User:Die aard van voegwoorde/sandbox/Die aard van voegwoorde

’n Woord kan gedefinieer word as simplekse of komplekse simboliese eenheid in die taalsisteem wat groter as ’n klank of sillabe (klankgreep) en kleiner as ’n frase is. Hierdie definisie kan in kleiner dele verdeel word om dit beter te verstaan.
 * ’n Woord is ’n taalelement wat óf nie interne morfologiese struktuur het nie, met ander woorde dit kan nie in kleiner betekenisvolle dele verdeel word nie (d.i. ’n simpleks, bv. tas) óf dit is ’n taalelement wat wel in kleiner betekenisvolle dele verdeel kan word (d.i. ’n kompleks, bv. slaap + kamer).
 * Dit is ’n simboliese eenheid wat daarop dui dit vorm het (ons kan dit skriftelik voorstel, hetsy met die Romeinse alfabet of met fonetiese simbole, bv. kind foneties voorgestel as [kənt] én dit het betekenis.
 * ’n Woord is groter as ’n klank (bv. [a]) of ’n sillabe (bv. slaap.ka.mer) en kleiner as ’n frase (bv. die mooi slaapkamer).

Verskillende woorde toon ooreenkomste met mekaar. Hierdie ooreenkomste kan op betekenisvlak, morfologiese vlak of ten opsigte van die sintaktiese posisie daarvan ontstaan. Die woorde "speel", "hardloop" en "sing" word saamgegroepeer omdat hulle (i) op betekenisvlak na ’n handeling verwys wat deur mense uitgevoer word, (ii) op morfologiese of vormvlak die voorvoegsel ge- in die verlede tyd neem en (iii) wat die sintaktiese posisie daarvan betref, in die tweede posisie van ’n sin geskryf word indien ’n onderwerp eerste genoem word (bv. Jannie speel met die bal), of in eerste posisie van die sin geskryf word wanneer ’n vraagsin ter sprake is (bv. Speel Jannie met die bal?).

Woorde wat die voorgenoemde ooreenkomste toon, word in kategorieë saamgegroepeer waarvan Woordsoort die bekendste van hierdie kategorieë is. In hierdie Wikiblad is die ondersoekfokus voegwoorde as woordsoortkategorie.

Die verskeie funksies van voegwoorde
Die gebruik van voegwoorde het verskillende funksies. Die eerste funksie van voegwoorde hou verband met die inherente semantiese waarde daarvan, wat opeenvolgende sinne met mekaar verbind wat nie verwant aan mekaar is nie. Op hierdie wyse word kohesie en koherensie bewerkstellig.

’n Tweede funksie van voegwoorde behels die verbinding van sinsdele en sinne van ’n verskeidenheid sintaktiese tipes met mekaar. ’n Derde funksie van voegwoorde is om ’n teks meer vloeiend te maak; met ander woorde die gebruik daarvan bring ’n vlot leespatroon in die teks tot stand. Die eerste voorbeeld hieronder illustreer hoedat die gebrek aan voegwoordgebruik ’n teks gefragmenteerd laat voorkom, terwyl die tweede voorbeeld aantoon hoedat die gebruik daarvan tot vloeiendheid bydra.
 * Hy het die plaas vroeg verlaat. Hy wou op die dorp wees.  Die son kom op.  Hy het sy buurman teëgekom.  Hulle het lanklaas gesels.  Hulle het mekaar lanklaas gesien.  Hy het laat op die dorp aangekom.  Die son was al op.
 * Hy het die plaas vroeg verlaat, omdat hy op die dorp wou wees voordat die son opkom. Terwyl hy in die pad afgery het, het hy sy buurman teëgekom.  Hulle het lanklaas gesels, omdat hulle mekaar lanklaas gesien het.  Hy het gevolglik laat op die dorp aangekom en die son was al op.

Vierdens dra effektiewe voegwoordgebruik daartoe by om die semantiese verbande tussen sinne duideliker te maak. Die teenwoordigheid daarvan lei dus die leser of hoorder om die teks te interpreteer soos die skrywer beoog het. Omdat konjunksiemerkers die tipe betekenisrelasie of verband aandui wat die produseerder (d.i. skrywer/spreker) beoog het, bring dit effektiewe kommunikasie mee, en lei dit tot ’n beter leesbaarheid en interpretasie-moontlikheid van ’n teks.

Die sintaktiese klassifikasie van voegwoorde
Daar is drie tipes voegwoorde wat met ’n bepaalde sinsbou geassosieër word: neweskikkende voegwoorde, onderskikkende voegwoorde en voegwoordelike bywoorde.

Neweskikkende voegwoorde
Neweskikkende voegwoorde verwys na woorde soos en, want, maar, of, dog. Hierdie voegwoorde verbind twee hoofsinne met mekaar, met ander woorde twee sinne wat elkeen een selfstandige werkwoord het en waarvan die sinsbou deur die volgende volgorde gekenmerk word: onderwerp (die persoon/dier/ding wat die handeling uitvoer), gevolg deur ’n werkwoord en laastens die res van die sin. ’n Voorbeeld van ’n hoofsin is: Clarissa sing ’n liedjie waar "Clarissa" die onderwerp is wat die handeling uitvoer, "sing" die werkwoord direk na die onderwerp is en "’n liedjie" die res van die sin is. Wanneer neweskikkende voegwoorde hoofsinne verbind, word ’n veelvoudige sin geskep, sonder dat enige verandering in die sinsvolgorde voorkom. In hierdie neweskikkingskonstruksie behou beide die sinskonjunkte die struktuur van onafhanklike sinne ; met ander woorde elke sin kan onafhanklik optree. Die gebruik van neweskikkende voegwoorde word in die onderstaande sinne geïllustreer :


 * Almal het lekker gelag, want Wilma het snaakse grappe vertel.
 * ’n Storm het losgebars en hulle is gedwing om op die berg te oornag.
 * In Johannesburg reën dit, maar in Kaapstad skyn die son.

Buiten die vorming van veelvoudige sinne, word neweskikkende voegwoorde ook, soos blyk uit die onderstaande voorbeelde, vir die skakeling van infinitief- en bysinne gebruik. Enkele voorbeelde van hierdie alternatiewe skakelmoontlikheid is:


 * Lanie het beweer dat Corrie vanjaar sal uitsak en Kobus ook nie so goed sal vaar nie. Die woegwoord "dat" word voor "Kobus" weggelaat, omdat dit binne die konteks van die sin steeds vasgestel kan word en daarom nie herhaal hoef te word nie.
 * Ek het hom gevra om vanaand te kom en om my môre te bel.
 * Probeer om by iemand raad te vra of om die probleem self op te los.

Onderskikkende voegwoorde
Onderskikkende voegwoorde verwys na woorde soos dat, hoewel, as, terwyl, sodra, aangesien, nadat, omdat, indien. Onderskikkers verbind sintakties ongelyksoortige elemente — 'n onafhanklike sin (die hoofsin) en 'n afhanklike sin (die bysin). Onderskikkende voegwoorde bring wysiginge in woordorde mee; dit wil sê die werkwoorddeel skuif gedeeltelik (byvoorbeeld die hulpwerkwoord) of algeheel nader aan die einde van die sin. Vergelyk die volgende voorbeelde:
 * Ek wil vandag rus, omdat ek môre in die biblioteek wil werk.
 * Die studente het gedruip alhoewel hulle hard geleer het.

Voegwoordelike bywoorde
Sinne wat deur middel van voegwoordelike bywoorde verbind word, is “sintakties onafhanklik” van mekaar, en staan nie noodwendig in ’n neweskikkende of onderskikkende verhouding tot mekaar nie. Voegwoordelike bywoorde soos ook, daarom, dus en dan verbind nie twee sinne tot een sintaktiese struktuur nie, maar druk bloot ’n spesifieke betekenisverband tussen sinne uit. Bestudeer die onderstaande sinne waarin die gebruik van die voegwoordelike bywoord ook, wat die gegewe sinne in ’n aaneenskakelende, toevoegende verband skakel, geïllustreer word.

Somtyds gebeur dit dat, wanneer voegwoordelike bywoorde sinne verbind, en die voegwoordelike bywoord die tweede sin inlei, die woordorde van die tweede sin, soos blyk uit die tweede en derde voorbeeld in die bostaande tabel, verander. Die tipe woordorde wat in sulke gevalle met die gebruik van voegwoordelike bywoorde geassosieer word, staan as die aanloop-inversievolgorde bekend: die bywoord word voor die werkwoord geplaas en die onderwerp verskuif dan tot na die werkwoord. Wat ook uit die tabel duidelik behoort te wees, is dat voegwoordelike bywoorde soos "ook" “vryheid van beweging” het.

Die semantiese klassifikasie van voegwoorde
Voegwoorde het nie alleenlik ’n invloed op die bou van ’n sin nie. Soos reeds in Afdeling 1 gemeld is, is voegwoorde talige elemente wat gebruik word om verbande tussen die betrokke sinne eksplisiet aan te toon. Voegwoorde kan een van vyf semantiese verbande uitdruk, afhangend Die konteks bepaal die betekenisverband wat die betrokke voegwoord uitdruk. Daar is geen reël wat byvoorbeeld sê dat terwyl slegs tyd moet aandui nie. In ’n sin soos "Ek hou van taalkunde terwyl Elma van letterkunde hou" druk dit ’n teenstellende verband uit.


 * Aaneenskakelende verband: Voegwoorde wat vir ons wys dat ’n idee in die eerste sin in die tweede sin aangaan


 * Teenstellende verband: Voegwoorde wat vir die leser of die persoon wat luister aandui dat ’n teenstellende idee, met ander woorde ’n idee wat die teenoorgestelde is van ’n ander idee, nou gaan volg


 * Redegewende verband: Voegwoorde wat vir die skrywer of die leser wys dat die sin wat gaan volg ’n gevolg of ’n oorsaak is vir die inhoud van die eerste sin
 * Tydsaanduidende verband: Voegwoorde wat vir ons tydsvolgorde aandui


 * Voegwoorde wat saam met die indirekte rede gebruik word

Sien ook

 * Afrikaanse taalleer
 * Taal
 * Woordsoort
 * Besoek Komma en Kommapunt vir riglyne ten opsigte van voegwoord- en interpunksiegebruik

Bibliografie
Bosch, B. 1999b. Konjunksiemerkers in Afrikaanse tekste van niemoedertaal-studente: ŉ eerste verkenning. Southern African journal of applied linguistic studies, 7(1):125-144.

Bosman, N. & Otto, A.N. 2012. Die hantering van neweskikkers en onderskikkers in Afrikaanse woordeboeke. Lexikos, 22:69-85.

Carstens, W.A.M. 2011. Norme vir Afrikaans: enkele riglyne by die gebruik van Afrikaans. Pretoria: Van Schaik.

Carstens, W.A.M. 1997. Afrikaanse tekslinguistiek: ŉ inleiding. Pretoria: Van Schaik.

De Stadler, L.G. 1989. Afrikaanse semantiek. Johannesburg: Oxford University Press.

Fouché, N. 2016. Kohesiemerkergebruik in die skryfwerk van Afrikaanssprekende graad 6- en graad 9-leerders. Potchefstroom: Noordwes-Universiteit. (Verhandeling - MEd.)

Fouché, N., Van den Berg, R. & Oliver, J.A.K. Carstens se raamwerk van Afrikaanse konjunksiemerkers: ’n Akkurater en vollediger weergawe. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, 57(3):814-836.

Henning, J.G. 2006. Linking adverbials in first, second and foreign language English student writing corpora. Potchefstroom: North-west University. (Dissertation - MA.)

Jordaan, A. 2014. Die gebruik van metadiskoers in Afrikaans T1-skryfwerk van eerstejaar-universiteitstudente. Vanderbijlpark: Noordwes-Univeriteit. (Verhandeling - MA.)

Jordaan, A. 2016. Afrikaanse verbandsmerkers: uitbreiding en herkategorisering van voorbeeldwoorde. Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 34(2):147-167.

Naicker, G.G. 1996. Konjunktiewe kohesie in die opstelle van Afrikaans tweedetaal- matrikulante. Durban: Universiteit van Natal. (Verhandeling - MA.)

Ponelis, F.A. 1979. Afrikaanse sintaksis. Pretoria: Van Schaik. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G. & Svartvik, J. 1985. A comprehensive grammar of the English language. Harlow: Pearson.

Van Huyssteen, G.B. 2017. Morfologie. (In Carstens, W.A.M. & Bosman, N. eds. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik.)

Van Rooy, B. 2017. Afrikaanse sintaksis, funksioneel benader. (In Carstens, W.A.M. & Bosman, N. eds. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik.)

Wybenga, D.M., red. 1989. Taalkompas: elke student se gids. Pretoria: Serva.

Eksterne skakels

 * Gaan na Google Books en tik "Teksredaksie" in. Op p. 366 word nuttige wenke vir voegwoord- en interpunksiegebruik gegee: https://books.google.co.za/books?id=1fGmCQAAQBAJ&pg=PA266&lpg=PA266&dq=interpunksie+%2B+voegwoorde&source=bl&ots=Jckg1a1Uoy&sig=ACfU3U3eFT62VgQC1L1yZDxmLVifsIpDxw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiV45af7KDjAhWQ2KQKHclqCyEQ6AEwDHoECAkQAQ#v=onepage&q=voegwoorde&f=false
 * Op Youtube is verskillende video's oor voegwoordgebruik. Soek vir die volgende video: Voegwoorde - Afrikaans EAT: https://www.youtube.com/watch?v=8X6Hz2ff8tE
 * Besoek gerus "Woordsoorte Beter Afrikaans" waar studente ’n grondige kennis van voegwoorde kan kry: https://www.beterafrikaans.co.za/website/index.php?pag=206
 * Die volgende Engelse dokument gee riglyne oor voegwoordgebruik in Afrikaans: https://qrlearn.com/conjunctions-voegwoorde
 * Vir ’n uiteensetting van die verskillende betekenisverbande wat voegwoorde kan uitdruk, kan die volgende webtuiste besoek word: http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v57n3/10.pdf