User:Enxhi Dogjani/sandbox

Krahina e Lumës Krahina e Lumes është një nga krahinat më të njohura e të gjithë trojeve shqiptare për historinë e saj. Fjala "Lume" e ka origjinën nga lumi Lumë i cili shtrihet në territoret e ish-jugosllavisë dhe Shqipërisë. Ky lum në territorin jugosllav njihet me emrin "Rekë" ndërsa në territorin shqiptar merr emrin Lumë.[1]

Kukesi përfshire Gjallicën, Fierzen... Përmbajtja 1	Luma në vite 2	Historiku i Lumes 2.1	Pozita gjeografike 3	Popullsia 4	Qeverisja vendore 5	Relievi dhe klima 6	Hidrografia 7	Bota bimore dhe shtazore 8	Zhvillimi ekonomik 9	Arsimi 10	Arti dhe kultura 11	Figurat e shquara 12	Referencat Luma në viteGjatë pushtimit osman, Luma ishte e vetmja krahinë që gëzonte një pavarësi dhe njihej si krahinë autonome duke u qeverisur në baze të "Kanunit të Malësisë" dhe normat e pashkruara të së drejtës zakonore popullore.[2].

Një pamje nga Kukesi i Vjetër Luma si njësi e madhe gjeoetnografike deri ne vitin 1912 ishte pjesë e pandarë e vilajetit te Kosovës dhe gjatë pushtimit osman, Luma ishte e vetmja krahinë që gëzonte një pavarësi dhe njihej si krahinë autonome duke u qeverisur në baze të "Kanunit të Malësisë" dhe normat e pashkruara të së drejtës zakonore popullore.[2]. Në vitet 1878-1881 ajo ishte e ndarë 7 bajraqe :

1.Bajraku i Rrafshës (Bicaj) :

2.Bajraku i Tejdrinës (Domaj) :

3.Bajraku i Qafës (Bushtricë) :

4.Bajraku i Kalisit (Mahalla e Poshtër) :

5.Bajraku i Radomirës :

6.Bajraku i Çajës (Fshat) :

7.Bajraku i Topojanit (Brekijë) :

Luma si njësi e madhe gjeoetnografike deri ne vitin 1912 ishte pjesë e pandarë e vilajetit te Kosovës si dhe kishte lidhje politiko-ekonomike, kulturore e shoqërorë me Kosovën, prandaj u emërtua edhe si "Malësia e Prizrenit". Qyteti i Prizrenit gjatë këtyre viteve ishte prefekture ndërsa krahina e Lumës ishte nënprefekture e tij. Kjo krahinë kryengritëse u njoh edhe me emrin "Luma e Kuqe". Me 26.12.1912 u ngrit flamuri në Bicaj duke iu bashkuar qeverise se Vlorës. Edhe pse Konferenca e Ambasadorëve në Londër e njohu Shqipërinë si shtet i pavarur, krahina e Lumës u pushtua nga serbët. Në shtator të vitit 1913 në Koritnik në anën e Kosovës, kryengritësit lumjanë zhvilluan luftime të ashpra kundër forcave serbe. Me 13 .10.1913 Luma u çlirua nga serbët duke bërë edhe ngritjen ceremoniale të flamurit shqiptar.

Luma pas Luftës së Parë Botërore. Pas luftës së parë botërore në 1918 -1921 Luma së bashku me Hasin, Malësinë e Gjakovës dhe Dibrën u ripushtuan nga serbët duke kaluar kështu kufirin e 1913 dhe duke bërë Drinin e Zi kufirin natyral të tyre.

Luma në vitet 1939-1945 Kjo periudhe përkon me Luftën e Dyte Botërore, një ndër ngjarjet më të mëdha historike për fatet e vendeve ndër luftuese. Kjo luftë filloi ne 1939 dhe mbaroi në 1945. Gjatë kësaj periudhe Luma u radhit në bllokun antifashist ashtu si e gjithë Shqipëria.

Në ditët e para të prillit të vitit 1939 lumjanët kërkuan armët për ti dale zot vendit të tyre. Më 19 prill 1939 gjermanët hynë në Bicaj. Me 5 shtator 1944. Brigada V Sulmuese, hyri në Lumë dhe i shtriu luftimet kundër gjermanëve në të gjithë territorin e saj. Luma u çlirua me 18 shtator 1944.

Luma pas Luftës së Dytë Botërore Pas çlirimit të Lumës dhe të gjithë Shqipërisë në 1945 u bënë zgjedhjet e këshillave nacionalçlirimtare, ku prefektura e Kukësit u nda në tre nënprefektura, ku njëra prej tyre ishte edhe Luma. Gjatë sistemit komunist, në krahinën e Lumës u ndërmorën një sërë reformash si :

1. Shtetëzimi i pronës private.

2. Krijimi i kooperativave bujqësore dhe blektoriale.

3. Riorganizimi i sistemit arsimor.

Në vitet 1953-1956, Kukesi u bë një qark në rrethet : Kukës, Tropojë dhe Lumë.

Historiku i Lumes Dega e Lidhjes Shqiptare e krahinës së Lumës u bë një mbështetje e fuqishme për Lidhjen Shqiptare të Prizrenit nëpërmjet kuvendeve që zhvilloi në Lumë. Ajo e ngriti lart moralin e masave popullore dhe të shtresave të vegjëlisë së varfër lumjane, si për mbrojtjen e tokave shqiptare nga kërcënimet e shovinistëve fqinj, ashtu edhe organizimin e rezistencës së armatosur kundër administratës turke. Edhe në krahinën e Lumës, si në të gjitha krahinat e tjera të Shqipërisë, u zhvilluan gjatë muajve shtator-tetor të vitit 1878, disa manifestime antiosmane, të cilat shqetësuan jo vetëm administratën e kazasë së Lumës, por edhe atë të Prizrenit. Në këto manifestime popullore e antiosmane, shtresat e popullsisë kërkonin që të mos i paguanin taksat Perandorisë Osmane, të mos jepnin rekrutë, dhe detyrën e ruajtjes së rendit publik dhe të qetësisë ta merrte në dorë vetë Lidhja.

Në mbledhjen që u bë në Prizren në mars 1881, përfaqësuesit dhe krerët e krahinës së Lumës që morën pjesë ishin: Beqir Spahia, Shaqir Palushi, Hoxhë Caka, Ymer Sula, Bajram Gana, Halim Bardhoci, Ramadan Zaskoci, Ymer Sufa, Qazim Lika, Jemin Alia, Ramadan Çejku, etj.

Gjatë muajve prill-maj 1878 në katër anët e vendit pati protesta kundër Traktatit të Shën-Stefanit. Në krahinat periferike të veriut si në Prizren, Gjakovë, Lumë, Plavë, Guci, Mitrovicë, Dibër dhe Shkodër, të cilat kërcënohehin nga pushtimi serb e malazez, pothuajse në çdo qendër kazaje u zhvilluan mbledhjet popullore dhe ishin organizuar besëlidhje shqiptare tre krahinore, të cilat arritën që të krijonin komitete lokale të vetëmbrojtjes popullore. Forcat popullore u organizuan për të kundërshtuar me armë në dorë çdo lëshim të tokave shqiptare që mund t`u bënte Turqia shovinistëve serbë dhe malazezë. Disa nga përfaqësues të krahinës së Lumës ishin: Beqir Spahia (bashkëdrejtues i Degës së Lidhjes së Prizrenit për Lumën), Shaqir Ali Zhuri, Ymer Sufa, Dervish bej Luma, Mustafë Lita, Shaqir Palushi, Qazim Lika, Jemin Alia, Ramadan Çejku, Halim Bardhoci, Ymer Sula, Hoxhë Caka, Bajram Gjana, Shaban agëLuma etj., që ishin në krye të degës për Lumën, si dhe shumë aktivistë të Lidhjes së Prizrenit të shoqëruar nga disa qindra burra të armatosur nga Luma. Forcat e malësorëve që udhëhoqën me këta burra, i`u bën krah “Qeverisë së Parë Kombëtare” të krijuar në qytetin historik të Prizrenit. [3] Banorët e Lumës njihen edhe si pjesëmarres në shumë ngjarje historike si : Kuvendi i Dugagjinit ( 1601 – 1602); Lidhja e Prizerenit ( 1878-81): Kryengritjet e viteve (1900 – 1912), lufta e Lumës me ushtrinë serbe; Lufta antifashiste nacional çlirimtare- (1939-1944). Luma ishte një krahinë që lakmohej nga të gjithë, prandaj edhe është përfshirë në shumë luftëra. Në Lumë u krijuan reparte serbe me qëllim nënshtrimin e kësaj krahine dhe u angazhuan rreth 16 mijë trupa serbe, sepse pa nënshtrimin e Lumës nuk mund te realizoheshin planet strategjike te Nikolla Pashiqit. Por kurrsesi Luma nuk u nënshtrua duke organizuar herë pas here qëndresa ndaj tyre