User:David G Brault/ First Oration against Catiline

(Unbolded is not yet fully macronated. When the two editions that I'm using disagree, I put parenthesis. I don't know what exactly the brackets mean. They were in the text I added macrons to.)

I - II - III - IV - V - VI - VII - VIII - IX - X - XI - XII - XIII - XIV - XV - XVI - XVII - XVIII - XIX - XX - XXI - XXII - XXIII - XXIV - XXV - XXVI - XXVII - XXVIII - XXIX - XXX - XXXI - XXXII - XXXIII
 * }

I
I. '''Quō ūsque tandem abūtēre, Catilīna, patientiā nostrā? Quam diū etiam furor iste tuus nōs ēlūdet? Quem ad fīnem sēsē effrēnāta iactābit audācia? Nihilne tē nocturnum praesidium Palātī, nihil urbis vigiliae, nihil timor populī, nihil concursus bonōrum omnium, nihil hic mūnītissimus habendī senātūs locus, nihil hōrum ōra vultūsque mōvērunt? Patēre tua cōnsilia nōn sentīs? Cōnstrictam iam omnium hōrum scientiā tenerī coniūrātiōnem tuam nōn vidēs? Quid proximā, quid superiōre nocte ēgerīs, ubi fuerīs, quōs convocāverīs, quid cōnsili cēperīs, quem nostrum ignōrāre arbitrāris?'''

II
'''Ō tempora! Ō mōrēs! Senātus haec intellegit. Cōnsul videt; hic tamen vīvit. Vīvit? immō vērō etiam in senātum venit, fit pūblicī cōnsilī particeps, notat et dēsignat oculīs ad caedem ūnum quemque nostrum. Nōs autem fortēs virī satis facere reī pūblicae vidēmur, sī istīus furōrem āc tēla (vitemus or vītāmus). Ad mortem tē, Catilīna, dūcī iussū cōnsulis iam prīdem oportēbat, in tē cōnferri pestem, quam tū in nōs [omnēs iam diū] māchināris.'''

III
An vērō vir amplissumus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum reī pūblicae privatus interfecit; Catilīnam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus? Nam illa nimis antiqua praetereo, quod Gāius Servilius Ahāla Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. Fuit, fuit ista quondam in hac re pūblica virtus, ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. '''Habēmus senātus cōnsultum in tē, Catilīna, vehemēns et grave. Nōn deest reī pūblicae cōnsilium neque auctōritās huius ōrdinis; nōs, nōs, dīcō apertē, consulēs dēsumus.'''

IV
II. Decrevit quondam senātus, ut L. Opimius consul videret, nē quid res pūblica detrimenti caperet; nox nulla intercessit; interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus est cum liberis M. Fulvius consularis. Simili senātus consulto C. Mario et L. Valerio consulibus est permissa res publica; num unum diem postea L. Saturninum tribunum pl. et C. Servilium praetorem mors āc reī pūblicae poena remorata est? At [vero] '''nōs vīcēsimum iam diem patimur hebēscere aciem hōrum auctōritātis. Habēmus enim huiusce (or eius instead of huiusce) modī senātūs consultum (consultō instead of consultum), verum inclusum in tabulis tamquam in vagina reconditum, quō ex senātūs cōnsultō cōnfestim tē interfectum esse, Catilīna, convēnit. Vīvis, et vivis nōn ad dēpōnendam, sed ad cōnfirmandam audāciam. Cupiō, patrēs conscrīptī, mē esse clēmentem, cupiō in tantīs reī pūblicae perīculīs mē nōn dissolūtum vidērī, sed iam mē ipse inertiae nēquitiaeque condemnō.'''

V
Castra sunt in Italiā contrā populum Rōmānum in Etrūriae faucibus conlocāta, crēscit in diēs singulōs hostium numerus; eōrum autem castrōrum imperātōrem ducemque hostium intrā moenia atque adeō in senātū vidēmus intestīnam aliquam cotīdiē perniciem reī pūblicae mōlientem. Si tē iam, Catilīna, comprehendi, sī interfici iussero, credo, erit verendum mihi, nē nōn potius hoc omnes boni serius a mē quam quisquam crudelius factum esse dicat. vērum ego hoc, quod iam pridem factum esse oportuit, certa dē causa nondum adducor ut faciam. Tum denique interficiere, cum iam nemo tam inprobus, tam perditus, tam tui similis inveniri poterit, quī id nōn iure factum esse fateatur.

VI
Quamdiu quisquam erit, quī tē defendere audeat, vives, et vives ita, ut [nunc] vivis. multis meis et firmis praesidiis obsessus, nē commovere tē contra rem publicam possis. Multōrum tē etiam oculi et aures nōn sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur atque custodient.

III. Etenim quid est, Catilīna, quod iam amplius expectes, sī neque nox tenebris obscurare coeptus nefarios nec privata domus parietibus continere voces coniurationis tuae potest, sī illustrantur, sī erumpunt omnia? Muta iam istam mentem, mihī crede, obliviscere caedis atque incendiōrum. Teneris undique; luce sunt clariora nobis tua consilia omnia; quae iam mecum licet recognoscas.

VII
Meministine mē ante diem XII Kalendas Novembris dicere in senatu fore in armis certo die, quī dies futurus esset ante diem VI Kal. Novembris, C. Manlium, audaciae satellitem atque administrum tuae? Num mē fefellit, Catilīna, nōn modo res tanta, tam atrox tamque incredibilis, verum, id quod multo magis est admirandum, dies? Dixi ego idem in senatu caedem tē optumatium contulisse in ante diem V Kalendas Novembris, tum cum multi principes civitatis Roma nōn tam sui conservandi quam tuōrum consiliōrum reprimendōrum causa profugerunt. Num infitiari potes tē illo ipso die meis praesidiis, mea diligentia circumclusum commovere tē contra rem publicam nōn potuisse, cum tu discessu ceterōrum nostra tamen, quī remansissemus, caede tē contentum esse dicebas?

VIII
Quid? cum tē Praeneste Kalendis ipsis Novembribus occupaturum nocturno impetu esse confideres, sensistin illam coloniam meo iussu meis praesidiis, custodiis, vigiliis esse munitam? Nihil agis, nihil moliris, nihil cogitas, quod nōn ego nōn modo audiam, sed etiam videam planeque sentiam. IV. Recognosce tandem mecum noctem illam superiorem; iam intelleges multo mē vigilare acrius ad salutem quam tē ad perniciem reī publicae. Dico tē priore nocte venisse inter falcarios--nōn agam obscure--in M. Laecae domum; convenisse eodem complures eiusdem amentiae scelerisque socios. Num negare audes? quid taces? Convincam, sī negas. Video enim esse hic in senatu quosdam, quī tēcum una fuerunt.

IX
Ō di inmortales! ubinam gentium sumus? in qua urbe vivimus? quam rem publicam habemus? Hic, hic sunt in nostro numero, patres conscripti, in hoc orbis terrae sanctissimo gravissimoque consilio, quī dē nostro omnium interitu, quī dē huius urbis atque adeo dē orbis terrarum exitio cogitent! Hos ego video consul et dē re pūblica sententiam rogo et, quos ferro trucidari oportebat, eos nondum voce volnero!

Fuisti igitur apud Laecam illa nocte, Catilīna, distribuisti partes Italiae, statuisti, Quō quemque proficisci placeret, delegisti, quos Romae relinqueres, quos tēcum educeres, discripsisti urbis partes ad incendia, confirmasti tē ipsum iam esse exiturum, dixisti paulum tibī esse etiam nunc morae, quod ego viverem. Reperti sunt duo equites Romani, quī tē ista cura liberarent et sese illa ipsa nocte paulo ante lucem mē in meo lectulo interfecturos [esse] pollicerentur.

X
Haec ego omnia vixdum etiam coetu vestro dimisso comperi; domum meam maioribus praesidiis munivi atque firmavi, exclusi eos, quos tu ad mē salutatum mane miseras, cum illi ipsi venissent, quos ego iam multis āc summis viris ad mē id temporis venturos esse praedixeram.

V. '''Quae cum ita sint, Catilīna, perge, quō coepistī, ēgredere aliquandō ex urbe; patent portae; proficīscere. Nimium diū tē imperātōrem tua illa Mānliāna castra dēsīderant. Ēdūc tēcum etiam omnēs tuōs, sī minus, quam plūrimōs; pūrgā urbem. Magnō mē metū liberabis (or līberāveris), dum modo inter mē atque tē mūrus intersit. Nōbīscum versārī iam diūtius nōn potes; nōn feram, nōn patiar, nōn sinam.'''

XI
Magna dis inmortalibus habenda est atque huic ipsi Iovi Statori, antiquissimo custodi huius urbis, gratia, quod hanc tam taetram, tam horribilem tamque infestam reī pūblicae pestem totiens iam effugimus.

Nōn est saepius in uno homine summa salus periclitanda reī publicae. Quamdiū mihī consuli designato, Catilīna, insidiatus es, nōn publico mē praesidio, sed privata diligentia defendi. Cum proximis comitiis consularibus mē consulem in campo et competitores tuos interficere voluisti, compressi conatus tuos nefarios amicōrum praesidio et copiis nullo tumultu publice concitato; denique, quotienscumque mē petisti, per mē tibī obstiti, quamquam videbam perniciem meam cum magna calamitate reī pūblicae esse coniunctam.

XII
Nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deōrum inmortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam [denique] totam ad exitium et vastitatem vocas. Quare, quoniam id, quod est primum, et quod huius imperii disciplinaeque maiōrum proprium est, facere nondum audeo, faciam id, quod est ad severitatem lenius et ad communem salutem utilius. Nam sī tē interfici iussero, residebit in re pūblica reliqua coniuratōrum manus; sin tu, quod tē iam dudum hortor, exieris, exhaurietur ex urbe tuōrum comitum magna et perniciosa sentina reī publicae.

XIII
Quid est, Catilīna? num dubitas id mē imperante facere, quod iam tua sponte faciebas? Exire ex urbe iubet consul hostem. Interrogas me, num in exilium; nōn iubeo, sed, sī mē consulis, suadeo.

VI. Quid est enim, Catilīna, quod tē iam in hac urbe delectare possit? in qua nemo est extra istam coniurationem perditōrum hominum, quī tē nōn metuat, nemo, quī nōn oderit.

Quae nota domesticae turpitudinis nōn inusta vitae tuae est? quod privatarum rerum dedecus nōn haeret in fama? quae lubido ab oculis, quod facinus a manibus umquam tuis, quod flagitium a toto corpore afuit? cui tu adulescentulo, quem corruptelarum inlecebris inretisses, nōn aut ad audaciam ferrum aut ad lubidinem facem praetulisti?

XIV
Quid vero? nuper cum morte superioris uxoris novis nuptiis domum vacuefecisses, nonne etiam alio incredibili scelere hoc scelus cumulasti? quod ego praetermitto et facile patior sileri, nē in hac civitate tanti facinoris inmanitas aut extitisse aut nōn vindicata esse videatur. Praetermitto ruinas fortunarum tuarum, quas omnis inpendere tibī proxumis Idibus senties; ad illa venio, quae nōn ad privatam ignominiam vitiōrum tuōrum, nōn ad domesticam tuam difficultatem āc turpitudinem sed ad summam rem publicam atque ad omnium nostrum vitam salutemque pertinent.

XV
Potestne tibī haec lux, Catilīna, aut huius caeli spiritus esse iucundus, cum scias esse hōrum neminem, quī nesciat tē pridie Kalendas Ianuarias Lepido et Tullo consulibus stetisse in comitio cum telo, manum consulum et principum civitatis interficiendōrum causa paravisse, sceleri āc furori tuo nōn mentem aliquam aut timorem tuum sed fortunam populi Romani obstitisse?

Ac iam illa omitto--neque enim sunt aut obscura aut nōn multa commissa postea--quotiens tu mē designatum, quotiens consulem interficere conatus es! quot ego tuas petitiones ita coniectas, ut vitari posse nōn viderentur, parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore effugi! nihil [agis, nihil] adsequeris [, nihil moliris] neque tamen conari āc velle desistis.

XVI
Quotiens tibī iam extorta est ista sica dē manibus, quotiens [vero] excidit casu aliQuō et elapsa est! [tamen ea carere diūtius nōn potes] quae quidem quibus abs tē initiata sacris āc devota sit, nescio, quod eam necesse putas esse in consulis corpore defigere.

VII. Nunc vērō quae tua est ista vita? Sic enim iam tēcum loquar, nōn ut odio permotus esse videar, quō debeo, sed ut misericordia, quae tibī nulla debetur. Venisti paulo ante in senatum. Quis tē ex hac tanta frequentia totque tuis amicis āc necessariis salutavit? sī hoc post hominum memoriam contigit nemini, vocis expectas contumeliam, cum sis gravissimo iudicio taciturnitatis oppressus? Quid, quod adventu tuo ista subsellia vacuefacta sunt, quod omnes consulares, quī tibī persaepe ad caedem constituti fuerunt, simul atque adsedisti, partem istam subselliōrum nudam atque inanem reliquerunt, quō tandem animo [hoc] tibī ferundum putas?

XVII
Servi mehercule mei sī mē isto pacto metuerent, ut tē metuunt omnes cives tui, domum meam relinquendam putarem; tu tibī urbem nōn arbitraris? et, sī mē meis civibus iniuria suspectum tam graviter atque offensum viderem, carere mē aspectu cīvium quam infestis omnium oculis conspici mallem; tu cum conscientia scelerum tuōrum agnoscas odium omnium iustum et iam diū tibī debitum, dubitas, quōrum mentes sensusque volneras, eōrum aspectum praesentiamque vitare? sī tē parentes timerent atque odissent tui neque eos ulla ratione placare posses, ut opinor, ab eōrum oculis aliQuō concederes. Nunc tē patria, quae communis est parens omnium nostrum, odit āc metuit et iam diū nihil tē iudicat nisi dē parricidio suo cogitare; huius tu neque auctoritatem verebere nec iudicium sequere nec vim pertimesces?

XVIII
Quae tēcum, Catilīna, sic agit et quodam modo tacita loquitur: "Nullum iam aliquot annis facinus exstitit nisi per te, nullum flagitium sine te; tibī uni multōrum cīvium neces, tibī vexatio direptioque sociōrum inpunita fuit āc libera; tu nōn solum ad neglegendas leges et quaestiones, vērum etiam ad evertendas perfringendasque valuisti. Superiora illa, quamquam ferenda nōn fuerunt, tamen, ut potui, tuli; nunc vērō mē totam esse in metu propter unum te, quicquid increpuerit, Catilīnam timeri, nullum videri contra mē consilium iniri posse, quod a tuo scelere abhorreat, nōn est ferendum. Quam ob rem discede atque hunc mihī timorem eripe; sī est verus, nē opprimar, sin falsus, ut tandem aliquando timere desinam."

XIX
VIII. Haec sī tēcum, ita ut dixi, patria loquatur, nonne impetrare debeat, etiamsi vim adhibere nōn possit? Quid, quod tu tē ipse in custodiam dedisti, quod vitandae suspicionis causa ad M'. Lepidum tē habitare velle dixisti? A Quō nōn receptus etiam ad mē venire ausus es atque, ut domi meae tē adservarem, rogasti. Cum a mē quoque id responsum tulisses, mē nullo modo posse isdem parietibus tuto esse tēcum, quī magno in periculo essem, quod isdem moenibus contineremur, ad Q. Metellum praetorem venisti. A Quō repudiatus ad sodalem tuum, virum optumum, M. Metellum, demigrasti; quem tu videlicet et ad custodiendum diligentissimum et ad suspicandum sagacissimum et ad vindicandum fortissimum fore putasti. Sed quam longe videtur a carcere atque a vinculis abesse debere, quī se ipse iam dignum custodia iudicarit!

XX
Quae cum ita sint, Catilīna, dubitas, sī emori aeQuō animo nōn potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare? "Refer" inquis "ad senatum"; id enim postulas et, sī hic ordo [sibi] placere decreverit tē ire in exilium, optemperaturum tē esse dicis. Nōn referam, id quod abhorret a meis moribus, et tamen faciam, ut intellegas, quid hi dē tē sentiant. Egredere ex urbe, Catilīna, libera rem publicam metu, in exilium, sī hanc vocem exspectas, proficiscere. Quid est, Catilīna? ecquid attendis, ecquid animadvertis hōrum silentium? Patiuntur, tacent. Quid exspectas auctoritatem loquentium, quōrum voluntatem tacitōrum perspicis?

XXI
At sī hoc idem huic adulescenti optimo, P. Sestio, sī fortissimo viro, M. Marcello, dixissem, iam mihī consuli hoc ipso in templo iure optimo senātus vim et manus intulisset. dē tē autem, Catilīna, cum quiescunt, probant, cum patiuntur, decernunt, cum tacent, clamant, neque hi solum, quōrum tibī auctoritas est videlicet cara, vita vilissima, sed etiam illi equites Romani, honestissimi atque optimi viri, ceterique fortissimi cives, quī circumstant senatum, quōrum tu et frequentiam videre et studia perspicere et voces paulo ante exaudire potuisti. Quōrum ego vix abs tē iam diū manus āc tela contineo, eosdem facile adducam, ut tē haec, quae vastare iam pridem studes, relinquentem usque ad portas prosequantur.

XXII
IX. Quamquam quid loquor? tē ut ulla res frangat, tu ut umquam tē corrigas, tu ut ullam fugam meditere, tu ut ullum exilium cogites? Utinam tibī istam mentem di inmortales duint! tametsi video, sī mea voce perterritus ire in exilium animum induxeris quanta tempestas invidiae nobis, sī minus in praesens tempus recenti memoria scelerum tuōrum, at in posteritatem impendeat. Sed est tanti, dum modo ista sit privata calamitas et a reī pūblicae periculis seiungatur. Sed tu ut vitiis tuis commoveare, ut legum poenas pertimescas, ut temporibus reī pūblicae cedas, nōn est postulandum. Neque enim is es, Catilīna, ut tē aut pudor umquam a turpitudine aut metus a periculo aut ratio a furore revocarit.

XXIII
Quam ob rem, ut saepe iam dixi, proficiscere ac, sī mihī inimico, ut praedicas, tuo conflare vis invidiam, recta perge in exilium; vix feram sermones hominum, sī id feceris, vix molem istius invidiae, sī in exilium iussu consulis ieris, sustinebo. Sin autem servire meae laudi et gloriae mavis, egredere cum inportuna sceleratōrum manu, confer tē ad Manlium, concita perditos cives, secerne tē a bonis, infer patriae bellum, exsulta impio latrocinio, ut a mē nōn eiectus ad alienos, sed invitatus ad tuos isse videaris.

XXIV
Quamquam quid ego tē invitem, a quō iam sciam esse praemissos, quī tibī ad Fōrum Aurelium praestolarentur armati, cui iam sciam pactam et constitutam cum Manlio diem, a quō etiam aquilam illam argenteam, quam tibī āc tuis omnibus confido perniciosam āc funestam futuram, cui domi tuae sacrarium [scelerum tuōrum] constitutum fuit, sciam esse praemissam? Tu ut illa carere diūtius possis, quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius altaribus saepe istam impiam dexteram ad necem cīvium transtulisti?

XXV
X. Ibis tandem aliquando, quō tē iam pridem ista tua cupiditas effrenata āc furiosa rapiebat; neque enim tibī haec res adfert dolorem, sed quandam incredibilem voluptatem. Ad hanc tē amentiam natura peperit, voluntas exercuit, fortuna servavit. Numquam tu nōn modo otium, sed nē bellum quidem nisi nefarium concupisti. Nactus es ex perditis atque ab omni nōn modo fortuna, vērum etiam spe derelictis conflatam inprobōrum manum.

XXVI
Hic tu qua laetitia perfruere, quibus gaudiis exultabis, quanta in voluptate bacchabere, cum in tanto numero tuōrum neque audies virum bonum quemquam neque videbis! Ad huius vitae studium meditati illi sunt, quī feruntur, labores tui, iacere humi nōn solum ad obsidendum stuprum, vērum etiam ad facinus obeundum, vigilare nōn solum insidiantem somno maritōrum, vērum etiam bonis otiosōrum. Habes, ubi ostentes tuam illam praeclaram patientiam famis, frigoris, inopiae rerum omnium, quibus tē brevi tempore confectum esse senties.

XXVII
Tantum profeci tum, cum tē a consulatu reppuli, ut exsul potius temptare quam consul vexare rem publicam posses, atque ut id, quod esset a tē scelerate susceptum, latrocinium potius quam bellum nominaretur.

XI. Nunc, ut a me, patres conscripti, quandam prope iustam patriae querimoniam detester āc deprecer, percipite, quaeso, diligenter, quae dicam, et ea penitus animis vestris mentibusque mandate. Etenim, sī mecum patria, quae mihī vita mea multo est carior, sī cuncta Italia, sī omnis res pūblica loquatur:

"M.Tulli, quid agis? Tune eum, quem esse hostem comperisti, quem ducem belli futurum vides, quem expectari imperatorem in castris hostium sentis, auctorem sceleris, principem coniurationis, evocatorem servōrum et cīvium perditōrum, exire patiere, ut abs tē nōn emissus ex urbe, sed immissus in urbem esse videatur? Nonne hunc in vincla duci, nōn ad mortem rapi, nōn summo supplicio mactari imperabis?

XXVIII
Quid tandem tē impedit? mosne maiōrum? At persaepe etiam privati in hac re pūblica perniciosos cives morte multarunt. An leges, quae dē cīvium Romanōrum supplicio rogatae sunt? At numquam in hac urbe, quī a re pūblica defecerunt, cīvium iura tenuerunt. An invidiam posteritatis times? Praeclaram vērō populo Romano refers gratiam, quī te, hominem per tē cognitum nulla commendatione maiōrum tam mature ad summum imperium per omnis honōrum gradus extulit, sī propter invidiam aut alicuius periculi metum salutem cīvium tuōrum neglegis.

XXIX
Sed, sī quis est invidiae metus, nōn est vehementius severitatis āc fortitudinis invidia quam inertiae āc nequitiae pertimescenda. An, cum bello vastabitur Italia, vestabuntur urbes, tecta ardebunt tum tē nōn existumas invidiae incendio conflagraturum?"

XII. His ego sanctissimis reī pūblicae vocibus et eōrum hominum, quī hoc idem sentiunt, mentibus pauca respondebo. Ego sī hoc optimum factu iudicarem, patres conscripti, Catilīnam morte multari, unius usuram horae gladiatori isti ad vivendum nōn dedissem. Etenim sī summi viri et clarissimi cives saturnini et Gracchōrum et Flacci et superiōrum complurium sanguine nōn modo se nōn contaminarunt, sed etiam honestarunt, certe verendum mihī nōn erat, nē quid hoc parricida cīvium interfecto invidiae [mihi] in posteritatem redundaret. Quodsi ea mihī maxime inpenderet tamen hoc animo fui semper, ut invidiam virtute partam gloriam, nōn invidiam putarem.

XXX
'Quamquam nōn nūlli sunt in hōc ōrdine, quī aut ea, quae inminent nōn videant aut ea, quae vident, dissimulent; quī spem Catilīnae mollibus sententiīs aluērunt coniūrātiōnemque nāscentem nōn crēdendō corrōborāvērunt; quōrum auctoritate (auctoritate'' or auctōritātem secūti) multī nōn sōlum improbī, vērum etiam inperītī, sī in hunc animadvertissem, crūdēliter et rēgiē factum esse dīcerent. Nunc intellegō, sī iste, quō intendit, in Mānliāna castra pervēnerit, nēminem tam stultum fore, quī nōn videat coniūrātiōnem esse factam nēminem tam improbum, quī nōn fateātur. Hōc autem ūnō interfectō intellegō hanc reī pūblicae pestem paulīsper reprimī, nōn in perpetuum comprimī posse. Quod sī sē ēiēcerit sēcumque suōs ēdūxerit et eōdem cēterōs undique collēctōs naufragōs adgregārit, extinguētur atque dēlēbitur nōn modo haec tam adulta reī pūblicae pestis, vērum etiam stirps āc sēmen malōrum omnium.'''

XXXI
Etenim iam diū, patres conscripti, in his periculis coniurationis insidiisque versamur, sed nescio Quō pacto omnium scelerum āc veteris furoris et audaciae maturitas in nostri consulatus tempus erupit. Quodsi ex tanto latrocinio iste unus tolletur, videbimur fortasse ad breve quoddam tempus cura et metu esse relevati, periculum autem residebit et erit inclusum penitus in venis atque in visceribus reī publicae. Ut saepe homines aegri morbo gravi cum aestu febrique iactantur, sī aquam gelidam biberunt, primo relevari videntur, deinde multo gravius vehementiusque adflictantur, sic hic morbus, quī est in re publica, relevatus istius poena vehementius reliquis vivis ingravescet.

XXXII
Quare secedant inprobi, secernant se a bonis, unum in locum congregentur, muro denique, [id] quod saepe iam dixi, secernantur a nobis; desinant insidiari domi suae consuli, circumstare tribunal praetoris urbani, obsidere cum gladiis curiam, malleolos et faces ad inflammandam urbem comparare; sit denique inscriptum in fronte unius cuiusque, quid dē re pūblica sentiat. Polliceor hoc vobis, patres conscripti, tantam in nobis consulibus fore diligentiam, tantam in vobis auctoritatem, tantam in equitibus Romanis virtutem, tantam in omnibus bonis consensionem, ut Catilīnae profectione omnia patefacta, inlustrata, oppressa, vindicata esse videatis.

XXXIII
Hisce ominibus, Catilīna, cum summa reī pūblicae salute, cum tua peste āc pernicie cumque eōrum exitio, quī se tēcum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum āc nefarium. Tu, Iuppiter, quī isdem quibus haec urbs auspiciis a Romulo es constitutus, quem Statorem huius urbis atque imperii vere nominamus, hunc et huius socios a tuis [aris] ceterisque templis, a tectis urbis āc moenibus, a vita fortunisque cīvium [omnium] arcebis et homines bonōrum inimicos, hostis patriae, latrones Italiae scelerum foedere inter se āc nefaria societate coniunctos aeternis suppliciis vivos mortuosque mactabis.