User:Eknath Pawar Social Activist

एकनाथ पवार प्रतिभावंत साहित्यीक व समाजसुधारक

परिचय :

विदर्भातील वाशिम जिल्हयात सेवादासनगर ता.मानोरा येथील मध्यमवर्गीय एका सुसंस्कृत शेतकरी कुटुंबात विश्वनाथ पवार-नाईक व भाग्यरथी पवार-नाईक या दाम्पत्याच्या पोटी जन्म झाला. शेती आणि समाजसुधारणासाठी सतत धडपडणे हे या कुटुंबाचं व्रत गेल्या पाच पिढयापासून आजतायगत सुरू आहे. एकनाथ पवार-नायक यांचे आजोबा,पणजोबा ते खापर पणजोबा हे नायक होते.बंजारा या क्षत्रिय शूर व साहसी जमातीच्या वसाहतीला 'तांडा' म्हणून संबोधतात. रामजी नायक,रामसिंग नायक व दूडासींग नाईक यांनी तांडा वसवीले होते. तांडयाचे नायक म्हणजे मुखिया होते. आपल्या सभोवतालच्या वंचिताचे,दुर्बल घटकांच्या हक्काचे संरक्षण करणे, त्यांची निस्वार्थपणे सेवा करणे,पारदर्शकतेनी न्यायनिवाडा करणे.हा या कुटुंबाचा कार्य अनेक पिढयापासून चालत आले. त्यामुळे स्वाभाविकच एकनाथ पवार यांना बालपणीच सामाजीक बांधिलकीचे,वंचितासाठी लढा उभारण्याचे आणि मानवी मूल्याचे धडे मिळाले. आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार,हरितक्रांतीचे जनक वसंतराव नाईक आणि रामजी रामसींग नाईक यांचे जवळचे स्नेहसबंध होते. स्वत: वसंतराव नाईक अनेकदा घरी आले. रामजी नाईक यांना सामूदायिक सेवा सोसायटीचे अध्यक्ष बनवून शेकडो भूमीहिनांना शेतजमीनीचा वाटप सुद्धा नाईकसाहेबांनी केला.या थोर महापुरुषाची अनेक आठवणी या कुटुंबानी जपली असून सामाजीक बांधिलकीची प्रेरणा मिळत गेली. त्यामुळे समाज सुधारक एकनाथ पवार यांनी काॅलेजवयापासून सातत्याने गोरगरिबांसाठी, वंचितासाठी आवाज उठवण्याचा निर्धार केला. आपल्या लेखणीद्वारे आणि थेट ग्रामीण तांडा,वाडीवस्त्यात प्रबोधनाद्वारे तसेच विविध अभिनव उपक्रम राबवून एकनाथ पवार यांनी हजारोंच्या जीवनात प्रकाश पेरले.

शिक्षण : प्राथमिक शिक्षण इयत्ता तिसरीपर्यंत सेवादासनगर व इयत्ता सातवीपर्यंत वरोली गावातील जिल्हा परिषद शाळेत झाले.माध्यमिक शिक्षण वसंतराव विदयालयात तर बी.ए.कारंजा येथिल शंकुतला धाबेकर महाविदयालयात झाले.पुढे नागपूर आल्यानंतर पदव्यूत्तर शिक्षण,पत्रकारीता जनसंवादाचे शिक्षण घेतले. शिक्षकी पेशा स्विकारल्यानंतर शिक्षण क्षेत्रात विविध अभिनव उपक्रम व प्रकल्प हाती घेतले.विदयार्थ्याच्या सर्वांगीण विकासासाठी सतत धडपडत आले.शैक्षणिक ,सामाजीक व सांस्कृतिक क्षेत्रातील कार्याच्या योगदानाबद्दल अनेक पुरस्काराने सन्मानित झाले.

शेती व शेतकरी विषयक :

शेती व शेतकर्याना सन्मानाचा दर्जा लाभावा.अन्नदाता शेतकर्याप्रति कृतज्ञता व्यक्त केली जावी,यासाठी कृषीदूत एकनाथ पवार यांनी "थेट शेतकर्याच्या बांधावर" ही अभिनव मोहिम हाती घेतली.याद्वारे हजारो शेतकर्याचा सन्मान व समुपदेशन थेट शेतात करणारी संकल्पना अतिशय लोकप्रिय ठरली.त्याला लोकचळवळीचे स्वरूप बघायला मिळाले.हरित महाराष्ट्रासाठी व शेतकर्याना भेटवस्तू म्हणून थेट शेतात हजारो फळझाडाचे वितरण व लागवड करून एक मौलिक संदेश दिले. या ऐतिहासिक संकल्पनेची दखल आमदार हरिसींग राठोड यांनी सन 2017 मध्ये महाराष्ट्राच्या विधानपरिषदेत घेतली. तसेच 'थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर'या ऐतिहासिक मोहिमेची नोंद आॅगस्ट 2019 मध्ये इंडिया बुक आॅफ रेकाॅर्डस् मध्ये नोंद सुद्धा झाली.

शेतकर्यासाठी शेतकरी स्वराज्य अभियान तर वंचितासाठी तांडा स्वराज्य अभियान राबवीले.

चित्रपट व आकाशवाणी : 'श्यामची शाळा' या मराठी चित्रपटासाठी दोन गाणी लिहली. यात प्रसिद्ध अभिनेते अरूण नलावडे व निशा परूळेकर, विजय पाटकर,मिलींद कदम या लोकप्रिय कलावंताने भूमिका साकारली आहे. याशिवाय अनेक लघूपटाला एकनाथ पवार यांची गाणी लाभली आहे. आॅल इंडिया रेडिओ आकाशवाणीच्या नागपूर केंद्रावरून अनेकदा त्यांनी सामाजीक सुधारणा व मानवी विकासाच्या रचना सादर केल्यात.

एक साहित्यिक,समाजव्रती,समाजसुधारक, प्रतिभावंत कवी, चित्रपट गीतकार, कृषीदूत म्हणून एकनाथ पवारांची जनमानसात ओळख आहे.

स्रोत,संदर्भ - महाराष्ट्र टाईम्स नागपूर आवृत्ती, 'भूमीपुत्राचं देणं'लेखक जयसिंग जाधव, इंडियन फिल्म हिस्टरी, इंडीया बुक आॅफ रेकाॅर्ड 2019,बुकगंगा डाॅट काॅम, लोकमत न्यूज, दैनिक सकाळ नागपूर, बंजारा हुंकार ISBN :978-81-910543-3-0