User:Enis F.Krasniqi

1.0 Përpunimi digjital i sinjaleve

Procesimi i sinjalit është i nevojshëm për të bartur informatat nga një skaj i rrjetit në tjetrin. Pasi që sinjalet në brezin themelor nuk mund të shkojnë larg, për transmetim, sinjali i informacionit duhet të modulohet me një bartës në njërin skaj dhe duhet të demodulohet në skajin tjetër në mënyrë që të jetë i mundur shfrytëzimi i informacionit. Në rrjetat moderne ky informacion udhëton në të dy kahjet. Procesimi është një art (teknik) në vete. Këtu shpjegohet se cila teknikë e modulimit është më e përshtatshmja dhe pse. Janë diskutuar drejtpërdrejt produktet e ditëve të sotme të cilat gjenden në treg.

1.1. Modeli i sistemit komunikues te komunikimet digjitale

Mesazhi ose informacioni që duhet të dërgohet nëpër sistemin e tillë mund të jetë një sinjal analog (p.sh zëri) që gjenerohet prej burimit analog ose mund të jetë sinjal digjital (p.sh të dhënat kompjuterike) pra që gjenerohet nga burimi digjital. Konvertuesi analog – digjital (A/D) e mostron dhe kuantizon sinjalin analog dhe atë e pasqyron me pulse digjitale si 1 dhe 0. Koderi i burimit (source encoder) sinjalin digjital dhe atë e paraqet me një sinjal digjital më të shkurtër, pra në këtë proces optimizohet shpjetësia e transmetimit që ti pershtatet koderit të kanalit (channel encoder). Në kthim zhvillohet procesi i kundërt dmth, zvogëlohet gjerësia e brezit varësisht prej sistemit. Koderi i kanalit (channel encoder) pranon sinjalin digjital që gjenerohet nga koderi i burimit, në dalje gjenerohet një sinjal digjital më i gjatë. Tepricat (redundancy) që shtohen me qëllimin e korrektimit të gabimeve që shkaktohen nga zhurma ose interferenca e simboleve gjatë transmetimit nëpër kanalin transmetues duhet shtuar me kujdes dmth, në gjuhën që kuptohet në pranim. Transmetimet më të shpeshta bëhen në brezin lëshues të frekuencave të larta (high frequency Passband), modulatori pra i fikson ( mbështjellë ose interferon ) simbolet digjitale të koduara menjë bartës. Nganjëherë transmetimi bëhet në brezin bazë, prandaj modulatori është modulues i brezit bazë, i njohur si formësues, i cili formëson simbolet digjitale të koduara me një formë valore të përshtatshme për transmetim. Zakonisht modulatori është i përcjellur nga një amplifikator i fuqisë. Për transmetim në frekuencat e larta, moduluesi dhe demoduluesi zakonisht performojnë në frekuencat e ndërmjetme (intermediate frequency) IF. Në rastin e tillë në mes të modulatorit dhe amplifikatorit të fuqisë është i instaluar një up – converter i frekuencës. Nëse IF është shumë e ulët krahasuar me frekuencën bartëse, nëpër disa shtigje (stacione) janë të nevojshme konversione të frekuencës bartëse. Për wireless sistemet antena është stacioni final në transmetim. Mediumi transmetues apo shkurtimisht njihet si kanal, ku sinjalit i shtohet zhurma, feding-u dhe efektet e dobësimit që paraqesin një faktor shumë kompleks që i superponohet sinjalit. Termi zhurmë në këtë rast ka kuptim të gjerë sepse përfshinë të gjitha llojet e trazimeve ose çrregullimeve elektrike të rastit që e kanë burimin nga jashta ose prej vetë brendisë së sistemit. Kanali gjithashtu ka gjerësi të brezit frekuencor të kufizuar, kështu që për disa raste nuk është e gabueshme nëse thuhet se ai paraqet një filtër. Në pranim, praktikisht kryhen operacionet inverse ndaj atyre në dërgim. Së pari sinjali i pranuar që është mjaft i dobësuar amplifikohet dhe në qoftëse është i nëvojshëm bëhet konvertimi i poshtëm (down – converted), pastaj sinjali i tillë demodulohet. Tepricat e shtuara që shtoheshin për korrektimin e gabimeve largohen, sinjali me formen e tillë pastaj kalon nëpër dekoderin e kanalit (channel decoder) dhe dekoderin e burimit (source decoder), si rezultat fitohet ose me mirë të themi rivendoset sinjali (që përmban të dhënat, mesazhin) në fomën e tij pothuajse fillestare. Në fund, para se sinjali të arrijë në cakë është i nëvojshëm konvertimi digjital – analog (D/A). Modeli i sistemit komunikues digjital i treguar në figurë është mjaft i thjeshtuar, pasi që nuk janë përfshirë elementet si : Multiuser system, sistemi multipleksues/demultipleksues (që instalohen para stacioneve moduluese), multistation system, si dhe përhapësitë e frekuencës (frequency spread) e enkriptuesit (encryption). Në fakt, vetëm modulatori, kanali (mediumi ttransmetues), demodulatori dhe amplifikatorët janë esencial në të gjitha sistemet komunikuese. Zhvillimet e tanishme ose të fundit në inxhinjeringun e modemëve konsistojnë në integrimin e channel encoder në modulator dhe channel decoder në demodulator. Elementi i parë është filtri i kanalit (channel filter). Prej faktit se sinjali që del nga modulatori patjeter duhet të kalojë nëpër transmitter, kanal dhe nëpër stacionet në marrje që janë para demodulatorit, si pasojë e kësaj channel filter është një filtër i përbërë. Elementi i dytë është faktori A(t) i cili zakonisht është mjaft kompleks. Ky faktor paraqët ose pasqyron fading – un në disa tipe të kanaleve. Fading – u është një fenomen i cili ndodhë kur amplituda dhe faza e një radio – sinjali ndryshon shpejtë brenda një periode ose distance të udhëtimit mjaft të shkurtër. Fading – u shkaktohet me përzierjen e dy ose më shumë versioneve të sinjalit të transmetuar që arrinë në marrës në momente kohore të ndryshme. Elementi i tretë përfshinë gabimet ose dëmtimet që i shkaktohen sinjalit si pasojë e zhurmës dhe interferencës së simboleve n(t).

1.2. Përcaktimi dhe qëllimi i modulimit

Modulimi është një operacion që konsiston në shndrrimin e një sinjali që përfaqson një informacion të caktuar, në një sinjal tjetër, por pa ndryshuar informacionin që ai e mbart. Natyrisht, në anën marrëse sinjali i moduluar nuk mund të jetë drejtpërdrejt i përdorshëm, por duhet të përpunohet ashtu që nga ai të nxirret sinjali i informacionit në brezin themelor. Ky proces quhet Demodulim. Paisja me ndihmën e të cilës kryhet modulimi quhet modulator, kurse ajo me të cilën kryhet demodulimi quhet demodulator. Emërtimi i përbashkët i tyre është Modem Operacioni i modulimit bëhet për qëllimet e mëposhtme : - Pershtatje. me kushtet specifike të një ambienti të transmetimit. Nëpërmjet një modulimi të përshtatshëm mund të përdorim edhe kanale me shumë shqetësime dhe pavarësisht nga kjo, të garantojmë një cilësi të mirë të transmetimit. Për një transmetim me valë, sinjali fillestar zhvendoset në një zonë frekuencash ku kushtet e përhapjes si largësia, gjerësia e dobishme e brezit etj, përshtaten me problemin që duhet zgjidhur. - Multipleksimi dmth për përdorim të njëkohshëm të të njëjtit ambient transmetimi për shumë komunikime. ( Multipleksimi është një operacion që konsiston në grupimin e shumë kanaleve, që i takojnë komunikimeve të ndryshme në mënyrë që ato të transmetohen njëkohësisht, në të njëjtin suport fizik, që mund të jetë një kabëll, një frekuence bartëse e një lidhje radioelektrike, një satelit, një fibër optike, etj, pa u shqetësuar dhe pa u përzier reciprokisht. Në marrje një demultipleksim sa më perfekt duhet të lejojë të ndahen këto kanale dhe sinjaleve që ato mbartin t’ju jepet forma e tyre orgjinale). - Posaqërisht, në rastin e komunikimeve përmes radio – valëve modulimi është proces i pazëvendësueshëm sepse sinjalet që bartin informatat duhet të përhapen në formë të valëve elektromagnetike të cilat gjenerohen përmes antenave. Këto qëllime nuk mund të arrihen gjithmonë në të njëjtën etapë të vetme dhe në të njëjtën mënyrë modulimi. Pra duhet t’i drejtohemi modulimeve të shumëfishta dhe procedurave mikse. Modulimi është i nëvojshëm në të gjitha rastet kur për arsye teknike ose ekonomike transmetimi në brezin bazë është i pamundur.

1.3. Tipet e modulimit

Varësisht nga forma e sinjalit të moduluar do të dallojmë dy kategori të mëdha të modulimeve : sekondar (moduluar ), si psh. Amplituda, frekuenca, faza, kohëzgjatja etj, ndryshon proporcionalisht me vlerën e çastit të sinjalit primar. Këto modulime nuk e ndryshojnë karakterin analog apo numerik të informacionit të mbartur nga u1(t) dhe u2(t). digjital midis u1(t) dhe u2(t). Atëherë sinjali sekondar karakterizohet nga një debit D’ dhe konvencioni i modulimit shndrrohet në një kod të paraqitjes digjitale të informacionit analog. Modulimet analoge klasifikohen sipas : - Sinusoidale apo
 * Modulimet analoge. Në këto lloje modulimesh njëri prej parametrave të sinjalit
 * Modulimet digjitale (numerike). Këto lloj modulimesh bëjnë një konvertim analog –
 * Formës së bartëses :

- Impulsive - Amplitude
 * Parametrit të bartëses që është objekt i modulimit :

- Frekuenca

- Faza

- Kohëzgjatja. - Analoge apo
 * Natyrës së informacionit të transmetuar :

- Digjitale (numerike).