయి హయాంలో జరిగిన అభివృద్ధి పనులు ఇప్పటికీ అజరామరం. 1859 నుంచి 1920 వరకు సిర్నాపల్లి సంస్థానాన్ని ఆమె పాలించారు. చెరువులు, ఆనకట్టలు, కుంటలు, బావులు, కాలువలు కట్టించారు. ఆమె ఇందల్ వాయి, నిజామాబాద్ లోని సిర్నాపల్లి గడి, కోటగల్లిగడి, మహబూబు గంజ్ లోని క్లాక్ టవర్ కట్టడం తదితర నిర్మాణాలు, జానకంపేట, నవీపేట, రెంజల్ దాకా 100 గ్రామాల్లో పరిపాలన సాగించారు. సికింద్రాబాద్-నిజామాబాద్ రైల్వేలైనును నిజాం నవాబు ఉప్పల్ వాయి, డిచ్ పల్లిల మీదుగా వేస్తే, ఈమె ఆ లైనును తన సిర్నాపల్లి మీదుగా వెళ్ళేలా వేయించుకున్నారు. దోమకొండ సంస్థానం : ప్రాచీన సంస్థానాల్లో పేరెన్నికగన్నది దోమకొండ. పాకనాటి రెడ్డశాఖకు చెందిన కామినేని వంశస్థులు ఈ సంస్థానాధీశులు. 1636లో అబ్దుల్ హుస్సేన్ కుతుబ్ షా కామారెడ్డికి ఈ సంస్థానాన్ని ఇచ్చాడు. ఈ ప్రాంతంలోని అనేక గ్రామాలు వారి వంశీయుల పేర్లయిన కామారెడ్డి, సంగారెడ్డి, ఎల్లారెడ్డి, మాచారెడ్డి, సదాశివనగర్, పద్మాజివాడి, తుక్కోజివాడి, తిమ్మోజివాడిల మీదనే వెలిశాయి. సంస్థానంలోని కట్టడాలు శిల్పకళా సంపదను సాక్షాత్కరిస్తాయి. కోట, అద్దాల బంగళా, రాజుగారి భనాలు, అశ్వగజ శాలలు, కుడ్యాలు, బురుజులు, కందజం పర్యాటకులకు ప్రధాన ఆకర్షణ. ఈ అద్దాల మేడలోనే కామినేని వంశీయులు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరిపించేవారు. పురావస్తుశాఖ ఆధ్వర్యంలో పునర్నిర్మాణ పనులు జరగడంతో చారిత్రక సంపదను కాపాడు కున్నట్లయింది. వెల్మల సంస్థానం : జిల్లాలో వెల్మల్ సంస్థానం పురాతనమైనది. దీని క్రింద వెల్మల్, కల్లెడి, గుత్ప తదితర గ్రామాలుండేవి.

హైదరాబాదు రాజ్యం యొక్క బీదరు సుబాలో ఇందూరు జిల్లాగా ఉన్నది. 1905లో ఇందూరు తాలుకాలోని నిర్మల్, నర్సాపూరు తాలూకాలను కొత్తగా ఏర్పడిన అదిలాబాదు జిల్లాలో చేర్చారు. మధోల్ తాలూకా మరియు బాన్స్ వాడలోని కొంతభాగం నాందేడ్ జిల్లాలో చేర్చారు. మిగిలిన బాన్స్ వాడ తాలూకాను యెల్లారెడ్డి, బోధన్ తాలుకాలోకి చేర్చారు. భీంగల్‌ను ఆర్మూరు తాలూకాలో కలిపి, యెల్లారెడ్డిపేట, కామారెడ్డిపేట తాలూకాలో మరికొన్ని మార్పులు చేసి కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాకు నిజామాబాదు జిల్లాగా నామకరణం చేశారు. [5] జిల్లాలో మొత్తం 922 గ్రామాలున్నాయి. అందులో 64 నిర్జన గ్రామాలు. మొత్తం 718 గ్రామపంచాయితీలున్నాయి. జిల్లాలో ఏకైక మున్సిపల్ కార్పోరేషన్ నిజామాబాదు అయితే, బోధన్, కామారెడ్డి, ఆర్మూరు మునిసిపాలిటీలు. [6] మండలాల జాబితా : నిజామాబాదు జిల్లా మండలాలు 1.రెంజల్, 2. నవీపేట్, 3.నందిపేట్, 4.ఆర్మూరు, 5.బాలకొండ, 6.మోర్తాడ్, 7.కమ్మర్‌పల్లి, 8.భీమ్‌గల్, 9.వేల్పూరు, 10.జక్రాన్‌పల్లె, 11.మాక్లూర్, 12.నిజామాబాదు మండలం, 13.యెడపల్లె, 14.బోధన్, 15.కోటగిరి, 16.మద్నూరు, 17.జుక్కల్, 18.బిచ్‌కుంద, 19.బీర్కూర్, 20.వర్ని, 21.డిచ్‌పల్లి, 22.ధర్‌పల్లి, 23.సిరికొండ, 24.మాచారెడ్డి, 25.సదాశివనగర్, 26.గాంధారి, 27.బాన్స్ వాడ, 28.పిట్లం, 29.నిజాంసాగర్, 30.యెల్లారెడ్డి, 31.నాగిరెడ్డిపేట, 32.లింగంపేట, 33.తాడ్వాయి, 34.కామారెడ్డి, 35.భిక్నూర్, 36.దోమకొండ ముఖ్య పట్టణాలు : రవాణా వ్వవస్థ : జిల్లా గుండా సికింద్రాబాదు- నాందేడ్ మార్గం వెళ్ళుచుండగా, జానకంపేట నుంచి బోధన్ వరకు మరో మార్గం ఉంది. జిల్లాలో మొత్తం కిమీ పొడవు కల మార్గంలో 15 రైల్వేస్టేషన్లు ఉన్నాయి. [7] కరీంనగర్ నుంచి నిజామాబాదుకు కొత్తగా నిర్మిస్తున్న రైలుమార్గం పురోభివృద్ధిలో ఉంది. జిల్లా గుండా ఉత్తర-దక్షిణంగా 44వ నెంబరు జాతీయ రహదారి మరియు నిజామాబాదు - భూపాలపట్నం జాతీయ రహదారి వెళ్ళుచున్నాయి. కామారెడ్డి, డిచ్ పల్లి, నిజామాబాదు, ఆర్మూరు జాతీయరహదారి పై ఉన్న ప్రధాన పట్టణాలు. జనాభా లెక్కలు : నిజామాబాదు జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విజయనగరం జిల్లా తర్వాత రెండవ అత్యల్ప జనాభా గల జిల్లా. [8] 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, ఈ జిల్లా జనాభా 25,52,073. స్త్రీ, పురుషుల నిష్పత్తి 1038:1000. భారతదేశ జనాభాతో పోల్చుకుంటే, జిల్లాలో పురుషుల సంఖ్య కంటే స్త్రీల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం విశేషం. మొత్తం అక్షరాస్యత 53.26 శాతం (2001 జనగణన). జిల్లాలో ఏడు పట్టణాలు, 923 గ్రామాలు ఉన్నాయి. పశుపక్ష్యాదులు: అలీసాగర్ : అలీసాగర్ నిజామాబాదు నుండి 10 కిలోమీటర్ల దూరములో నిజామాబాదు - బాసర రోడ్డుకి 2 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ఈ మానవ నిర్మిత జలాశయము 1930లో కట్టబడినది. నగర జీవితము యొక్క హడావిడికి దూరముగా ఈ జలాశయము ప్రశాంత వాతావరణము కల్పిస్తుంది. వన్య ప్రాంతంతో పాటు కల వేసవి విడిది, చక్కగా తీర్చిదిద్దిన ఉద్యానవనాలు, ఒక దీవి మరియు కొండపైనున్న అతిధిగృహము దీనిని పర్యాటకులకు ఒక ముఖ్య గమ్యస్థానంగా చేస్తున్నాయి. వీటితో పాటు జింకల పార్కు, ట్రెక్కింగ్ మరియు జలక్రీడలకు సదుపాయాలు ఉండటము అదనపు ఆకర్షణ. మల్లారం అడవి : మల్లారం అడవి, నిజామాబాదు నుండి 7 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. చుట్టూ వన్య ప్రదేశములో ఒదిగి ఉన్న మల్లారం ప్రకృతి పర్యటణకు సరైన స్థలము. అడవి మార్గములు, ఒక గోపురము మరియు ఒక దృశ్యకేంద్రమున్న టవర్ ఇక్కడి ముఖ్య ఆకర్షణలు. 1.45 బిలియన్ సంవత్సరాల పురాతనమైన శిల ఇక్కడ మిమ్మల్ని ప్రకృతి ఒడిలోకి పిలుస్తుంది. సాహసిక పర్యటనలకు మరియు ఉత్తేజితమైన పిక్నికులకు చాలా అనువైన ప్రదేశము. విద్యాసంస్థలు : నిజామాబాదు, అదిలాబాదు జిల్లాల విద్యార్ధులకు ఉన్నత విద్యా అవకాశాలు పెంపొందించేందుకు 2006లో నిజామాబాదు జిల్లాలోని డిచ్‌పల్లి కేంద్రంగా తెలంగాణా విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పడింది. ఇది వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో ఉన్న బిక్నూరు పోస్టుగ్రాడ్యుయేట్ కేంద్రం 2011-12 విద్యాసంవత్సరం నుండి తెలంగాణా విశ్వవిద్యాలయం దక్షిణ క్యాంపసుగా మారింది. [9] దర్శనీయ స్థలాలు : నిజామాబాదు నగరంలో చూడడానికి చాల ఉన్నాయి. నీలకంఠేశ్వరాయలయం, సారంగపూర్ హనుమాన్ మందిరము, తిలక్ గార్డెను, ఖిల్లా, తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయము మొదలయినవి. నిజాంసాగర్‌, శ్రీరాంసాగర్, పోచారం, ఆలీసాగర్, నిజామాబాదు కోట, డిచ్‌పల్లి రామాలయం, తిలక్ గార్డెన్ వద్ద ఉన్న మ్యూజియం, దోమకొండ కోట, నీల కంటేశ్వర దేవాలయం, ఖిల్లా రామాలయం, మల్లారం అడవి, అశోక్ సాగర్, సారంగాపూర్, ఆర్మూరు రోడ్డు లోని శిలలు మొదలైనవి జిల్లాలోని కొన్ని పర్యాటక ఆకర్షణలు. నిజామాబాదు కోట, శివాజి గురువైన శ్రీ సమర్థ రామదాసు శిశ్యుడు రఘునాథదాసు నిర్మించిన ఒకప్పటి రామాలయంపై నిర్మించారు. ఆయనే నిర్మించిన పెద్ద చెరువు నేటికీ నిజామాబాదు నగర మంచినీటి అవసరాలు తీరుస్తోంది. ఈ పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ అందమైన తోటలతో, అతిథిగృహాల వంటి సౌకర్యాలతో యాత్రికులకు సౌకర్యవంతంగా ఉన్నాయి. పురాతత్వ ప్రదర్శనశాల : నిజామాబాదులోని జిల్లా పురాతత్వ ప్రదర్శనశాలలో పాతరాతియుగం నుండి విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం వరకు మానవ నాగరికత పురోగతిని తెలియజేసే పురాతన వస్తువులు ఉన్నాయి. 2001 అక్టోబర్లో ప్రారంభమైన ఈ ప్రదర్శనశాలలో పురాతత్వ విభగం, శిల్పకళా విభాగం, కాంస్య, అలంకరణ విభాగం అనే మూడు విభాగాలు ఉన్నాయి. బిద్రీ వస్తువులు మరియు అనేక రకములైన ఆయుధాలు కూడా ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. అశోక్ సాగర్ : అందమైన శిలలు మరియు ఉద్యానవనాలతో దృశ్యసౌందర్యమైనది అశోక్ సాగర్ చెరువు. హైదరాబాదు - బాసర రోడ్డులో నిజామాబాదు నుండి 7 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ఇక్కడ ఉద్యానవనము చక్కగా తీర్చిద్దిబడి వెలిగించబడిన శిలలతో ఉన్నది. ఈ సరస్సులో పడవ విహారము కూడా చేయవచ్చు. పుణ్య క్షేత్రాలు : జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలలో లింబాద్రి గుట్ట, బడా పహాడ్, బిచ్కుంద మరియు సారంగాపూర్ మొదలైనవి కలవు. లింబాద్రి గుట్ట : లింబాద్రి గుట్టపై ప్రశాంత వాతావరణములో శ్రీ నరసింహ స్వామి ఆలయము నెలకొన్నది. ఈ ప్రదేశము భీంగళ్ నుండి 4 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ప్రతి సంవత్సరము కార్తీక సుద్ధ తదియ నుండి త్రయోదశి వరకు ఇక్కడ ఉత్సవము జరుగును దీనిని నింబాచలం అని కూడా పిలుస్తారు. పచ్చని కొండల మధ్య ఎంతో అహ్లాదంగా ఉంది బడా పహాడ్ : వర్ని మరియు చందూరు మధ్య ఉన్న బడా పహాడ్ పైన సయ్యద్ సాదుల్లా హుస్సేనీ దర్గాలో అనేక మంది ప్రజలు శ్రద్ధాంజలి ఘటించడానికి వస్తారు. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరము జాతర కూడా జరుగును. సారంగాపూర్ : నిజామాబాదు నుండి 8 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న సారంగాపూర్ వద్ద హనుమంతుని దేవాలయం ఉంది. ఛత్రపతి శివాజీ గురువైన సమర్థ రామదాసు, దాదాపు 452 ఏళ్ళ కిందట ఈ ఆలయానికి శంకుస్థాపన చేసాడు. చక్కటి రవాణా సౌకర్యాలతో, భక్తులకు అవసరమైన వసతి వంటి అన్ని సౌకర్యాలు ఈ ప్రదేశం కలిగి ఉంది. కంఠేశ్వర్ : ఈ కంఠేశ్వర్ వద్ద ఉన్న నీలకంఠేశ్వరుని రూపంలో ఉన్న శివుని దేవాలయం పురాతనమైనది. ఉత్తర భారత వాస్తు శైలిలో ఉండే ఈ ఆలయాన్ని శాతవాహన చక్రవర్తి యైన రెండవ శాతకర్ణి జైనుల కొరకు కట్టించాడు. ఈ ఆలయం కాశీలోని విశ్వేశ్వరుని ఆలయంతో సమానమైన మహత్తు గలదని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. రథసప్తమి పండుగను ప్రతి ఏటా పెద్దెత్తున జరుపుతారు. మాధవనగర్ సాయిబాబా గుడి : నిజామాబాద్ నగరానికి దక్షిణం వైపు 5కిలో మీటర్ల దూరాన హైదరాబాద్ వెళ్ళే దారిలో షిర్డిలోని ఆలయ రీతిలో పాలరాతి విగ్రహంతో కూడిన ఆలయం కలదు. భక్తులు దీనిని నిజామాబాద్ షిర్డీగా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక చక్కని ఉద్యాన వనాన్ని అభివృద్ది చేశారు. అదే విధంగా ఇక్కడ శుభకార్యాలు జరపడానికి ధర్మశాల కూడా నిర్మించారు. భక్తులకు రక్షిత తాగునీటి వసతి కూడా కల్పించ బడింది. డిచ్ పల్లి రామాలయం : క్రీ.శ. 1600 ప్రాంతంలో విజయనగర రాజులు డిచ్ పల్లి దేవాలయాన్ని నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. 76 అడుగుల ఎత్తులో దీన్ని నిర్మించారు. ద్వారాలపై నగిషీ, గోపురాలపై ద్రావిడుల ప్రభావం కన్పిస్తుంది. విజయనగర రాజుల శిల్ప రీతి కనిపించడంతో 16వ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో రామరాయల హయాంలో నిర్మించి ఉండొచ్చని భావిస్తున్నారు. నిర్మాణం మొత్తం చాలావరకు నల్లరాయితో జరిగింది. ఈ దేవాలయానికి ఎదురుగా చెరువు మధ్యలో నిర్మించిన మండపం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఖిల్లా రఘునాథ రామాలయం : ఇందూరు, ఇంద్రపురి అనేపేర్లు కలిగిన నిజామాబాదు పట్టణాన్ని, ఇక్కడి కోటను రాష్ట్రకూటులు నిర్మించారు. వారి కాలంలోనే నిర్మించిన 40 అడుగుల ఎత్తున్న విజయస్థూపం కూడా ఇక్కడ ఉంది. క్రీ.శ. 1311లో ఈ కోటను అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఆక్రమించాడు. తరువాత అది బహమనీ రాజుల చేతుల్లోకి, ఆపై కుతుబ్ షాహీ, ఆసఫ్ జాహీల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. విశాలమైన ఈ కోట రాతి గోడలతో, నాలుగు మూలల నురుజులతో ఉంది. క్రీ.శ.10 వ శతాబ్దపు ఈ రాష్ట్రకూటుల కోట ప్రస్తుతం ఆసఫ్ జాహీ ల శైలిలో విశాలమైన గదులతో ఉంది. కోటలో సమర్థ రామదాసు నిర్మించిన బడా రామాలయం మరో ఆకర్షణ. రాజరాజేశ్వరస్వామి దేవాలయము : భిక్కనూరు రాజరాజేశ్వరస్వామి దేవాలయము నిజామాబాదు నుండి 70 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ఇది స్వయంభూ లింగం. కంజర్లో కూడా హనుమంతుని దేవాలయం ఉన్నది. ఈ గుడి 1843లో నిర్మించబడ్డది. అశోక్ సాగర్ : అందమైన శిలలు మరియు ఉద్యానవనాలతో దృశ్యసౌందర్యమైనది అశోక్ సాగర్ చెరువు. హైదరాబాదు - బాసర రోడ్డులో నిజామాబాదు నుండి 7 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ఇక్కడ ఉద్యానవనము చక్కగా తీర్చిద్దిబడి వెలిగించబడిన శిలలతో ఉన్నది. ఈ సరస్సులో పడవ విహారము కూడా చేయవచ్చు. పుణ్య క్షేత్రాలు : జిల్లాలోని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలలో లింబాద్రి గుట్ట, బడా పహాడ్, బిచ్కుంద మరియు సారంగాపూర్ మొదలైనవి కలవు. లింబాద్రి గుట్ట : లింబాద్రి గుట్టపై ప్రశాంత వాతావరణములో శ్రీ నరసింహ స్వామి ఆలయము నెలకొన్నది. ఈ ప్రదేశము భీంగళ్ నుండి 4 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ప్రతి సంవత్సరము కార్తీక సుద్ధ తదియ నుండి త్రయోదశి వరకు ఇక్కడ ఉత్సవము జరుగును దీనిని నింబాచలం అని కూడా పిలుస్తారు. పచ్చని కొండల మధ్య ఎంతో అహ్లాదంగా ఉంది బడా పహాడ్ : వర్ని మరియు చందూరు మధ్య ఉన్న బడా పహాడ్ పైన సయ్యద్ సాదుల్లా హుస్సేనీ దర్గాలో అనేక మంది ప్రజలు శ్రద్ధాంజలి ఘటించడానికి వస్తారు. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరము జాతర కూడా జరుగును. సారంగాపూర్ : నిజామాబాదు నుండి 8 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న సారంగాపూర్ వద్ద హనుమంతుని దేవాలయం ఉంది. ఛత్రపతి శివాజీ గురువైన సమర్థ రామదాసు, దాదాపు 452 ఏళ్ళ కిందట ఈ ఆలయానికి శంకుస్థాపన చేసాడు. చక్కటి రవాణా సౌకర్యాలతో, భక్తులకు అవసరమైన వసతి వంటి అన్ని సౌకర్యాలు ఈ ప్రదేశం కలిగి ఉంది. కంఠేశ్వర్ : ఈ కంఠేశ్వర్ వద్ద ఉన్న నీలకంఠేశ్వరుని రూపంలో ఉన్న శివుని దేవాలయం పురాతనమైనది. ఉత్తర భారత వాస్తు శైలిలో ఉండే ఈ ఆలయాన్ని శాతవాహన చక్రవర్తి యైన రెండవ శాతకర్ణి జైనుల కొరకు కట్టించాడు. ఈ ఆలయం కాశీలోని విశ్వేశ్వరుని ఆలయంతో సమానమైన మహత్తు గలదని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. రథసప్తమి పండుగను ప్రతి ఏటా పెద్దెత్తున జరుపుతారు. మాధవనగర్ సాయిబాబా గుడి : నిజామాబాద్ నగరానికి దక్షిణం వైపు 5కిలో మీటర్ల దూరాన హైదరాబాద్ వెళ్ళే దారిలో షిర్డిలోని ఆలయ రీతిలో పాలరాతి విగ్రహంతో కూడిన ఆలయం కలదు. భక్తులు దీనిని నిజామాబాద్ షిర్డీగా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో ఒక చక్కని ఉద్యాన వనాన్ని అభివృద్ది చేశారు. అదే విధంగా ఇక్కడ శుభకార్యాలు జరపడానికి ధర్మశాల కూడా నిర్మించారు. భక్తులకు రక్షిత తాగునీటి వసతి కూడా కల్పించ బడింది. డిచ్ పల్లి రామాలయం : క్రీ.శ. 1600 ప్రాంతంలో విజయనగర రాజులు డిచ్ పల్లి దేవాలయాన్ని నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. 76 అడుగుల ఎత్తులో దీన్ని నిర్మించారు. ద్వారాలపై నగిషీ, గోపురాలపై ద్రావిడుల ప్రభావం కన్పిస్తుంది. విజయనగర రాజుల శిల్ప రీతి కనిపించడంతో 16వ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో రామరాయల హయాంలో నిర్మించి ఉండొచ్చని భావిస్తున్నారు. నిర్మాణం మొత్తం చాలావరకు నల్లరాయితో జరిగింది. ఈ దేవాలయానికి ఎదురుగా చెరువు మధ్యలో నిర్మించిన మండపం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఖిల్లా రఘునాథ రామాలయం : ఇందూరు, ఇంద్రపురి అనేపేర్లు కలిగిన నిజామాబాదు పట్టణాన్ని, ఇక్కడి కోటను రాష్ట్రకూటులు నిర్మించారు. వారి కాలంలోనే నిర్మించిన 40 అడుగుల ఎత్తున్న విజయస్థూపం కూడా ఇక్కడ ఉంది. క్రీ.శ. 1311లో ఈ కోటను అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ ఆక్రమించాడు. తరువాత అది బహమనీ రాజుల చేతుల్లోకి, ఆపై కుతుబ్ షాహీ, ఆసఫ్ జాహీల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. విశాలమైన ఈ కోట రాతి గోడలతో, నాలుగు మూలల నురుజులతో ఉంది. క్రీ.శ.10 వ శతాబ్దపు ఈ రాష్ట్రకూటుల కోట ప్రస్తుతం ఆసఫ్ జాహీ ల శైలిలో విశాలమైన గదులతో ఉంది. కోటలో సమర్థ రామదాసు నిర్మించిన బడా రామాలయం మరో ఆకర్షణ. రాజరాజేశ్వరస్వామి దేవాలయము : భిక్కనూరు రాజరాజేశ్వరస్వామి దేవాలయము నిజామాబాదు నుండి 70 కిలోమీటర్ల దూరములో ఉన్నది. ఇది స్వయంభూ లింగం. కంజర్లో కూడా హనుమంతుని దేవాలయం ఉన్నది. ఈ గుడి 1843లో నిర్మించబడ్డది. నిజామాబాదు నగరం : నిజామాబాద్ తెలంగాణలోని ప్రధాన నగరాలలో ఒకటి. 7806’ తూర్ప రేఖాంశము మరియు 18040’30” ఉత్తర అక్షాంశము పై ఉన్నది. హైదరాబాదు సంస్థానము ఆసఫ్ జాహి వంశానికి చెందిన రాజు నాల్గవ నిజాము పేరుతో పిలువ బడుతుంది. నిజామాబాదు పట్టణము పులాంగ్ నది ఒడ్డున కలదు, ఒకనాడు ఈ నది నీటిని నగరంలో మంచినీటి సరఫరాకు మరియు జిల్లాలోని వ్యవసాయానికి మరియు పరిశ్రమలకు కూడ ఉపయోగించే వారు. కాని ప్రస్థుతం నీటి సరఫరా లేక మురికి కాలువగా మారినది. నిజామాబాద్ 1931 సంవత్సరంలో మున్సిపాలిటీగా అధికారికంగా గుర్తింపు పొందినది అనంతరం 1987 సంవత్సరంలో 30 చదరపు కిలో మీటర్ల వైశాల్యం కలిగిన స్పెషల్ గ్రేడ్ మున్సిపాలిటీగా గుర్తించ బడింది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నిజామాబాదు పట్టణ జనాభ 2.86 లక్షలు మరియు 36.00 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంతో, కిలోమీటరుకు 9533 జనసాంద్రత కలిగి వుంది. 5వ మార్చి, 2005 సంవత్సరంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య 109 ప్రకారం నగరపాలక సంస్థగా గుర్తింపు పొందినది. నిజామాబాదు నగరం చక్కని రైలు మరియు రోడ్డు రావాణా వ్యవస్థను కలిగి వుంది. దేశంలోనే పొడవైన 44 వ నంబర్ జాతీయ రహదారి (గతంలో 7వ నంబర్ జాతీయ రహదారి) జిల్లాలో దాదాపు 120 కిలో మీటర్లు కలదు, అదే విధంగా 63వ నంబర్ జాతీయ రహదారి (గతంలో 16వ నంబర్ జాతీయ రహదారి) నిజామాబాద్ నగరం నుండే ప్రారంభమై ఛత్తీస్ ఘడ్ లోని జగదల్ పూర్ వరకు వుంది. నగరంలో 1991 లెక్కల ప్రకారం 59.57% అక్షరాస్యత పొందింది. ప్రతిరోజు నగర ప్రజల దాహార్తి తీర్చడానికి నగరపాలక సంస్థ 47.451 మిలియన్ లీటర్ల మంచినీటిని నల్లాల ద్వారా సరఫరా చేస్తున్నారు. నగరంలో 460 కిలోమీటర్ల పొడవు గల రహదార్లుంటే అందులో 120 కిలో మీటర్ల కచ్చా రోడ్లున్నాయి. నగరంలో ప్రస్థుతం 6529 వీధి దీపాలను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది, ఇంక మురికి వాడలలో 119 వీధిదీపాలను అమర్చడానికి ప్రణాళికలు సిద్దం చేశారు. నగరంలో మొత్తం 267 కిలోమీటర్ల పొడవు గల మురికి కాల్వలున్నాయి. నగరంలో 75 మురికి వాడల్లో 1,40,252 మంది జనాభ కలిగి వున్నారు. జనాభా లక్షణాలు : నిజామాబాద్ నగరం జిల్లా ముఖ్య పట్టణం మరియు తెలంగాణలోని ప్రధాన నగరాల్లో ఒకటిగా వుండడం, తెలంగాణలో ముఖ్య వ్యాపారకూడలి మరియు అనేక విద్యాసంస్థలకు నిలయం కావడంతో జనాభా పెరుగుదల చాలా ఎక్కువగా వుంది. 36 చదరపు కిలో మీటర్లలో విస్తరించి వున్న ఈ నగరంలో నగర ముఖ్య ప్రాంతాలలో కేంద్రీకృతం కావడం వలన మౌళిక సదుపాయల కల్పనలో ఇబ్బందులు కలుగుతున్నాయి. జనాభా కేంద్రీకృతమైన ప్రాంతాలు పర్యావరణం మరియు వసతుల కల్పనలో సమగ్ర స్వరూపానికి సూచిక వంటిది. పట్టణ జనాభాను 1971 నుండి దశాబ్ద పరంగా జనాభా వృధ్ధి ఆధారంగా భవిష్యత్ జనాభాను అంచనా వేయడం జరిగింది.
 * 1) కామారెడ్డి, #బాన్స్ వాడ, #ఆర్మూర్, #యెల్లారెడ్డి, #బొధన్, #భీమ్‌గల్

నిజామాబాద్ నగర వివరాల పట్టిక: 1	నగరపాలక సంస్థ పేరు	నిజామాబాద్ నగరపాలక సంస్థ 2	స్థాపించ బడిన సంవత్సరం	1937 3	విస్తీర్ణం (చదరపు కిలో మీటర్లలో)	40.00 చదరపు కిలో మీటర్లు 4	2001 census ప్రకారం జనాభ	288922 5	2011 census ప్రకారం జనాభ	310467 6	2001 census పురుష జనాభ 7	2011 census ప్రకారం జనాభ	310467 8	2011 ప్రకారం పురుష జనాభ	155163 9	2011 census ప్రకారం స్త్రీల జనాభ	155304 10	19వ ఆగస్టు, 2014 (సకలజనుల సర్వే ప్రకారం జనాభ)	487709 11	2010-2011 ఆదాయము (రూపాయలు కోట్లలో) 12	2010-2011 ఖర్చు (రూపాయలు కోట్లలో)

నిజామాబాద్ జిల్ల వెనుకబాటుకు కారణాలు
హైదరాబాద్ రాష్ట్రం 1.తెలింగాణ, 2.మరట్వాడ, 3.కార్నాటిక్ అని 3 ప్రాంతాలతో కూడి, 5 డివిజన్లుగా విభజించబడింది. అవి 1.హైదరాబాద్ డివిజన్: ముఖ్యపట్టణం: హైదరాబాద్, హైదరాబాద్ నగరం + అత్రాఫ్ బల్దా (ప్రస్థుత రంగారెడ్డి జిల్ల), 2.మెదక్ గుల్షానాబాద్ డివిజన్, ముఖ్యపట్టణం: పటాన్ చెరువు కాని ముఖ్యకార్యాలయాలు నిజామాబాదులో వుండేవి, (నిజామాబాద్, మెదక్, మహబూబ్ నగర్, నల్గొండ జిల్లాలు), 3.వరంగల్ డివిజన్: ముఖ్యపట్టణం: వరంగల్, (వరంగల్, కరీంనగర్, అదిలాబాద్ జిల్లాలు), 4.ఔరంగాబాద్ డివిజన్, ముఖ్యపట్టణం: ఔరంగాబాద్, (ఔరంగాబాద్, నాందేర్, పర్బని, బీర్ జిల్లాలు), 5.గుల్బర్గా డివిజన్: ముఖ్యపట్టణం: గుల్బర్గ, (గుల్బర్గ, రాయచూర్, లింగ్సూగుర్, ఉస్మానాబాద్, బిదర్ జిల్లాలు). 1901 నాటికి హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో ఉన్న నగరాలు 1.హైదరాబాద్ (4,48,466), 2.ఔరంగాబాద్ (36,837), 3.గుల్బర్గ (29,228), తెలింగాణలో 10 వేల నుండి 20 వేల మధ్య జనాభా ఉన్న మున్సిపాలిటీలు 1.నిజామాబాద్ (12,871), 2.ఎల్లంద్లపాడ్ (12,377), 3. నారాయణ్ పెట్ (12,011), 4.జగిత్యాల (11,181), 4.హన్మకొండ (10,487), ఇక 10 వేల కన్న తక్కువ జనాభా వున్న పట్టణాలు 1.ఆర్మూర్ (9,031), 2. మెదక్ (8,511), 3.సిద్దిపేట్ (8,302), 4.నిర్మల్ (7,751), 5.మహబూబ్ నగర్ (7,605), 6.మంథని (6,680), 7. సదాశివ్ పేట్ (6,672), 8. చిన్నూర్ (6,561), 9.కొండల్ వాడి (6,557), 10.బోధన్ (6,438), 10.అదిలాబాద్ (6,303), 11.నల్గొండ (5,889), 12. భోనగిరి (5,806), 13.కరీంనగర్ (5,572), 14.కొరట్ల (5,524), 15.హసన్ పర్తి (5,378), 16.వేములవాడ (5,372), 17.బాల్కొండ (5,118), 18.లింగంపేట్ (5,102), 19.సంగారెడ్డి పేట్ (4,809). వరంగల్ గ్రామము (4,741). ఇలా వుండగా 1901 నాటికి హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని మున్సిపాలిటీలలో కేవలం 1.హైదరాబాద్, 2.ఔరంగాబాద్ మరియు 3.నిజామాబాద్ మున్సిపాలిటీలలో మాత్రమే తాగునీరు మరియు మురికినీటి వ్యవస్థ వుండేది. వీటిలో హైదరాబాద్ మరియు ఔరంగాబాద్ పట్టణాల్లో ఈ వ్యవస్థ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నిర్మించి, నిర్వహించేవారు. కాని నిజామాబాద్ పట్టణంలో ఈ వ్యవస్థ సిర్నపల్లి సంస్థానం రాణి శ్రీమతి శ్రీలం జానకీభాయి సమకూర్చిన నిధులతో నిర్మాణం చేపట్టి, రాష్ట్రప్రభుత్వ నిధులతో నిర్వహణ చేపట్టేవారు. హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో పోలీసు శాఖ అధికారిగా ఇన్స్ పెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పొలీస్ (IGP) వుండేవారు. ఆయనే జైల్ల శాఖకు అధికారిగా వుండేవారు. సెంట్రల్ జైల్లు మొదటి తాలుక్ దార్ ((DIST. COLLECTOR) పర్యవేక్షణకలో జైలు సుపరింటెండేంటు ఉండేవారు. 1901 నాటికి రాష్ట్రంలోని 5 డివిజన్లలో 5 సెంట్రల్ జైల్లు ఉండేవి. 1.హైదరాబాద్ డివిజన్ లో హైదరాబాద్ సెంట్రల్ జైల్, 2.మెదక్ గుల్షానాబాద్ డివిజన్ లో నిజమాబాద్ సెంట్రల్ జైల్ (426 మగ ఖైదీలు వున్నారు), 3.వరంగల్ డివిజన్ లో వరంగల్ సెంట్రల్ జైల్ (1,207 మగ ఖైదీలు, 13 ఆడ ఖైదీలు వున్నారు), 4.ఔరంగాబాద్ డివిజన్ లో ఔరంగాబాద్ సెంట్రల్ జైల్ (2,000 ఖైదీలకు సరిపోయేది), 5.గుల్బర్గ డివిజన్ లో గుల్బర్గ సెంట్రల్ జైల్ (1,000 ఖైదీలకు సరిపోయేది) వుండేవి. ఇతర జిల్లాల ముఖ్య పట్టణాల్లో జిల్లా జైల్లు వుండేవి. జిల్లా స్థాయి జైల్లకు మూడవ తాలుక్ దార్ (TAHASILDAR) అధికారిగా ఉండేవారు. ప్రతి సెంట్రల్ జైలు వద్ద కాపలాకు ప్రత్యేక సైనిక పటాలం వుండేది. 6 నెలల కన్న తక్కువ శిక్షపడ్డ ఖైదీలను జిల్లా జైల్లలో వుంచేవారు, 6 నెలలు దాటిన ఖైదీలు ఆయా డివిజన్లలోని సెంట్రల్ జైల్లకు తరలించే వారు. (సేకరణ: పద్మశ్రీ డాక్టర్ గులాం యజ్దాని గారి ఇంపిరియాల్ గెజిటర్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రొవిన్సియల్ సిరీస్, హైదరాబాద్ స్టేట్ గ్రంథము, ప్రచురణ 1991 సం. నుండి గ్రహించబడినది). ] 3.	Hyderabad State ] 4.	[ ] 5.	 6.	Nizamabad District profile at a glance</ref ] 7.	[Handbook of Statistics, Nizamabad Dist, 2010, PNo 153 ] 8.	| title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}} 9.	 10.	[http://books.google.co.in/books?id=zXBB1nZYoLIC&pg=PP10&lpg=PP10&dq=hyderabad+state+by+ghulam+yazdani+book+published+in+1991&source=bl&ots=0FWRCQ-jyy&sig=LcbJ8LRWrX8Mkpwqs5IH8Fw7K0Q&hl=en&sa=X&ei=hHYaVIO7Lcm_uAS43YHoBw&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q=hyderabad%20state%20by%20ghulam%20yazdani%20book%20published%20in%201991&f=false హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో నిజామాబాద్ జిల్లాకు ప్రత్యేక స్థానం ఉండేది. నిజాం ప్రభువు నిజామాబాద్ జిల్లా అభివృధ్ధిపై అత్యంత శ్రద్ద చూపి ఎన్నో అభివృధ్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టడం జరిగింది. 1901 సం లో సికింద్రాబాద్ నుండి మన్మాడ్ వరకు జిల్లా మీదుగా రైలు సౌకర్యం కల్పించారు మరియు 1932 సం లో హైదరాబాదు రాష్ఠ్రంలో రోడ్డు రవాణ సంస్థను స్థాపించినప్పుడు సంస్థలో భాగంగా నిజామాబాదులో కూడ బస్సు సర్వీసులను ప్రారంభించారు. హైదరాబాద్ నుండి నాగపూర్ వెళ్ళే ట్రంక్ రోడ్డు నిజామాబాద్ నుండి వెళ్తుంది. రవాణా రంగంలో జిల్లాకు అత్యంత ప్రాధాన్యత నిచ్చారు. జిల్లాలో నిజాంసాగర్, అలీసాగర్ లాంటి జలాశయాల నిర్మాణం చేపట్టి వ్యవసాయ రంగంలో జిల్లాను రాష్ఠ్రంలో అగ్రస్థానంలో నిలిపారు. అదే విధంగా ఆసియా ఖండంలోనే పెద్దదయిన చక్కెర కర్మాగారాన్ని జిల్లాలోని బోధనులో స్థాపించి అటు రైతులకు మరియు ఇటు నిరుద్యోగులకు ఉపాధి కల్పనకు ఏర్పాట్లు చేశారు. నిజాం ప్రభువు జిల్లాపై ప్రత్యేక శ్రద్ద చూపి జిల్లాను అన్ని రంగాలలో అభివృధ్ధి పథంలో నడిపి రాష్ట్రంలోనే అగ్రగామిగా నిలిపారు. ఆనాడు నిజాం ప్రభువు నిజామాబాదును తెలంగాణకు తలమానికంగా అభివృధ్ది చేస్తే ఈనాడు మన పాలకులు మాత్రం జిల్లా అభివృధ్దిని పూర్తిగా విస్మరించారు.

ఒకప్పుడు తెలంగాణలో అత్యంత ధనిక మరియు అభివృధ్ది చెంది, “తెలంగాణ ధాన్యాగారంగా” పేరు పొందిన నిజామాబాద్ జిల్ల ఇప్పుడు తెలంగాణలో వెనుకబడిన జిల్లాగా మారిపోయింది. దాదాపు 3 దశాబ్దాల నుండి జిల్లాలో అభివృధ్ది కుంటుపడింది. జిల్లా నుండి గెలిచి రాష్ట్ర స్థాయిలో (ప్రస్థుతం కూడ) అత్యున్నత పదవులు అనుభవిస్తున్న కొందరు ప్రజా ప్రతినిథులు తమ స్వార్థ ప్రయోజనాలకొరకు జిల్లా ప్రయోజనాలను తాకట్టు పెట్టారు. తాము అభివృధ్ది చెందారు తప్పితే జిల్లా అభివృధ్ది గురించి పట్టించుకోలేదు. 1990 దశాబ్దం వరకు అభివృధ్ది పథంలో సాగిన జిల్లా అప్పటి నుండి తిరోగమన స్థితిలో పయనిస్తోంది. ఒకప్పుడు నాందేడ్, కరీంనగర్ లాంటి జిల్లాల ప్రజలు వారి వ్యాపార అవసరాల నిమిత్తం నిజామాబాదుకు వచ్చేవారు, కాని ప్రస్థుతం ఆ రెండు నిజామాబాదు కన్న ఎదిగిపోయాయి. గత మూడు దశాబ్దాలుగా నిజామాబాదు పూర్తిగా నిర్లక్ష్యానికి గురైంది.

రజాకర్ల వ్యతిరేక ఉద్యమంలో ఆనాడు జరిగిన పోరాటంలో అన్ని జిల్లాలకన్న ముందున్న జిల్లా నిజామాబాదు. నిజామాబాదు జిల్లా జైలు ఎందరో రాజకీయ ఖైదీలకు బందీఖానగా మారింది. నిజామాబాదు సెంట్రల్ జైలును రాజకీయ ఖైదీల బొందల గడ్డగా పిలిచేవారు. 11 జనవరి, 1948 రోజున జైలులో అధికారులు ఖైదీలపై విచక్షణారహితంగా దాడికి పాల్పడ్డారు. ఈ దాడి ఆనాడు జాతీయ స్థాయిలో సంచలనం సృష్టించింది, జాతీయ మీడియా దీన్ని మరో జలియన్ వాలా బాగ్ ఉదంతంగా వర్ణించింది. అటువంటి చారిత్రాత్మక జైలును స్థాయి తగ్గించి జిల్లా జైలుగా మార్చారు. ఈ జిల్లాలో విస్తృతమైన అటవి సంపద, శ్రీరాంసాగర్, నిజాంసాగర్, RSS వ్యవస్థాపకులు శ్రీ హెగ్డేవార్ జన్మస్థలం మరియు గోదావరి, మంజీర మరియు హరిద్ర నదుల త్రివేణి సంగమం కందకుర్తి, డిచ్ పల్లి ఖిల్లా రామాలయం, చారిత్రక నీలకంఠేశ్వర స్వామి దేవస్థానం, పెద్దగుట్ట, సిద్దుల గుట్ట, భిక్కనూరు సిద్దిరామేశ్వర ఆలయం, లింబాద్రిగుట్ట, నిజామాబాద్ ఖిల్ల రఘునాథ రామాలయం, సారంగపూర్ హన్మాన్ దేవాలయం, జానకంపేట అష్టముఖి కోనేరు, CSI చర్చి, చార్మినార్ ప్రతిరూపం లాంటి ఎన్నో దర్శనీయ స్థలాలున్నాయి. ఇక్కడి పర్యాటక ప్రాంతాలను మరుగున పడవేశారు. కవులు, కళాకారులకు ఆలవాలం నిజామాబాదు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఏర్పాటును భారత ప్రథమ ప్రధాని నిజామాబాద్ గడ్డ నుండే ప్రకటించారు.

కాని ప్రస్థుతం పాలకుల్లో మరియు మీడియాలో నిజామాబాదు ఊసెత్తితే పాపంలాగా తయారయింది. తెలంగాణలో ఉన్నవి 9 జిల్లాలే నిజామాబాద్ లేదు అన్నట్లు కనబడుతుంది. మరి దీనికి కారణాలేంటో చూద్దాం

1.తెలంగాణ ఉద్యమం
నిజాం కాలంలో హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో తెలంగాణాలో హైదరాబాద్, వరంగల్ తరువాత మూడవ సెంట్రల్ జైలు నిజామాబాదులో ఉండేది. నిజామాబాద్ జైలును (सियासी खैदियोंका खबरस्तान्) రాజకీయ ఖైదీల బొందల గడ్డగా పిలిచేవారు. ఆనాటి రజాకార్ల వ్యతిరేక పోరాటంలో పాల్గొన్న ప్రముఖులను నిజామాబాద్ సెంట్రల్ జైలులో బందించేవారు. అటువంటి వారిలో ప్రముఖులు దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు, వట్టికోట అళ్వారు స్వామి, నల్లా నర్సింహారెడ్డి లాంటి వారిని ఈ జైలులో బందించారు. జైలు అధికారులు ఉద్యమ వీరులపై పలుమార్లు తీవ్రమైన దాడులకు పాల్పడ్డారు. 11 జనవరి, 1948 రోజున జైలులో వందేమాతరం గీతం ఆలపిస్తున్న ఖైదీలపై విచక్షణారహితంగా దాడి చేశారు. ఈ దాడిలో ఆనాటి ప్రముఖులు దాశరథి, వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి, చౌటుపల్లి హన్మంత్ రెడ్డి, పడిగెల హన్మాండ్లు, విఠల్ రెడ్డి లాంటి వాళ్ళెందరో గాయపడ్డారు, దాదాపు 150 మంది రాజకీయ ఖైదీలు దాడిలో దెబ్బలు తిన్నారు. ఈ దాడిని దేశంలోని ప్రముఖ పత్రికలన్నీ ఖండించాయి, మరో జలియన్ వాలా బాగ్ ఉదంతంగా పేర్కొన్నాయి. అదే సమయంలో దాశరథి తన కావ్యం “అగ్నిధార” ఇక్కడే వ్రాశారు. తెలంగాణ ఉద్యమానికి ఊపిరినిచ్చిన “ఓ నిజాము పిశాచమా కానరాడు, నిన్ను బోలిన రాజు మాకెన్నడేని, తీవలను తెంపి అగ్నిలో దింపినావు, నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ” అన్న వాక్యము జైలు గోడలపై బొగ్గుతో రాశారు. వట్టికోట అళ్వారు స్వామి ఈ జైలులో రాసిన ‘ఇందూరు దుర్గం’ పద్యాలు చాలా ప్రసిద్ది పొందాయి. అటు వంటి గొప్ప చరిత్ర కలిగిన జైలును పాలకులు స్థాయి తగ్గించి జిల్లా జైలుగా మార్చారు. ప్రస్థుతం జైలును వేరే ప్రాంతానికి మార్చారు. ఇప్పటికీ ఇతర జిల్లాల ఖైదీలను నిజామాబాదు జైలులో బందీలుగా ఉంచుతున్నారు. ప్రస్థుతం తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత 10వ తరగతి తెలుగు పుస్తకంలో చేర్చిన వీర తెలంగాణ పాఠ్యభాగం కవి పరిచయంలో దాశరథి కృష్ణమాచార్య జైలులో ఉండగా రాసిన పుస్తకంగా అగ్నిధారను పేర్కొన్నారు కాని నిజామాబాద్ సెంట్రల్ జైలులో ఉండగా రాసారని పేర్కొనలేదు. అదే విధంగా ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఏకైక బాలనేరస్తుల జైలు (బోస్టల్ స్కూల్) 1976లో నిజామాబాదులో స్థాపించ బడింది. ఇంతవరకు దాదాపు 750 మంది బాల నేరస్తులకు ప్లంబర్, వడ్రంగి, మోటారు వైండింగ్, కుట్టుశిక్షణ లాంటి 11 TRADESలో వాటిలో శిక్షణనివ్వడం జరిగింది. జైలును తిరిగి సెంట్రల్ జైలుగా మార్చి, జైలు పాత భవనాన్ని పర్యాటక ప్రదేశంగా మార్చితే బాగుంటుంది. అప్పుడూ, ఇప్పుడూ తెలంగాణ ఉద్యమంలో ముందున్నది నిజామాబాద్, కాని ప్రచారంలో వెనకబడి పోయింది. ఆనాడు ప్రత్యక్ష పోరాటంలో పాల్గొన్న వారు కొందరు ఇప్పటికీ బ్రతికి వున్నారు. వారిలో నిజామాబాద్ ఆర్యసమాజ్ కార్యకర్త శ్రీ శంకర్, ఆర్మూర్ ప్రాంతానికి చెందిన శ్రీ ఏలేటి శ్యాంసుందర్ రెడ్డి, గోల్కొండ పత్రికకు పనిచేసిన శ్రీ బాల గంగారెడ్డి, నిజామాబాద్ సీనియర్ సిటిజన్స్ సంస్థ అధ్యక్షుడు గూపన్ పల్లికి చెందిన శ్రీ రాంచందర్ రెడ్డి, శ్రీ ఆకుల పెద్ద చిన్నయ్య లాంటి ఎందరో పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. నల్లా నర్సింహారెడ్డి, రాధాకృష్ణ మొదాని లాంటి వాళ్ళు ఉద్యమంలో బలై పోయారు. ఇటీవలె మరణించిన వారిలో హనుమాన్ వ్యాయామశాలకు చెందిన యోధులు గంజుల నారాయణ, గంజుల పోశెట్టిలు రజాకార్లను ఎదిరించి పోరాడారు ఇదే నిజామాబాదు సెంట్రల్ జైలులో శిక్షను అనుభవించారు. ఆనాటి ఉద్యమం ఎంతో ఉదృతంగా నడిచింది. భారత దేశ ప్రథమ ప్రధానమంత్రి మాన్యులు పండిత్ జవాహర్ లాల్ నెహృ గారు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఏర్పాటును నిజామాబాదు నుండే ప్రకటించారు. ఈనాడు కూడా తెలంగాణ ఉద్యమానికి మోతె గ్రామం ఊపిరినిచ్చింది, తెరాస పోటీ చేసిన స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో ఉద్యమ పార్టీకి పూర్తి మద్దతునిస్తూ ZPTC స్థానాన్ని ఏకగ్రీవంగా ఎన్నుకున్న మొదటి గ్రామం మోతె. దీనికి స్పందించిన తెరాస అధ్యక్షుడు, ప్రస్థుత తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి గౌరవ శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర రావు గారు మోతె గ్రామానికి వచ్చి ఇక్కడి మట్టిని మూటకట్టి తీసుకొని వెళ్ళి తెలంగాణ వచ్చిన తరువాత మళ్ళీ మోతె గ్రామానికి వచ్చి ఆ మట్టిని మోతెలో కలుపుతానని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. అదే విధంగా తెలంగాణ సిద్దించిన తరువాత ముఖ్యమంత్రిగా మోతె గ్రామానికి వచ్చి ఆనాటి మట్టిని గ్రామంలో కలిపి తెలంగాణ ఉద్యమానికి ఊపిరి పోసిన మోతె గ్రామాన్ని గుండెకు హత్తుకుని అభివృధ్ధి చేస్తామని చెప్పారు. అదే విధంగా జిల్లాలో కానిస్టేబుల్ కిష్టయ్య లాంటి వాళ్ళు తమ ప్రాణాలు త్యాగం చేశారు. అదే విధంగా నేటి తెలంగాణ ఉద్యమానికి కూడా నిజామాబాదే ఆయువు పట్టుగా మారింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పోటీ చేసిన మొట్టమొదటి స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో పూర్తి మెజార్టీతో కైవసం చేసుకున్న ఏకైక జిల్లా పరిషత్ నిజామాబాద్ (మొత్తం 36 స్థానాల్లో 19 స్థానాల్లో విజయం). అటు తరువాత 2004 సం లో జరిగిన శాసన సభ ఎన్నికల్లో (TRS) తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పోటీ చేసిన (3) అన్ని స్థానాల్లో (100 శాతం) అభ్యర్థులను గెలిపించిన జిల్లా నిజామాబాద్. అదే విధంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం సాధించు కున్నాక కూడ (2014 ఎన్నికల్లో) ఇతర జిల్లాలలో ఇతర పార్టీల అభ్యర్థులను కూడా గెలిపించినప్పటికి జిల్లాలోని మొత్తం నియోజక వర్గాల్లో 100 శాతం ఉద్యమ పార్టీని గెలిపించి (9 అసెంబ్లీ + 2 పార్లమెంటు) తన పోరాట పటిమను చాటుకున్న జిల్లా నిజామాబాదు జిల్ల.తెలంగాణలోని ఏ ఇతర జిల్లాల్లో ఎక్కడ కూడ 100 శాతం గెలవలేదు ఇది గమనించాలి. అయినప్పటికీ ప్రచారమాధ్యమాల్లో నిజామాబాదు వారి ఆధిపత్యం లేక పోవడం వల్లనే ఇతర జిల్లాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ నిజామాబాదును మాత్రం పక్కన పెడుతున్నారు. ఇతర జిల్లాలకు ప్రాధాన్యతనిస్తే తప్పులేదు కాని నిజామాబాదు ప్రాధాన్యతను తగ్గించడం దారుణం. ఆనాడు ఆంధ్రాలోని 2 ½ (కృష్ణ, గుంటూరు మరియు గోదావరి జిల్లాలు) జిల్లాల వారి పెత్తనం కొనసాగుతున్నదని ప్రజాకవి కాళోజీ తన కవితల్లో ఎలుగెత్తి చాటారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం సిద్దించాక కూడ ప్రస్థుతం తెలంగాణలోని 2 ½ (కరీంనగర్, వరంగల్ మరియు మెదక్ జిల్లాలు) జిల్లాల వారి పెత్తనమే కొనసాగుతున్నది. ఆనాడు ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో తెలంగాణ వివక్షనెదుర్కుంటే, ప్రస్థుతం తెలంగాణాలో అత్యంత వివక్షనెదుర్కుంటున్న మొట్ట మొదటి జిల్లా నిజామాబాద్ జిల్ల.

2.నీటపారుదల రంగం
తెలంగాణకు సాగునీటి పారుదల రంగంలో నిజామాబాద్ గుండె కాయ వంటిది. రాష్ట్రంలోనే అతి పెద్ద ప్రాజెక్టులైన నిజాంసాగర్ మరియు శ్రీరాంసాగర్ లు రెండు మరియు రామడుగు, కౌలాస్ నాల, కళ్యాణి, పోచారం లాంటి మద్యతరగతి నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు ఇంకా గుత్ప, అలీసాగర్ లాంటి ఎత్తిపోతల పథకాలు వున్నాయి. కాని నీటి పారుదల ముఖ్య కార్యాలయాలు (చీఫ్ ఇంజనీరు) మాత్రం ఎటువంటి నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు లేని వరంగల్లులో ఉండడం శోచనీయం. ప్రస్థుతం తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడ్డాక ఇక్కడ వున్న ప్రాణహిత – చేవళ్ళ ఎత్తిపోతల పథకం సూపరింటెండెంట్ కార్యాలయం (SE Office) TRS ప్రభుత్వంలో నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి శ్రీ హరీష్ రావు నియోజకవర్గం సిద్దిపేటకు తరలించడనికి ప్రయత్నించడం దారుణమైన విషయం. ఈ విషయంపై జిల్లా శాసన సభ్యులు, కాని పార్లమెంటు సభ్యులు కాని, ఇతర TRS నాయకులు గాని మాట్లాడకపోవడం శోచనీయం. శ్రీరాంసాగర్ ప్రాజెక్టు కొరకు

నిజామాబాద్ జిల్లా ప్రజలు తమ భూములు, ఇంకా సర్వస్వం కోల్పోయారు. అదేవిధంగా కొన్ని ఊర్లకు ఊర్లు మొత్తం ప్రాజెక్టులో మునిగిపోయాయి. జిల్లాలోని భూములకు నీరందించే లక్ష్మీ కాలువకు నీటి విడుదలకు, గుత్ప, అలీసాగర్ ఎత్తిపోతల పథకాలకు ముందుగా నీటిని విడుదల చేసిన తరువాత ఇతర ప్రాంతాలకు నీటిని విడుదల చేయాలి, దీనికి వరంగల్ CE ఆఫీసు నుండి ఉత్తర్వులు వెలువడాలి. కాని అక్కడి అధికారులు, నాయకులు పక్షపాత ధోరణితో జిల్లాలోని కాలువలకు నీటిని విడుదల చేయకుండా కరీంనగర్, వరంగల్ జిల్లాలకు నీటిని విడుదల చేయడానికి ఉత్తర్వులిస్తుంటారు. ముఖ్య కార్యాలయాలు నిజామాబాద్ లో లేక పోవడమే దీనికి ముఖ్య కారణం. సింగూరు ప్రాజెక్టును నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టుకు బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయరుగా నిర్మించినప్పటికి ఇప్పటి వరకు ఎప్పుడు కూడ సింగూర్ నుండి తగినన్ని టియంసిల నీటిని నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టుకు విడుదల చేయలేదు. గోదావరి బేసిన్ లోని సింగూర్ నీటిని పూర్తిగా కృష్ణా బెసిన్ లోని హైదరాబాదుకు తరలించడం వల్ల నిజామాబాదు లోని లక్ష ఎకరాల కన్నా ఎక్కువ పంటపొలాలకే కాకుండా బోధన్, నిజామాబాదు ప్రజల తాగునీటికి కూడా ఇబ్బందికరమైన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. సింగూరును నిర్మించేటప్పుడే దానిని నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టుకు బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్ గా నిర్మిస్తున్నట్లుగా ప్రాజెక్టు నియమావళి లోనే పేర్కొనడం జరిగింది. హైదరాబాదుకు కృష్ణా నీటిని తరలించకుండా సింగూరు నుండి నీటిని తరలించడంతో నిజాంసాగర్ ప్రాజెక్టుకు నీటి ఎద్దడి ప్రారంభమై అప్పటి నుండే దాదాపుగా జిల్లా వెనకబాటుదనం ప్రారంభమైంది. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా మోక్షం లభించని అంతర్రాష్ట్ర నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు లెండి. ఈ ప్రాజెక్టు మహారాష్ట్ర మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాల ఉమ్మడి ప్రాజెక్టు. పొరుగున వున్న మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రాజెక్టు పూర్తి చేయడానికి ముందుకు వచ్చి నిధులు మంజురు చేస్తున్నప్పటికీ మన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మాత్రం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం గురించి ఏ మాత్రం శ్రద్ద చూపలేక పోతున్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టు వలన జుక్కల్, ఎల్లారెడ్డి, బాన్సువాడ శాసన సభ నియోజక వర్గాలలోని వేలాది ఎకరాలు సస్యశ్యామలమవడమే కాకుండా ప్రజల తాగునీటి అవసరాలు కూడా తీరుతాయి.

3.విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రం
రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రం నిజాంసాగర్ లో ఏర్పాటు చేశారు. నిజామాబాదు నేతలే కాకుండా అధికారులు కూడా నిజామాబాద్ రాష్ట్ర విద్యుత్ గ్రిడ్ కు దూరంగా వుండడం వల్ల లైన్ లాసెస్ ఏర్పడడమే కాకుండా లో ఓల్టేజీ సమస్య ఏర్పడుతుందని అందువల్ల నిజామాబాదులో నిజామాబాదులో 500 MW (మెగావాట్ల) సామర్థ్యం గల విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రాన్ని స్థాపించడం వలన లోఓల్టేజీ సమస్య తీరుతుందని అనేక మార్లు ప్రభుత్వానికి విన్నవించుకున్నప్పటికీ దానిని పెడచెవిన పెట్టడం జరిగింది. ప్రస్థుతం రాష్ట్ర విభజన తరువాత విద్యుత్ సంక్షోభం చాలా తీవ్రంగా వున్న విషయం అందరికీ తెలుసు. ఆ విషయం తెలిసి కూడ విద్యుదుత్పత్తి ప్రాజెక్టులు ఒకే చోట నిర్మించడం వలన ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. అలా కాకుండా ప్రాజెక్టు నిర్మాణాల వికేంద్రీకరణ చేపడితే అన్ని జిల్లాలకు ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. గతంలో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లేని జిల్లాలలో విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రాలు నిర్మించకుండా ప్రస్థుతం విద్యుదత్పత్తి కేంద్రాలు వున్న కరీంనగర్ జిల్లలోని నేదునూరులో 2,000 మెగావాట్ల గ్యాస్ ఆధారిత విద్యుదుత్పత్తి ప్రాజెక్టు నిర్మించాలని నిర్ణయించడం జరిగింది. నీరు సమృధ్ధిగా వుండే శ్రీరాం సాగర్ లేదా కందకుర్తి లాంటి ప్రదేశాలలో ఈ విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రాన్ని నిర్మిస్తే బాగుంటుంది. నిజామాబాద్ లో ఉన్న ఉత్తర మండల విద్యుత్ చీఫ్ ఇంజనీర్ ఆఫీసుని ఈ మధ్యే వరంగల్ కు తరలించడం కొసమెరుపు.

4.పరిశ్రమలు
1901 సం లో తెలంగాణలో హైదరాబాద్ తరువాత నిజామాబాద్ లో రైస్ మిల్లు ఉండేది. ఒకప్పుడు ఆసియా ఖండంలోనే అతి పెద్దదిగా ప్రఖ్యాతి పొందిన బోధన్ చక్కెర కర్మాగారం గత ప్రభుత్వాలు, స్థానిక నాయకుల నిర్లక్ష్యం కారణంగా ప్రస్థుతం ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంలో నడుస్తుంది. అదేవిధంగా తెలంగాణలో ఏకైక సహకార చక్కెర కర్మాగారం నిజామాబాదు సారంగపూరులో స్థాపించారు. కాని ఆ కర్మాగారం కూడా ప్రస్థుతం నాయకుల నిర్లక్ష్యంతో మూతపడింది. బోధన్ చక్కెర కర్మాగారాన్ని ప్రభుత్వం స్వాదీనం చేసుకొని సారంగపూర్ కర్మాగారాన్ని పునః ప్రారంభించాలి. జిల్లాలో పరిశ్రమలు లేక పోవడంతో యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. ఇదిలా వుండగా ఇటీవలే గత సంవత్సరం గిడ్డంగుల నిర్మాణం కోసం రు.13.60 కోట్లు నిజామాబాదుకు కేటాయించగా, ప్రస్థుతం ఆగిడ్డంగులను రాష్ట్రమంత్రి హరీష్ రావు నియోజకవర్గం సిద్దిపేటకు తరలిస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేయడం గమనార్హం. జిల్లాలో వ్యవసాయాధారిత పరిశ్రమలు స్థాపిస్తే యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి మరియు రైతులకు చేయుత నిచ్చినట్లవుతుంది. దేశంలో పండే పసుపులో 60% (ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్) రాష్ట్రంలో పండితే అందులో 80% నిజామాబాద్ జిల్లాలోని ఆర్మూర్ ప్రాంతంలో పండుతుంది. గత ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో మంజూరైన పసుపు పరిశోధన కేంద్రం గుంటూరు జిల్ల దుగ్గిరాలలో స్థాపించారు. ప్రస్థుతం మన రాష్ట్రంలో ఆర్మూరు ప్రాంతంలో పసుపు పరిశోధన కేంద్రం ఏర్పాటు చేస్తామని సాక్షాత్తు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి వర్యులుమాన్యులు శ్రీ కె.చంద్రశేఖర్ రావు గారు హామీ కూడా ఇవ్వడం జరిగింది.

రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రాంతాలు సమానంగా అభివృధ్ధి చెందితే ప్రాంతీయ అసమానతలు తలెత్తవు. రాష్ట్రంలోని జిల్లాలలో కూడా అక్కడ లభ్యమయ్యే వనరులు, పరిస్థితులు, అనుకూలతలను బట్టి విశ్వవిద్యాలయాలను, పరిశ్రమలను స్థాపిస్తే బాగుంటుంది. నిజామాబాద్ జిల్లా వ్యవసాయ ప్రధానమైన జిల్లా కాబట్టి జిల్లాలో వ్యవసాయ సంబందిత విశ్వవిద్యాలయాలను, పరిశోధనా సంస్థలను, పరిశ్రమలను స్థాపిస్తే జిల్లా అభివృధ్ధి పథంలో పయ నించడానికి చక్కని అవకాశం వుంది. కరీంనగర్ జిల్లాలో బొగ్గు, ఇనుప ఖనిజాల నిల్వలున్నాయి అక్కడ వాటికి సంబందించిన విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమలు స్థాపించాలి, వరంగల్లులో వైద్య సంబందిత విశ్వవిద్యాలయం, అనుబంద సంస్థలు స్థాపించాలి. అదిలాబాద్ జిల్లాలో సున్నపురాయి నిల్వలు, అటవి సంపద ఎక్కువగా వుంది ఇక్కడ అటవి సంబందింత విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశ్రమలు స్థాపించాలి. రాష్ట్రంలోని పరిశ్రమలలో 90% మెదక్ మరియు రంగారెడ్డి జిల్లాలలోనే వున్నాయి కాబట్టి ఆ ప్రాంతాలలో IIT మరియు IIM లాంటి సంస్థలను స్థాపించాలి. నల్లగొండ జిల్లాలో సున్నపు రాయి నిల్వలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి మరియు పర్యాటక ప్రదేశాలున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో పర్యాటకానికి సంబందించిన విశ్వ విద్యాలయం మరియు సిమెంటు సంబందిత పరిశ్రమలను స్థాపించాలి. మహబూబు నగర్ జిల్లాలో భూగర్భ వనరులు ఎక్కువగా వున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో భూగర్భ వనరులకు సంబందించిన విశ్వ విద్యాలయం మరియు సంబందిత పరిశ్రమలు ఏర్పాటు చేయాలి. ఇక ఖమ్మం జిల్లాలో గిరిజనులు ఎక్కువగా నివసిస్తారు. దానికి సంబందించి గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుంది. దీని వలన ప్రాంతీయ అసమానతలు తలెత్తకుండా అన్ని జిల్లాలు సమానంగా అభివృధ్ధి చెందడానికి అవకాశం వుంది.

5.నియోజక వర్గాలు
నిజామాబాద్, మెదక్, అదిలాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాల పట్టభద్రుల MLC కేంద్రము మరియు ఉపాధ్యాయుల MLC కేంద్రాల ముఖ్యకేంద్రము కరీంనగర్ కు కేటాయించడం వివక్షతో కూడుకున్నది. మెదక్, అదిలాబాద్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలకు కరీంనగర్ కన్నా నిజామాబాద్ చాలా దగ్గర. అదే విధంగా శాసన సభా నియోజకవర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా 2009 సంవత్సరం నుండి అమలులోనికి వచ్చిన నియోజకవర్గాలలో అదిలాబాద్ జిల్లా మొదటిది కాగా నిజామాబాద్ జిల్ల రెండవది, శాసనసభా నియోజక వర్గాలు అదిలాబాద్ జిల్లాలో (1 సిర్పూర్ నుండి 10 ముధోల్ వరకు) తర్వాత నిజామాబాద్ జిల్లాలో (11 ఆర్మూర్ నుండి 19 బాల్కొండ వరకు) తరువాత కరీంనగర్ జిల్లాలో (20 కోరుట్ల నుండి 32 హస్నాబాద్ వరకు) కేటాయించారు. కాని పార్లమెంటు నియోజక వర్గాలు మాత్రం అదిలాబాద్ (1), పెద్దపల్లి (2) తర్వాత మూడవ నియోజకవర్గంగా కరీంనగర్ కు కేటాయించి నిజామాబాదును నాల్గవ నియోజక వర్గంగా నిర్ణయించడం శోచనీయం. అదే విధంగా నిజామాబాద్ జిల్లాలోని నాలుగు (4) శాసన సభ నియోజక వర్గాలు (కామారెడ్డి (16), ఎల్లారెడ్డి (15), బాన్స్ వాడ (14), జుక్కల్ (13)) మెదక్ లోని మూడు (3) శాసన సభ నియోజకవర్గాలు (జహిరాబాద్ (38), నారయణ్ ఖేడ్ (35), ఆంధోల్ (36)) కలిపి జహిరాబాద్ పార్లమెంటు నియోజకవర్గంగా ఉంచారు, నిజానికి 4 శాసన సభ నియోజకవర్గాలున్న నిజామాబాద్ జిల్లాలోని నియోకవర్గంగా కాకుండా 3 శాసన సభ నియోజక వర్గాలున్న మెదక్ జిల్ల జహీరాబాదును (5) పార్లమెంటు నియోజకర్గ కేంద్రంగా గుర్తించడం విచారకరం. అదే విధంగా తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత రాష్ట్ర రవాణా శాఖ వారు జిల్లాల వారిగా వాహన నంబర్ సిరీస్ లను కేటాయించారు. ఇందులో భాగంగా నంబర్లను జిల్లాల వారిగా అక్షర క్రమంలో కేటాయించినట్లయితే TS 13 రావాలి, శాసన సభా నియోజక వర్గాల క్రమంలో కేటాయించినట్లయితే TS 02 రావాలి, పార్లమెంటు నియోజక వర్గాల క్రమంలో కేటాయించినట్లయితే TS 03 రావాలి, అదే విధంగా పోస్టల్ PIN CODE ప్రకారం కేటాయించినట్లయితే TS 10 రావాలి(హైదరాబాద్ PIN 500 001, రంగారెడ్డి జిల్ల PIN 501 001, మెదక్ జిల్ల PIN 502 001, నిజామాబాద్ జిల్ల PIN 503 001, అదిలాబాద్ జిల్ల PIN 504 001, కరీంనగర్ జిల్ల PIN 505 001, వరంగల్ జిల్ల PIN 506 001, ఖమ్మం జిల్ల PIN 507 001, నల్లగొండ జిల్ల PIN 508 001 మరియు మహబూబ్ నగర్ జిల్ల PIN 509 001 ప్రకారం హైదరాబాద్ TS 01 నుండి TS 06 వరకు, రంగారెడ్డి TS 07, TS 08, మెదక్ TS 09, నిజమాబాద్ TS 10, అదిలాబాద్ TS 11, కరీంనగర్ TS 12, వరంగల్ TS 13, ఖమ్మం TS 14, నల్గొండ TS 15, మహబూబ్ నగర్ TS 16 రావాలి) కాని అవేమి కాకుండా చిట్టచివరి నంబరు TS 16 ను కేటాయించారు. అంటే జిల్లాకు ఎలాంటి ప్రాధాన్యత లభించలేదు. అదే విధంగా ప్రస్థుతం కొత్తగా కొన్ని జిల్లాలను ఏర్పాటు చేయాలని గౌరవ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి వర్యులు శ్రీ కే.చంద్రశేఖర రావు గారు సంకల్పించారు. అందులో భాగంగా అన్ని అర్హతలు కలిగిన కామారెడ్డిని కొత్త జిల్లా కేంద్రంగా ఏర్పాటు చేస్తే అందరికీ అనుకూలంగా వుంటుంది. కామారెడ్డికి సికింద్రాబాద్ – ముంబై వెళ్ళె ముఖ్య రైలు మార్గం, జాతీయ రహదారి, రెవెన్యూ డివిజన్ కావడం వలన దాదాపు అన్ని కార్యాలయ భవనాలు, ఒక జిల్లా కేంద్రానికి కావల్సిన అన్ని సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. కామారెడ్డి మంచి వ్యాపార కూడలి మరియు రాష్ట్ర రాజధానికి కేవలం 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండి దేశంలోనే పొడవైన 44వ జాతీయ రహదారితో అనుసంధానం చేయబడి వుంది. సిద్దపేటను జిల్లా కేంద్రంగా మార్చి, కామారెడ్డిని ఆజిల్లాలో కలుపుతారని కొన్ని సూచనలు వస్తున్నాయి. కామారెడ్డి – సిద్దిపేటల మధ్య సౌకర్యాలు, అవకాశాలాను పరిశీలించి చూస్తే కామారెడ్డి జిల్లా కేంద్రంగా చాలా అనుకూలంగా వుంటుంది. పాలకులు ఈ విషయాలపై పునరాలోచన చేయాల్సి వుంటుంది.

6.విద్యారంగం
1960 సంవత్సరంలో నిజామాబాదుకు కేటాయించబడిన ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల అప్పటి ఆంధ్ర పాలకుల ఒత్తిడితో తిరుపతిలో స్థాపించబడినది. అక్కడి స్థానికనాయకుల ఒత్తిడి మరియు శ్రీ రాంనారాయణ రూయ ఆప్రాంతంలో స్థలాన్ని కేటాయించడంతో తిరుపతికి తరలిపోయింది. ప్రస్థుతం మంజూరైన ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల గత సంవత్సరమే ప్రారంభమయినప్పటికీ ఇంకా బాలారిష్టాలే దాటలేదు. భారత వైద్యవిధాన సంస్థ (Medical Council of India) నిజామాబాద్ ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలకు రెండవ సంవత్సరం అనుమతిని రద్దు చేసింది. అనేక విజ్ఞప్తుల తరువాత ప్రస్థుతం పునరుద్దరించడం జరిగింది. ఎప్పుడో దశాబ్దాల క్రితమే ఏర్పాటు కావలసిన విశ్వవిద్యాలయం 2007 సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది. అలా మంజూరైన విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఇక్కడి రాజకీయ నాయకులు వారి స్వార్థంకోసం నగర సమీపంలో కాకుండా నగరానికి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో గల డిచ్ పల్లిలో స్థాపించడం వల్ల అనేక సమస్యలు తలెత్తు తున్నాయి. తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాన్ని నగరానికి సమీపంలో నిర్మించడం వల్ల అందరికి అందుబాటులో ఉండేది కాని 15 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న డిచ్ పల్లిలో నిర్మించడం వల్ల ప్రయాణ సౌకర్యాలు లేక జిల్లా విద్యార్థులకే కాక ఇతర జిల్లాలనుండి వచ్చే విద్యార్థులకు సైతం అక్కడికి చేరుకోవడం ఇబ్బందికరంగా మారింది. రాష్ట్రంలోని ఏ విశ్వవిద్యాలయానికి కూడ ఇటువంటి పరిస్థితులు లేవు. నిజామాబాద్ నగర పరిసరాలలో (నాగారం లేద సారంగపూర్ ప్రాంతంలో) తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించి వుంటే అన్ని ప్రాంతాల బస్సులు నిజామాబాదుకు వస్తాయి కాబట్టి అక్కడి నుండి అటోరిక్షాలో కూడా విశ్వవిద్యాలయానికి చేరుకునే అవకాశం వుండేది. 2013 సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం నాగారం ప్రాంతంలో గల సుమారు 800 ఎకరాల ప్రభుత్వ భూమిని బహిరంగ వేలం పాటలో ప్రయివేటు వ్యక్తులకు విక్రయించడం గమనార్హం. గిరిరాజ్ ప్రభుత్వ డిగ్రి కళాశాల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ అనుబంద కళాశాలగా హైదరాబాదు బయట స్థాపించబడిన మొట్టమొదటి డిగ్రి కళాశాల. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు గిరిరాజ కళాశాల ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రత్యేకతను చాటుతుంది. చక్కని విద్యాబోధననందించడంలో గిరిరాజ కళాశాల తెలంగాణలో పేరుపొందింది. ఇప్పటికి కూడ గిరిరాజ కళాశాలలో అడ్మిషన్ పొందాలంటే ఇంటర్మీడియేటులో మంచి మార్కులు సంపాదించుకోవాలి. తెలంగాణలో హైదరాబాద్ మరియు నిజామాబాదులలో మాత్రమే ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ కళాశాలలుండేవి. తెలంగాణలోని వరంగల్, కరీంనగర్, అదిలాబాద్, మెదక్, నిజామాబాదుకు చెందిన విద్యార్థులు ఈ కళాశాలలో చదివేవారు. 1980 తరువాత వరంగల్ తదితర ప్రాంతాలలో పాలిటెక్నిక్ కళాశాలలు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. అదే విధంగా తెలంగాణలో హైదరాబాద్ తరువాత మొట్ట మొదటి ఐ.టి.ఐ. కళాశాల నిజామాబాదులోనే స్థాపించబడింది. అదే విధంగా కరీంనగర్, అదిలాబాదు, మహబూబ్ నగర్, సిద్దిపేట, జగిత్యాల లాంటి ప్రదేశాలలో ప్రభుత్వ మహిళా డిగ్రీ కళాశాలలు చాలా కాలం క్రితం స్థాపించబడినవి కాని నిజామాబాదులో మాత్రం ప్రభుత్వ మహిళా డిగ్రీ కళాశాల లేకపోవడం బాధాకరం. రెండు దశాబ్దాల క్రితం నిజామాబాదుకు మంజూరైన ప్రభుత్వ B.Ed. కళాశాల నాయకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల నాగార్జునసాగరులో స్థాపించ బడింది. నిజామాబాదు కన్నా చిన్న పట్టణాలలో ఉన్నత విద్యా కళాశాలలుంటే (PG Colleges) మొట్టమొదటి కళాశాల ఉన్న నిజామాబాదులో దశాబ్దాల పోరాటం తరువాత 1980వ దశాబ్దంలో PG CENTRE మంజూరైంది.

7.నగర పాలన
డాక్టర్ వై.యస్.రాజశేఖర రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో మున్సిపాలిటీలను నగర పాలక సంస్థలుగా మార్చారు. ఒక మున్సి పాలిటిని నగర పాలక సంస్థగా మార్చాలంటే దాదాపు 5.00 లక్షలు జనాభా వుండాలి, కాని 2.50 లక్షలు జనాభా వున్న కడప, 2.00 లక్షలు ఉన్న కరీంనగర్, 2.00 లక్షల జనాభా కూడ లేని ఖమ్మం లాంటి వాటిని సమీప గ్రామాలను విలీనం చేసి నగర పాలక సంస్థలుగా మార్చారు. 1981లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం నిజామాబాద్ మున్సిపాలిటి జనాభా 1,83,000, 1991లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2,41,034 అదే విధంగా 2001లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం 2,88,722 అలాగే 2011లో జనాభా లెక్కల ప్రకారం 3,11,152 ఎటువంటి సమీప గ్రామాలను కలపకుండ కేవలం నిజామాబాద్ పురపాలక సంఘాన్ని మాత్రమే నగర పాలక సంస్థగా మార్చడం జరిగింది. అధికారికంగా 3.00 లక్షల కన్నా ఎక్కువ జనాభా వుండి 19వ ఆగస్టు, 2014న నిర్వహించిన సకలజనుల సర్వేలో ప్రస్థుత నిజామాబాద్ నగర జనాభా (4,87,709) పూర్తిగా నిజామాబాద్ నగరంలో కలిసిపోయిన గూపన్ పల్లి, ముబారక్ నగర్, బోర్గాం (పి), పాంగ్ర, మాధవనగర్, సారంగపూర్, కాలూరు, ఖానాపూర్, గుండారం లాంటి దాదాపు 15 గ్రామాల జనాభాతో కలిసి 6.00 లక్షల జనాభా ఉంటుంది. 2005 ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు G.O. No.109 సంవత్సరంలో నగర పాలక సంస్థగా మార్చారు. 2.00 లక్షల జనాభా కలిగిన కరీంనగర్ (సమీప గ్రామాల జనాభా కలిపి ప్రస్థుతం 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం (2,61,185), రామగుండం (2,29,644) ఖమ్మం (1,84,210) లాంటి వాటిని నగర పాలక సంస్థలుగా మార్చారు కాని నిజామాబాద్ జిల్లాలోని 20 వేల నుండి 30 వేల కన్న ఎక్కువ జనాభా కలిగిన బాన్సువాడ, ఎల్లారెడ్డి, భీంగల్, డిచ్ పల్లి లాంటి వాటిని మున్సిపాలిటీలుగా మార్చలేదు. 1991 లో నిజామాబాద్ కన్న తక్కువ జనాభా కలిగిన కర్నూలును నగర పాలక సంస్థగా మార్చారు ప్రస్థుత కర్నూలు జనాభా (సమీప గ్రామాల జనాభా కలుపుకొని) 4,78,124. ప్రస్థుతం నిజామాబాదు నగర జనాభా కూడ సమీప గ్రామాలను నగరపాలక సంస్థలో విలీనం చేస్తే దాదాపు 6.00 లక్షల జనాభా అవుతుంది. ఇటీవలే వరంగల్ చుట్టున్న దాదాపు 25 గ్రామాలను వరంగల్ నగరపాలక సంస్థలో విలీనం చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం 5.00 లక్షలు పైబడిన నగరాలను జవహర్ లాల్ నెహృ పట్టణాభివృధ్ధి ప్రణాళిక (JNNURM) క్రింద ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించే అవకాశం వుంది. 4.00 లక్షలు పైచీలుకు జనాభా కలిగిన నగరాలను ఆకర్షణీయ నగరాలుగా (Smart Cities) ఎంపిక చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించగా దాదాపు 6.00 లక్షల జనాభా కలిగిన నిజామాబాద్ ను కాదని 3.00 లక్షల జనాభా కలిగిన కరీంనగర్ ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆకర్షణీయ నగరాల జాబితాలో చేరేచడం చాలా బాదాకరం. రాబోయే కాలంలో మారబోతున్న పరిస్థితులలో నిజామాబాద్ నగర పరిస్థితి చాలా ఉన్నతమైన విధంగా మారే అవకాశాలున్నాయి. స్థానిక నాయకులు శాసన సభ్యులు, పార్లమెంటు సభ్యులు, మంత్రులు తగిన చొరవ తీసుకుంటే తెలంగాణలోనే అత్యుత్తమ నగరంగా ఎదిగే అవకాశం ఉంది. ఇటీవలే పూర్తయి ప్రారంభమైన పెద్దపల్లి రైలు మార్గం, అదే విధంగా కేంద్ర రైల్వే శాఖ అనుమతి సాధించిన బోధన్ – బీదర్ మరియు ఆర్మూర్ – అదిలాబాద్ రైలు మార్గాలు. ఇంకా ఇటీవలే ప్రతిపాదించిన కరీంనగర్ – కాజీపేట రైలు మార్గాల వలన నిజామాబాద్ నగర రూపురేఖలు మారబోతున్నాయి. ప్రస్థుతం హైదరాబాద్ మార్గం వలన కర్నూలు, నల్గొండ, బెంగుళూరు మార్గంతో దక్షిణ భారతానికి. మన్మాడ్ మార్గంతో ముంబాయి తదితర పశ్చిమ భారతానికి. ఆర్మూర్ – అదిలాబాద్ మార్గం వలన దేశ రాజధాని ఢిల్లీ తదితర ఉత్తర భారతానికి. పెద్దపల్లి మార్గం వలన చత్తీస్ ఘడ్, మధ్యప్రదేశ్ లకు, కరీంనగర్ – కాజిపేట మార్గం ద్వారా విజయవాడ, చెన్నై, కోల్ కత్త తదితర తూర్పు భారతావనికి నిజామాబాద్ కేంద్ర బింథువుగా మారబోతున్నది. ఇది తెలంగాణలోనే అతి పెద్ద రైల్వే జంక్షన్ గా మారబోతున్నది. నాయకులు దీనిపై దృష్టి కేంద్రీకరించి అనుమతి పొందిన పై రైల్వే మార్గాలను త్వరితగతిన పూర్తి చేయిస్తే తెలంగాణలో నిజామాబాద్ ఒక ముఖ్య రైల్వే కూడలి ప్రాంతంగా మారుతుంది. నిజామాబాదు కన్న చిన్న పట్టణాల్లో కూడ పట్టణాభివృధ్ధి సంస్థలను (Urban Development Authority) ఏర్పాటు చేశారు, కాని నగరపాలక సంస్థగా మారి దశాబ్ద కాలం గడుస్తున్నప్పటికి నిజామాబాదులో మాత్రం పట్టణాభివృధ్ధి సంస్థను ఏర్పాటు చేయలేదు. పట్టణాభివృధ్ధి సంస్థను ఏర్పాటు చేస్తే నగరం సుందరీకరణలో మరియు అభివృధ్ధి పనులలో చాలా మార్పులు వచ్చే అవకాశం వుంది. ప్రస్థుతం ప్రభుత్వం చొరవ చూపి నిజామాబాద్ నగరానికి పట్టణాభివృద్ధి సంస్థను ఏర్పాటు చేయడానికి ఉత్తర్వులు జారీచేయడం జరిగింది. తెలంగాణాలో మారబోతున్న పోలీస్ వ్యవస్థలో భాగంగా వరంగల్ (6,15,998), కరీంనగర్ (2,61,185) సమాన జనాభా (దాదాపు 6.00 లక్షలు) కలిగిన నిజామాబాదు, రామగుండం, సిద్దిపేట, ఖమ్మంలలో గత దసరా నుండి పోలీసు కమిషనరేట్లను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. కరీంనగర్ కన్నా రెట్టింపు మరియు వరంగల్లుతో సమాన జనాభా (దాదాపు 6.00 లక్షలు) కలిగిన నిజామాబాదులో పోలీస్ కమిషనరేట్ లో తగిన విధంగా సిబ్బందిని కేటాయించకుండా కరీంనగరుకు సిబ్బందిని కేటాయించడం శోచనీయం. 6 పట్టణ పోలీసు స్టేషన్లు, రెండు రూరల్ పోలీసు స్టేషన్లు, మహిళా పోలీసు స్టేషను, ట్రాఫిక్ పోలీసు స్టేషను తదితర దాదాపు 20 ముఖ్య పోలీసు కార్యాలయాలున్న నిజామాబాద్ పోలీస్ కమిషనరేట్ ను విస్తరించడం మరిచి స్థాయి తగ్గించడం శోచనీయం. ప్రతిపాదించిన ఉత్తర మరియు దక్షిణ విభాగాలను కుదించి ఒకే విభాగంగా మార్చడం, ట్రాఫిక్ నానాటికి పెరుగుతున్నప్పటికి కేవలం ఒకే ట్రాఫిక్ పోలీస్టేషన్ ను కొనసాగిస్తు ప్రతిపాదించిన రెండవ ట్రాఫిక్ ఠానాను ఏర్పాటు చేయక పోవడం. కేవలం 3 పట్టణ పోలీసు ఠానాలున్న కరీంనగరులో ఇటీవలే ట్రాఫిక్, సిసిఎస్, క్రైం తదితరాలకు ప్రత్యేకంగా ఏసిపిలను కేటాయించిన ప్రభుత్వం నిజామాబాదుకు కేటాయించక పోవడం శోచనీయం.

1901లోనే నిజామాబాద్ జిల్లాలో మొదటి తాలూక్ దార్ (కలెక్టర్) ఆయన క్రింద (మోహతమీమ్ –SUPERINTENDENT OF POLICE) ఒక పోలీసు అధికారి, ఆయన క్రింద 10 మంది ఇన్స్ పెక్టర్ స్థాయి అధికారులు, వారి క్రింద 115 మంది క్రింది స్థాయి అధికారులు, వారి క్రింద 684 మంది కానిస్టేబుల్లు, ఇంకా 25 మంది గల ప్రత్యేక పోలీసు పటాలం, 45 పోలీసు స్టేషన్లు, 43 OUT POST లతో పోలీసు వ్యవస్థ వుండేది.

నిజామాబాద్ నగరంలో రోడ్లు చాలా ఇరుకుగా ఉండి ఉన్న జనాభాకు ఏమాత్రం సరిపోవడంలేదు. ఇతర నగరాలలో 6 వరుసల రహదారులుంటే ఇక్కడ మాత్రం కేవలం 4 వరుసల రహదారులు ఆపై వాహనాలన్నీ రోడ్లపైననే పార్కింగ్ తో రోడ్లన్ని కుచించుకు పోయాయి. నిజామాబాద్ కన్న చిన్నవైన ఇతర నగరాలకన్నా నిజామాబాద్ చిన్నగా కనబడటానికి విశాలమైన రహదారులు లేకపోవడం ముఖ్యమైన కారణం. ప్రస్థుతం ప్రభుత్వం తెలంగాణలోని నగరాలా అభివృద్ధికి ఇతర నగర పాలక సంస్థలతో పాటు నిజామాబాద్ నగరానికి కూడా సంవత్సరానికి 100కోట్ల రూపాయలు కేటాయిస్తు ఆందులో భాగంగా మొదటి విడత 100 కోట్లను విడుదల చేసింది. ఇందులో భాగంగా ముందుగా నగర రోడ్ల విస్తరణ కార్యక్రమం చేపడితే విశాలమైన రోడ్లతో నగర ప్రజల ట్రాఫిక్ సమస్యలు తీరడమే కాక నగరం కూడా అందంగా మారుతుంది. మున్సిపాలిటీ/ మున్సిపల్ కార్పోరేషన్లలో 1991 నుండి 2011 వరకు అధికారిక జనాభా వివరాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి. Name Status District City of Outgrowth Population Census 1981	Population Census 1991	Population Census 2001	Population Census 2011 Adilabad Municipality	Adilabad		53,500	84,255	109,529	117,167 Armur Municipality	Nizamabad	Armur	... ...	40,836	43,903 Banswada Census Town	Nizamabad		... ...	23,749	28,384 Bhadrachalam Census Town	Khammam		35,833	35,833	42,650	50,087 Bodhan Municipality	Nizamabad		50,800	64,406	71,520	77,573 Kamareddy	Municipality	Nizamabad		…	48,666	64,496	80,315 Karimnagar Municipal Corporation	Karimnagar	Karimnagar incl surrounding rural villages	86,000	148,583	205,653	260,899 Khammam	Municipal Corporation	Khammam	Khammam	98,700	127,992	159,544	184,210 Mancherial	Municipality	Adilabad	Mancherial	... 52,657	70,381	86,911 Mahbubnagar Municipality	Mahbubnagar	Mahbubnagar	87,400	116,833	130,986	157,733 Nalgonda Municipality	Nalgonda	Nalgonda	62,500	84,910	110,286	135,744 Nizamabad Municipal Corporation	Nizamabad	Only Municipal Corporation Population	183,100	241,034	288,722	311,15 (సకలజనుల సర్వే 19.08.2014 ప్రకారం ప్రస్థుతం నిజామాబాద్ నగర జనాభ 4,87,709) Ramagundam Municipality Corp.	Karimnagar	Ramagundam	…	214,384	236,600	229,644 Warangal Municipal Corp.	Warangal	Warangal	336,000	447,657	530,636	615,998

8. రైల్వే రంగం
1899 నుండి 1901 సం లో సికింద్రాబాద్ నుండి మన్మాడ్ వరకు మీటర్ గేజ్ రైల్వేలైను నిర్మాణం జరిగింది. ప్రజలందరూ కలిసికట్టుగా ఎన్నో ఉద్యమాలు చేపట్టి, ఆందోళనలు చేయడంతో 100 సంవత్సరాల అనంతరం 2005 సం లో ఈ రైల్వేలైను పూర్తిగా బ్రాడ్ గేజీగా మారింది. 2003 సంవత్సరంలో నిజామాబాదుకు మంజూరైన రైల్వే డివిజనును మహారాష్ట్ర నాయకులు కేంద్ర ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి చేసి నాందేడుకు సాధించుకున్నారు. అవసరం లేకున్నా ఆంధ్ర ప్రాంత నాయకులు విజయవాడ రైల్వేడివిజనుకు కూతవేటు దూరంలోనే వున్న గుంటూరుకు రైల్వే డివిజనును మంజూరు చేయించుకున్నారు. ప్రస్థుతం కొత్త రైల్వే డివిజన్ కాజీపేటలో స్థాపించాలని డిమాండ్ వస్తుంది. అదే విధంగా రైల్వే వ్యాగన్ రిపేరింగ్ మరియు రైల్వే కోచ్ ఫ్యాక్టరీలను కూడా కాజీపేటలో స్థాపించాలని అక్కడి ప్రజా ప్రతినిథులు డిమాండ్ చేస్తూ ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. అన్ని కాజీపేటలో కాకుండ నిజామాబాదు కేంద్రంగా రైల్వే డివిజన్ ను ఏర్పాటు చేసి, రైల్వే కోచ్ ఫ్యాక్టరీని కాజీపేటలో స్థాపించి, వ్యాగన్ రిపేరింగ్ సెంటర్ ను మరో ప్రదేశంలో ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుంది. దాని వల్ల అన్ని ప్రాంతాలు అభివృధ్ధి చెందడానికి అవకాశం ఏర్పడుతుంది. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో నిజామాబాదు రైల్వే స్టేషను సికింద్రాబాదు, కాజీపేట తరువాత మూడో పెద్ద రైల్వే స్టేషను. ప్రస్థుతం నిజామాబాద్ రైల్వే స్టేషన్ హైదరాబాద్ రైల్వే డివిజన్ లో ఉంది. హైదరాబాద్ రైల్వే డివిజన్ లో నిజామాబాద్, మెదక్ మరియు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాల్లోని రైల్వే స్టేషన్ లు ఉన్నాయి. ఒకే ప్రాంతంలో అన్ని కార్యాలయాలుండడం వల్ల ఇతర ప్రాంతాలు అభివృధ్దికి దూరమవుతున్నాయి. అధికార వికేంద్రీకరణ జరిగినప్పుడే అభివృధ్ది సాద్యపడుతుంది మరియు ప్రభుత్వ సేవలు ప్రజలకు అందుబాటులోనికి వస్తాయి. జోనల్ కార్యాలయంతో సహా రెండు డివిజన్ కార్యాలయాలు హైదరాబాద్ లోనే ఉండడం వల్ల ఇతర ప్రాంతాలు అభివృధ్ది చెందలేక పోతున్నాయి, అందువల్ల అధికార వికేంద్రీకరణ కోసం మహబూబ్ నగర్ ను సికింద్రాబాద్ రైల్వే డివిజన్ లో కలిపి హైదరాబాద్ డివిజన్ ను నిజామాబాదుకు తరలించి నిజామాబాద్ డివిజనుగా మార్చితే నిజామాబాద్, మెదక్, అదిలాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాలకు మద్యలో ఉంటుంది. ప్రస్థుతం హైదరాబాదులో స్థలం లేక సికిందరాబాద్ రైల్వే స్టేషన్ ను విస్తరించలేక పోతున్నారు. నిజామాబాదులో కావలసినంత స్థలం అందుబాటులో ఉంది. ఇక్కడ అవసరముంది కాబట్టే ప్రస్థుతం నిజామాబాదులో డిప్యుటి డివిజనల్ ఇంజనీరు కార్యాలయం ఏర్పాటు చేశారు. ఒకప్పుడు సికింద్రాబాద్ నుండి మన్మాడ్ మార్గంలో సికింద్రాబాద్ నుండి పూర్ణ మధ్య నిజామాబాద్ అతి పెద్ద స్టేషన్, బొగ్గు ఇంజన్లు ఉన్నప్పుడు ఇక్కడ రిపేరింగు షెడ్డు ఉండేది, రైలు ఇంజన్లను రిపేరింగ్ చేసే వ్యవస్థ వుండేది. సిగ్నలింగ్ కు రెండు క్యాబిన్ లు ఉండేవి, సికింద్రాబాద్ నుండి పూర్ణ వరకు గల ఏ స్టేషన్ లో కూడ సిగ్నలింగ్ కొరకు రెండు క్యాబిన్ లు ఉండేవి కావు, కేవలం నిజామాబాద్ లోనే రెండు క్యాబిన్ లు ఉండేవి. మీటర్ గేజ్ ఉన్నప్పుడు స్టేషన్ లో 10 ట్రాక్ లు ఉండేవి, ప్రస్థుతం 5 ట్రాక్ లు ఉన్నాయి. బ్రాడ్ గేజిగా మారిన తరువాత ఎలక్ట్రానిక్ సిగ్నల్ వ్యవస్థ వచ్చిన తరువాత సిగ్నలింగ్ క్యాబిన్ లను కూల్చి వేసి స్టేషన్ లోనికి మార్చారు. నిజామాబాదు స్టేషన్ లో స్పేర్ ఇంజన్లు ఉండేవి, నిజామాబాద్ నుండి మేడ్చల్ వరకు మరియు నిజామాబాద్ నుండి నాందేడ్ వరకు నిజామాబాద్ సెక్షన్ లో రైలు ఇంజన్ లో ఎలాంటి సమస్య వచ్చినా నిజామాబాద్ స్టేషన్ నుండి ఇంజన్ వెళ్ళేది. ప్రస్థుతము నిజామాబాద్ సెక్షన్ ను ఎత్తివేసి ముథ్కేడ్ కు తరలించారు. రైల్వే టైంటేబుల్ లో సికింద్రాబాద్ - నిజామాబాద్ సెక్షన్ ను ఎత్తివేసి, సికింద్రాబాద్ – ముథ్కేడ్ సెక్షన్ గా మార్చారు.

నిజామాబాద్-పెద్దపల్లి కొత్త రైల్వేలైను ముఖ్య వ్యాపార కూడలి నిజామాబాద్ నుండి కాకుండా పెద్దపల్లి నుండి ప్రారంభించడం వల్ల నిజామాబాద్ – కరీంనగర్ ప్రధాన పట్టణాల మధ్య రైల్వే లైను పూర్తి కాకపోవడంతో రవాణ వ్యవస్థ కుంటు పడింది, మరియు చాలా వరకు ఉపయోగకరంగా లేకుండా పోయింది. బోధన్ – బీదర్ రైల్వే లైను వలన కర్నాటక, తెలంగాణ రాష్ట్రాల మద్య ప్రత్యక్ష రవాణ సౌకర్యం కలుగుతుంది అదే విధంగా బాన్స్ వాడ, జూక్కల్, ఎల్లారెడ్డి, మెదక్ లాంటి ప్రాంతాలకు రైల్వే సౌకర్యం కలుగుతుంది. అదే విధంగా ఆర్మూర్ – అదిలాబాదు రైల్వే లైను వలన అదిలాబాదుకు హైదరాబాదుకు మద్యన 100 కిలోమీటర్ల దూరం తగ్గుతుంది. రద్దీగా ఉండే సికింద్రాబాద్ – మన్నాడ్ రైలు మార్గాన్ని డబ్లింగ్ మరియు విద్యుదీకరణ చేసే విషయం కూడా పక్కన పెట్టారు. డబ్లింగ్ లేక పోవడం వలన రైళ్ళ రాక పోకలలో తీవ్రమైన జాప్యం జరుగుతుంది. ఇతర మార్గాలలో మూడవలైను వేయాలని ప్రతిపాదనలు వస్తున్నాయి కాని రద్దీగా వున్న ఈ మార్గంలో రెండవ లైను గురించి ఎవరు కూడా ఆలోచించడం లేదు. అదే విధంగా మధవనగర్ వద్ద, నవీపేట వద్ద ఫ్లై ఒవర్ బ్రిడ్జిలు మరియు నిజామాబాద్ నగరంలోని రైల్వై కమాన్ వద్ద రెండో అండర్ బ్రిడ్జి గురించి చాలాకాలంగా జాప్యం జరుగుతుంది. మీటర్ గేజిగా ఉన్నప్పుడు నిజామాబాదు రైల్వే స్టేషనులో గూడ్సు షెడ్డు ఉండేది. సరుకు రవాణ రైళ్ళన్నీ అదే ప్లాట్ ఫాం మీదికి వెళ్ళేవి. దాంతో స్టేషన్ ముందు భాగాన ప్రయాణికుల రైళ్ళకు ఇబ్బందులుండేవి కావు. కాని ప్రస్థుతం గూడ్సు రైళ్ళ వల్ల ప్లాట్ ఫాం విస్తరించలేక పోతున్నారు. ప్రస్థుతమున్న 3 ప్లాట్ ఫాంలు పెరిగిన రైళ్ళకు ఏమాత్రం సరిపోవడం లేదు ప్రస్థుతం ప్రతిరోజు దాదాపు 70 రైళ్ళు నిజామాబాదు మీదుగా ప్రయాణిస్తున్నాయి. 2004 సంవత్సరంలో సారంగపూర్ ప్రాంతంలో నిర్మాణం ప్రారంభించిన గూడ్స్ షెడ్లు 10 సంవత్సరాలు గడిచినా ఇప్పటి వరకు పూర్తి కాలేదు. ఒకప్పుడు భారత చమురు సంస్థలకు సంబందించి చమురు డిపోలు (Oil Depots) నిజామాబాదులో ఉండేవి. వాటి వల్ల పెట్రోలు, డీజిలు, కిరోసిను లాంటి వాటిని ఇక్కడికి రైల్లలోని ట్యాంకర్లలో తీసుకొచ్చి డిపోలలోని ట్యాంకులలో నింపేవారు. అనంతరం ఇక్కడి నుండి సమీప జిల్లాలకు కూడా లారీ ట్యాంకర్ల ద్వారా పంపేవారు. నిజామాబాదులోని వారికి రవాణ చార్జీలు తక్కువగా ఉండడం వలన పెట్రోలు మరియు డీజిల్ లాంటివి ఇతర ప్రాంతాలకన్నా తక్కువ ధరకే దొరికేవి కాని ప్రస్థుతం ఆయా డిపోలను నిజామాబాద్ నుండి వేరే ప్రాంతానికి (విజయవాడ దగ్గరలోని కొండపల్లి) తరలించారు దానితో పెట్రోలు, డీజిల్ లను ఇతర ప్రాంతాలనుండి లారీ ట్యంకర్లలో తీసుకొని రావడంతో రవాణా చార్జీలతో ధరలు ఎక్కువ చెల్లించి పెట్రోలు, డీజిల్ లను కొనాల్సి వస్తుంది. ప్రస్థుతం భారత చమురు సంస్థలు ఉన్న డిపోలు సరిపోక మరిన్ని డిపోలను స్థాపించాలని ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. మన ప్రజా ప్రతినితులు ప్రయత్నం చేస్తే నిజామాబాదుకు చమురు డిపోలు వచ్చే అవకాశం వుంది. ఇటీవల కేంద్ర రైల్వే శాఖ దేశంలోని రైల్వే స్టేషన్లలో వైఫై సౌకర్యం కల్పించాలని సంకల్పించి తెలంగాణలోని కొన్ని రైల్వేస్టేషన్లలో కూడా వైఫై సౌకర్యం కల్పించడానికి పూనుకుంది. ఎంపిక చేసిన రైల్వే స్ఠషన్లు 1. హైదరాబాద్, 2. వరంగల్ (కాజిపేట), 3. కరీంనగర్. రోజుకు దాదాపు 70 రైల్లు, 30 వేల మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణించే నిజామాబాద్ కాకుండా రోజుకు కనీసం 5 రైల్లు కూడా రాని కరీంనగర్ స్టేషన్ ను ఎంపిక చేయడం దురదృష్టకరం.

9.రోడ్డు రవాణా సంస్థ
నిజాం ప్రభువు రాష్ట్రంలో నిజాం రైల్వేస్ పేరిట అనుబంద సంస్థగా రోడ్డు రవాణ వ్యవస్థను 1932 సంవత్సరంలో 27 బస్సులతో ప్రారంభమైనప్పుడు నిజామాబాదులో కూడ అదే సమయంలో సంస్థ కార్యకలాపాలు ప్రస్థుతమున్న రైల్వే స్టేషన్ ప్రాంగణంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి. ఒకప్పుడు నిజామాబాదులో ఉన్న రాష్ట్ర రోడ్డురవాణ సంస్థ రీజినల్ కార్యాలయం కరీంనగరుకు తరలిపోయింది. ప్రస్థుతం జోనల్ హెడ్ క్వార్టర్ గా మారింది. కరీంనగర్ జోనులో నిజామాబాద్ పూర్తిగా నిర్లక్షానికి గురైంది. కొత్త బస్సులు ఎక్కువగా కరీంనగర్, వరంగల్ మొదలైన జిల్లాలకే పరిమితమై పోయాయి. నిజామాబాద్ జిల్లాలో ఎక్కువ లాభాలు వస్తున్నప్పటికి ఇతర జిల్లాలకు ప్రాధాన్యాన్నిస్తూ జిల్లాను పూర్తిగా అలక్ష్యం చేస్తున్నారు. ప్రస్థుత సంవత్సరంలో నిజామాబాదు లోని ఒకటవ మరియు రెండవ బస్సు డిపోలు ఆదాయ ఆర్జనలో (ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్) రాష్ట్రంలోనే మొదటి, మూడవ స్థానాలను పొందడం గమనార్హం. నిజామాబాద్ జిల్లాలో దాదాపుగా ఇంకా 3 బస్సు డిపోలు (నందిపేట్, ఎల్లారెడ్డి, ధర్ పల్లి) అవసరం కాగా ఉన్న భీంగల్ బస్సు డిపోను మూసి వేశారు, కాని కరీంనగర్ జిల్లాలో నష్టాల్లో ఉన్నప్పటికి అవసరానికి మించి బస్సు డిపోలు ఏర్పాటు చేశారు. మూత పడిన భీంగల్ డిపోను తెరిపించాలని ప్రజలు ఎంతో కాలంగా ఆందోళనలు చేస్తున్నారు. నందిపేట మరియు ఎల్లారెడ్డిలలో దశాబ్ద కాలం క్రితమే బస్సు డిపోల కోసం అప్పటి రాష్ట్ర మంత్రులు శ్రీయుతులు పోచారం శ్రీనివాస్ రెడ్డి మరియు నేరెళ్ళ ఆంజనేయులు గారలు శంఖుస్థాపన చేసి స్థల సేకరణ కూడా చేసి ప్రహరీగోడను కూడా నిర్మించి వదిలి వేశారు. ఇప్పటి వరకు అవి పూర్తి కాలేదు. ప్రస్తుతం 3.00 లక్షలు కూడా లేని కరీంనగర్ కు 72 సిటీ బస్సులను మంజూరు చేస్తే, ఎటువంటి సమీప గ్రామాలను కలపకుండ కేవలం నిజామాబాద్ నగర జనాభా (4,87,709) పూర్తిగా నిజామాబాద్ నగరంలో కలిసిపోయిన గూపన్ పల్లి, ముబారక్ నగర్, బోర్గాం (పి), పాంగ్ర, మాధవనగర్, సారంగపూర్, కాలూరు, ఖానాపూర్, గుండారం లాంటి దాదాపు 15 గ్రామాల జనాభాతో కలిసి 6.00 లక్షల జనాభా ఉంటుంది. కరీంనగర్ కన్నా రెట్టింపు మరియు వరంగల్లుతో సమాన జనాభా వుండి తెలంగాణలో (హైదరాబాద్, వరంగల్ తరువాత) మూడవ పెద్ద నగరమైన నిజామాబాదుకు కేవలం 40 సిటీ బస్సులను కేటాయించారు. కాని ఇప్పటి వరకు మంజూరు చేయలేదు. నిజామాబాదు కన్నా చిన్న పట్టణాలైన మహబూబునగర్ లాంటి చోట్ల మొదటి విడతలోనే సిటీ బస్సులను మంజూరు చేసుకున్న ఘనత అక్కడి నాయకుల పనితనానికి అద్దం పడుతుంది. ముఖ్య గమనిక నిజామాబాద్ నగరంలో 20 సంవత్సరాల క్రితమే దాదాపు 30 ప్రయివేటు సిటిబస్సులు నడిచేవి. 1997 ప్రాంతంలో వాటిని రద్దు చేశారు.

కరీంనగరులోని బస్టాండులో గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వెళ్ళే బస్సులకు ముఖ్య ప్లాట్ ఫాంపై కేటాయించి, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వెళ్ళే బస్సులు నిలిపే ప్లాట్ ఫాంను నిజామాబాదుకు కేటాయించారు. అదే విధంగా సికింద్రాబాదు లోని గోల్డెన్ జుబ్లీ బస్టాండ్ నిజామాబాద్, కరీంనగర్, అదిలాబాద్ జిల్లాలకు ప్రత్యేకించి నిర్మించారు, ప్రస్తుతం నిజామాబాద్ బస్సులు దాదాపుగా జుబ్లీ బస్టాండ్ వరకు మాత్రమే నడుపుతున్నారు. జుబ్లీ బస్టాండు నుండి 5 నిమిషాలకు ఒక బస్సు నిజామాబాద్ కు వుంది, అటువంటి నిజామాబాదుకు కేవలం ఒక్క ప్లాట్ ఫాం మాత్రమే కేటాయించారు, 1,2,3,4 ప్లాట్ ఫాంలు కరీంనగరుకు కేటాయించి, ఎటువంటి సౌకర్యాలు లేని చివరి 19 మరియు 20 నంబరు ప్లాట్ ఫాంలను నిజామాబాదు, అదిలాబాదులకు కేటాయించారు. అదే విధంగా ప్రజలందరికీ ఉపయోగపడేది బస్టాండ్ నిజామాబాదులో నగరం నడిబొడ్డున ఉండడం జిల్లా ప్రజల అదృష్టం. నగరంలోని అన్ని ప్రాంతాల ప్రజలకు అనువుగా వున్న ప్రాంతం, ఎప్పుడో 35 సంవత్సరాల క్రితం అప్పటి జనాభాకు సరిపోయే విధంగా నిర్మించిన బస్టాండు ప్రస్థుతం ఇరుకుగా వుండి సరిపోకుండా వుంది అటువంటి బస్టాండును విస్తరించడానికి పక్కనే ఉన్న ఖలీల్ వాడి మైదాన ప్రాంతాన్ని బస్టాండుకు కేటాయించ కుండా కొద్ది మందికి మాత్రమే ఉపయోగకరంగా వుండి ఎక్కడ వున్నా సరిపోయే ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలను నిర్మించి అందరికి అందుబాటులో ఉన్న బస్టాండును ఊరి చివరికి తరలించే ప్రయత్నం అనాలోచిత నిర్ణయం. దీనిపై నాయకులు గాని అధికారులు గాని ఎవరూ స్పందించడంలేదు. వైద్య కళాశాలను విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలోనికి నిర్మించి ఖలీల్ వాడి మైదానాన్ని బస్టాండుకు కేటాయిస్తే బాగుండేది. ప్రస్థుతం కూడ బస్టాండును ఊరి చివరికి తరలించకుండా ఉండడానికి తగిన పరిష్కారం వుంది. రైల్వే స్టేషన్ ప్రక్కనే R & B మరియు నీటిపారుదల శాఖలకు సంబందించిన SE మరియు EE కార్యాలయాలు వున్నాయి. అదే విధంగా పోలీసు ఆఫీసులు, మైదానం వున్నాయి. ఈ స్థలంలో బస్టాండు నిర్మాణం చేపడితే అందరికి అనువుగా వుంటుంది. మరియు రైల్వే స్టేషన్ మరియు బస్టాండులు పక్క పక్కనే నగరం నడిబొడ్డున అందరికి అందుబాటులో వుంటాయి. రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణ సంస్థ వర్క్ షాపును కరీంనగర్ లో, శిక్షణ కేంద్రాన్ని వరంగల్ లో ఏర్పాటు చేశారు. నిజామాబాదులో రోడ్డు రవాణ సంస్థకు సంబందించిన ఎటు వంటి కేంద్రము లేదు. కరీంనగర్ జోన్ లో నిజామాబాద్ ఎటువంటి అలక్ష్యానికి, వివక్షతకు గురౌతుందో తెలుస్తుంది. ఇట్టి విషయాలపై జిల్లాలోని నాయకులు ఎవరు కూడా స్పందించ లేదు, పట్టించుకోలేదు. అదిలాబాద్, నిజామాబాద్, మెదక్ జిల్లాలకు కలిపి నిజామాబాద్ జోన్ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుంది.

10.విమానాశ్రయము
నిజామాబాద్ జిల్లా నుండి అనేక మంది ఉపాధి నిమిత్తం విదేశాలకు వలసపోయారు. ఈ ప్రాంతంలో ఎప్పుడో నిర్మించ వలసిన విమానాశ్రయం కొందరు ప్రజా ప్రతినిథుల చొరవతో 2009 సంవత్సరంలో మంజూరైనా ఇంతవరకు నిర్మాణం చేపట్టకుండా ఉండడం శోచనీయం. జిల్లా నుండి ఎంతో మంది రాష్ట్ర స్థాయిలో నాటి నుండి నేటి వరకు ఉన్నత స్థానాలలో ఉన్న నాయకులు వారి స్వార్థ ప్రయోజనాలకు పనులు చేస్తున్నారు కాని జిల్లా అభివృధ్ధికి కృషి చేయడం లేదు.

11.ప్రసారమాధ్యమాలు
A) రేడియో: అదేవిధంగా 09.09.1990 (ప్రజాకవి కాళోజి జయంతి) రోజున నిజామాబాదులో 6 కిలోవాట్ల సామర్థ్యం గల ఆకాశవాణి FM స్థానిక రేడియో ప్రసార కేంద్రము (LRS) ఆనాటి కేంద్ర సమాచార ప్రసార మంత్రి శ్రీ పర్వతనేని ఉపేంద్ర గారు ప్రారంభించారు. దాదాపు 80 కిలోమీటర్ల పరిధిలోని ప్రాంతంలో గల నిజామాబాదు జిల్లా వాసులే కాకుండా ప్రక్క జిల్లాలైన కరీంనగర్, అదిలాబాద్, మెదక్ జిల్లాలోని ప్రాంతాలు మరియు మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్ జిల్లాలో ప్రసారాలు వినిపిస్తాయి. పక్క రాష్ట్రాలైన తమిళనాడు, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర లాంటి రాష్ట్రాలలో దాదాపు 20 ఆకాశవాణి కేంద్రాలుంటే వాటికన్నా పెద్దది మరియు దేశంలో హింది తరువాత ఎక్కువ మంది మాట్లాడే తెలుగు భాష మాట్లాడే రెండు రాష్ట్రాలలో కలిపి కేవలం 12 ఆకాశవాణి కేంద్రాలు మాత్రమే వున్నాయి. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోని 5 జాతీయ స్థాయి రేడియో కేంద్రాలు (PCRS) (హైదరాబాదు, విజయవాడ, కడప, విశాఖపట్నం మరియు కొత్తగూడెం) మరియు 7 లోకల్ రేడియో కేంద్రాలు (LRS) (అదిలాబాదు, వరంగల్లు, నిజామాబాదు, కర్నూలు, అనంతపురం, తిరుపతి మరియు మార్కాపురం) మొత్తం 12 ఆకాశవాణి కేంద్రాలన్నింటికన్న ఎక్కువ శ్రోతలను కలిగి వుండడమే కాకుండా ప్రకటనల ద్వారా ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఆర్జిస్తున్న ఆకాశవాణి కేంద్రంగా నిజామాబాద్ ఆకాశవాణి కేంద్రం వరుసగా గత రెండు సంవత్సరాలుగా 2వ స్థానాన్ని పొందడం గమనార్హం. అయినప్పటికి పైస్థాయి అధికారులు (ZONAL HEADS) ప్రసార సమయం పెంచడానికి గాని స్థాయి పెంచడానికి గాని ఎటువంటి అనుమతిని మంజూరు చేయడం లేదు. జిల్లా మరియు రాష్ట్ర నాయకత్వం నిర్లక్ష్యం కారణంగా మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, ఛత్తీస్ ఘడ్, తమిళనాడు లాంటి రాష్ట్రాలలో కూడా ప్రసారాలు వినిపించే అదిలాబాద్, వరంగల్, నిజామాబాదు మరియు తిరుపతి ఆకాశవాణి కేంద్రాలకు కాకుండా (ఖమ్మం జిల్లాలోని స్థానిక నాయకుల కృషి వల్ల) జిల్లా స్థాయికి కూడా ప్రసారాలందించలేని కొత్తగూడెం ఆకాశవాణి కేంద్రానికి జాతీయ స్థాయి రేడియో కేంద్రంగా (PCRS) గుర్తింపు నిచ్చారు. జాతీయ స్థాయి ఆకాశవాణి కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందితే ఆకాశవాణి ప్రసారాలు ఇంకా ఎక్కువ కార్యక్రమాలు చేయడానికి అవకాశం ఉంటుంది. ప్రస్థుతం రెండు రాష్ట్రాలలోని అన్ని ఆకాశవాణి కేంద్రాలు దాదాపు 15 గంటల పాటు ప్రసారాలనందిస్తే గత కాలంలో ఇక్కడ పనిచేసిన కొందరు ఆంధ్ర ప్రాంత అధికారుల నిర్లక్ష్యంతో నిజామాబాద్ ఆకాశవాణి కేంద్రం మాత్రం కేవలం 12 గంటల పాటు మాత్రమే కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. ఆకాశవాణి నిజామాబాదు కేంద్రాన్ని జాతీయ ప్రసార కేంద్రంగా (PCRS) అభివధ్ధి చేస్తే కేంద్ర ప్రసార శక్తి మరియు ప్రసారసమయం కూడా పెంచడానికి అవకాశం వుంది. ప్రస్థుతం ఈ కేంద్రంలో దాదాపు 50 మంది నిరుద్యోగులు ఉపాధి పొందుతున్నారు ఇంకా ఎక్కువ మందికి అవకాశం కలుగు తుంది. (తెలంగాణ + ఆంధ్రప్రదేశ్) కన్న చిన్న రాష్ట్రాలైన తమిళనాడు, కర్నాటక, కేరళ లాంటి రాష్ట్రాలలో దాదాపు 20 ఆకాశవాణి కేంద్రాలుండగా (10 PCRS కేంద్రాలు) రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలో కేవలం 12 ఆకాశవాణి కేంద్రాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. అందులో 5 జాతీయ స్థాయి కేంద్రాలు (PCRS) ఉన్నాయి. ప్రస్థుతం తెలంగాణలో 2 (హైదరాబాదు మరియు కొత్తగూడెం) మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ లో 3 (విజయవాడ, కడప మరియు విశాఖపట్నం) మాత్రమే జాతీయ ప్రసార (PCRS) ఆకాశవాణి కేంద్రాలున్నాయి. తెలంగాణలోని వరంగల్లు మరియు నిజామాబాదు మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని తిరుపతి ఆకాశవాణి కేంద్రాలను LRS నుండి PC కేంద్రాలుగా మార్చాలి (UPGRADATION).

అదే విధంగా ఉమ్మడి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యం కారణంగ దక్షిణ భారతదేశానికి రాజధానిగా అన్ని సౌకర్యాలు కలిగిన ఆకాశవాణి హైదరాబాదుకు (స్థాపితము 1935) రావలసిన ప్రాంతీయ కేంద్రాలు (ZONAL HEAD QUARTERS) ఆకాశవాణి చెన్నయి (స్థాపితము 1938) (SR-I) మరియు ఆకాశవాణి బెంగుళూరులో (స్థాపితము 1955) (SR-II) స్థాపించ బడినవి. దూరదర్శన్ వారి DTHలో తెలుగు రేడియో ప్రసారకేంద్రము చానల్లు 1 మాత్రమే ఉండగా చెన్నై మరియు బెంగళూరు కేంద్రాలకు 2 చానల్లు ఉన్నాయి. హైదరాబాదు మరియు బెంగళూరు లాంటి మెట్రో నగరాలను కాదని లూధియానా లాంటి చిన్న పట్టణంలో మెట్రో నగరాలలో మాత్రమే ఉన్న FM GOLD ఆకాశవాణి కేంద్రం ప్రారంభమైంది, పంజాబ్ రాష్ట్రానికి చెందిన శ్రీ మనీష్ తివారి, కేంద్ర సమాచార ప్రసార మంత్రిగా ఉండడంతో ఆయన తీసుకున్న చొరవతో ఇది సాధ్యమైంది. జనాభా ప్రకారం ఆకాశవాణి కేంద్రాలు స్థాపించినట్లైతే దేశంలో హిందీ తరువాత ఎక్కువ మంది మాట్లాడే భాష తెలుగు. అటువంటి తెలుగు భాషకు సంబందించి తక్కువ ఆకాశవాణి కేంద్రాలుండడం మన నాయకుల పనితనానికి అద్దం పడుతుంది. ఇతర రాష్ట్రాల వారు కేంద్ర ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి చేసి వారి రాష్ట్రావసరాలకు సంబందించిన పనులు చేసుకుంటుంటే మన రాష్ట్ర నాయకులు మాత్రం రాష్ట్రం కోసం కాకుండా వారి స్వంత ప్రయోజనాలకొరకు పాటు పడుతున్నారు. మన రాష్ట్రానికి సంబందించిన శ్రీ జైపాల్ రెడ్డి గారు కూడ సమాచార ప్రసార మంత్రిగా పనిచేసారు అయినా రాష్ట్రంలోని ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్ కేంద్రాలను మెరుగు పరచడంలో అశ్రద్ద వహించారు.

B) దూరదర్శన్: సమాచార ప్రసార వ్యవస్థల్లో భాగంగా నిజామాబాద్ జిల్లా కేంద్రంలో 1984 జులై, 24వ తేది రోజున 100 W (వాట్ల) లోపవర్ టి.వి. ప్రసారకేంద్రాన్ని(LPT) అప్పటి కేంద్ర మంత్రి శ్రీ జాఫర్ షరీఫ్ గారు ప్రారంభించారు. దీని ద్వార 25 కిలో మీటర్ల పరిధిలో ప్రసారాలు వీక్షించే అవకాశం కలిగింది. 1999 సంవత్సరంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం వరంగల్ తో పాటు నిజామాబాదుకు 10 KW (కిలోవాట్ల) హైపవర్ టి.వి. ప్రసారకేంద్రాన్ని (HPT) మంజూరు చేయగా స్థానిక నాయకుల నిర్లక్ష్యం కారణంగా వేరే ప్రాంతానికి తరలిపోయింది. మంజూరైన ప్రసార కేంద్రానికి కావలసిన స్థలాన్ని జిల్లా కేంద్రంలో చూయించక పోవడంతో ఆకేంద్రం వేరే ప్రాంతానికి (కర్నూలు జిల్ల నంద్యాల) తరలి పోయింది. స్థానిక నాయకులే కాకుండా జిల్లా యంత్రాంగం మరియు ముఖ్యంగా స్థానిక రేడియో మరియు టి.వి. ప్రసార కేంద్రం అధికారుల నిర్లక్ష్యం కూడా కారణమే. దీని ద్వార దాదాపు 100 కిలోమీటర్ల పరిధిలో టి.వి. ప్రసారాలను వీక్షించే అవకాశం కలుగేది మరియు TV PRODUCTION UNIT (TV STUDIO) వచ్చే అవకాశం కూడ కలిగేది. దీని వలన స్థానికంగా నిరుద్యోగులైన వారికి ఉపాధి దొరికేది. నిజామాబాదుతో పాటు HPT మంజూరైన వరంగల్ లో HPT స్థాపనతో పాటు TV STUDIO నిర్మాణం పూర్తయి స్థానికంగా కార్యక్రమాలు కూడా రూపొందిస్తున్నారు. అదే విధంగా జిల్లా కేంద్రానికి మంజూరైన దూరదర్శన్ మెయింటెనెన్స్ కేంద్రం (DMC) ఇక్కడి నాయకత్వం మరియు అధికారుల నిర్లక్ష్యం కారణంగా హైదరాబాదుకు తరలించారు. దేశంలోని ఇతర మెట్రో నగరాలలో దూరదర్శన్ రెండవ చానల్ ద్వారా స్థానిక ప్రసారలు నిర్వహిస్తుండగా, హైదరాబాదు, బెంగళూరు లాంటి మెట్రో నగరాలలో మాత్రం రెండవ చానల్ వుండి ప్రయోజనం లేదు, దాని ద్వారా కేవలం దూరదర్శన్ వార్తలు రిలే చేస్తున్నారు. హైదరాబాదులో రెండవ చానల్ ప్రసారాలను ప్రారంభించక పోవడం మన నాయకుల అలసత్వమే కారణం. అందరూ తెలుగు వాళ్ళం కలిసుందాం అనే నాయకులు తెలుగు భాషాభివృధ్ధికి తోడ్పడే ప్రసార సాధనాల స్థాపనలో ఘోరంగా విఫలమయ్యారు. హైదరాబాదుకు ఏక కాలంలో 5 చానల్లు ప్రసారం చేయగల DIGITAL TV TRANSMITTER మంజూరై సంవత్సరాలు గడుస్తున్నప్పటికి ఇప్పటి వరకు ప్రారంభం కాలేదు. తమిళనాడులో వారి TERISTRIAL ప్రసారాలలో 24 గంటల పాటు తమిళ భాషలో ప్రసారాలు వుంటాయి, కాని మన రాష్ట్రంలో కేవలం 6 నుండి 7 గంటల పాటు మాత్రమే TERISTRIAL ప్రసారాలలో తెలుగు కార్యక్రమాలు ప్రసారమవుతాయి. మిగతావన్ని హిందీ కార్యక్రమాలే ప్రసారమవుతాయి.

12. క్రీడారంగం
ఒకప్పుడు నిజామాబాదు క్రికెట్ అసోసియేషన్ వారి ఆధ్వర్యంలో హైదరాబాదులో తప్ప తెలంగాణ జిల్లాలలో ఎక్కడా నిర్వహించనటువంటి 1971సం లో నిజామాబాద్ పాలిటెక్నిక్ మైదానంలో నిర్వహించిన ప్రతిష్టాత్మకమైన రంజీట్రోఫి క్రికెట్టు మ్యాచులో అప్పటి భారత క్రికెట్ జట్టు క్యాప్టెన్ మన్సూర్ అలీఖాన్ పటౌడి, సునీల్ గవస్కర్, అబ్బాస్ అలీబేగ్, యం.యల్.జయసింహ, ఆబీద్ అలీ, జయంతీలాల్ లాంటి అంతర్జాతీయ స్థాయి క్రికెటర్లు పాల్గొన్నారు.

ఇక 1980 సం లో బోర్డ్ ప్రసిడెంట్ ఎలెవెన్ వర్సెస్ హైదరాబాద్ జట్ల మద్య క్రికెట్ మ్యాచ్ మరియు 1984 సం లో నిర్వహించిన బెనిఫిట్ మ్యాచ్ మరియు అదే సంవత్సరంలో నిర్వహించిన హైదరాబాద్ మరియు కర్నాటక జట్ల మద్య జరిగిన రంజీట్రోఫి క్రికెట్ మ్యాచ్ లో కర్నాటక రాష్ట్రానికి చెందిన భారత జట్టు క్రికెట్ ఆటగాళ్ళు సయ్యద్ కిర్మాణి, గుండప్ప విశ్వనాధ్, రోజర్ బిన్నీ, బ్రిజేష్ పటేల్, సదానంద్ విశ్వనాథ్ లు మరియు బారత జట్టుకు ప్రాతినిథ్యం వహించి హైదరాబాద్ క్రీడాకారులు, అజహరుద్దీన్ (భారత జట్టు మాజీ క్యాప్టెన్), అర్షద్ అయూబ్, శివలాల్ యాదవ్ (ప్రస్తుతం భారత క్రికెటు బోర్డు అధ్యక్షుడు), నర్సింహారావ్ లాంటి పేరు పొందిన అంతర్జాతీయ మరియు జాతీయ స్థాయి క్రీడాకారులు పాల్గొనడం జరిగింది, వీటిపై ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ కేంద్రం వారు ప్రత్యక్ష వ్యాఖ్యానాన్ని ప్రసారం చేయడం జరిగింది.

అదే విధంగా విజయ్ అమృత్ రాజ్ (ATP మాజీ అధ్యక్షుడు), ఆనంద్ అమృత్ రాజ్, శశిమీనన్ లాంటి జాతీయ స్థాయి లాన్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులతో పోటీలను నిజామాబాద్ క్లబ్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించడం జరిగింది.

ఒకప్పుడు ఫుట్ బాల్, హాకీల పేర్లు చెబితే ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది నిజామాబాదే, ఎందుకంటే రాష్ట్రంలో జాతీయ స్థాయిలో పోటీపడ్డ ఫుట్ బాల్ మరియు హాకీ టీంలు రాష్ట్రంలో నిజామాబాదునుండే ప్రాతినిత్యం వహించాయి. సి.ఎస్.ఐ. మైదానంలో ఎన్నో ఫుట్ బాల్ పోటీలు నిర్వహించడం జరిగింది. మాజీ మంత్రి వర్యులు గౌరవ శ్రీ శనిగరం సంతోష్ రెడ్డి గారు నిజామాబాదు ఫుట్ బాల్ టీంకు క్యాప్టన్ గా కూడా వ్యవహరించడం జరిగింది. అదే విధంగా ఇంకా ఎంతో మంది క్రీడాకారులు నిజామాబాదు నుండి ప్రాతినిత్యం వహించారు.

ప్రస్తుత భారత మహిళల హాకీ జట్టులో జిల్లాకు చెందిన కుమారి యెండల సౌందర్య కీలకమైన క్రీడాకారిణి, ఆమె భారత జట్టుకు వైస్ క్యాప్టన్ గా కూడా వ్యవహరించింది.

క్రీడల ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించిన ఆనాటి రాష్ట్ర మంత్రి వర్యులు గౌరవ శ్రీ గడ్డం (అర్గుల్) రాజారాం గారి సహకారంతో స్టేడియం నిర్మాణం చేపట్టారు, ఆయన మరణించిన తరువాత ఆయన జ్ఞాపకార్థం ఆ స్టేడియానికి రాజారాం స్టేడియం అని పేరు పెట్టారు. అలా ప్రారంభమైన స్టేడియం పూర్తి కాకపోవడంతో దాదాపు నిరుపయోగంగా పడివుంది. కొన్ని సంవత్సరాల పాటు ఈ స్టేడియంలో జాతీయ క్రీడా ప్రాదికార సంస్థవారి విలు విద్య శిక్షణ కేంద్రం ఏర్పాటు చేశారు కాని మన నాయకుల నిర్లక్షంతో ఆ శిక్షణ కేంద్రం ఇక్కడి నుండి తరలి పోయింది.

ఎంతో మంది అంతర్జాతీయ స్థాయి క్రీడాకారులున్నప్పటికి (ప్రపంచ బాక్సింగ్ టైటిల్ సాధించిన నిఖత్ జరీన, ఇటీవలే అతి పిన్న వయసులోనే ఎవరెస్టు శిఖరాన్ని అధిరోహించిన కుమారి మలావత్ పూర్ణ లాంటి అనేక మంది) ఉన్న స్టేడియాలను (రాజారాం స్టేడియం, ఇండోర్ స్టేడియం) కూడ నిర్మాణం పూర్తి చేయకుండ అసంపూర్తిగా వదిలి వేశారు.