User:Fitrat Yousafzai

'Bold text' پښتو شعر او جديّديت ..........يو سرسری جائزه (فطرت يوسفزے) روايت او جديديت د يوې سکے دوه اړخونه دی او د سکے کره کوټه معلومول د تنقيدی اصولو په رڼا کښې کتل پکار دی ځکه چې د کوټه سکے په نتيجه کښې به داسې تخليق مينځ ته راځی چې قيمت به يې نه وي- جديّديت هاغه اصطلاح ده چې په پښتو ادب کښې يې باقاعده اثار د ۱۹۳۰ نه راپديخوا په ډېر شدّت سره ليدلی کيږی اګرچې دا په مغربی ادب کښې د وړومبی جنګ عظيم نه واخلې تر دويئم جنګ عظيم پورې زمانې ته ويئلے شی او په دغه زمانه کښې پيدا شوې فکر و فن د جديّديت په اصطلاح بللې کيږی په يو خاص تناظر کښې د دې نه دا تعريف اخذ شوې دے نو هغه په معروضی ډوَل دے او ځکه مونږ وايو چې” د مادی حالاتو په نتيجه کښې پيدا شوې فکر و فن ته جديّديت ويئلےشی ځينې مفکرين دې دور ته تجرباتی دور وايئ څوک يې داخلی اذيت بولی او څوک يې د رومانويت ردِّعمل ګنړی هر څه چې پرې ويئلے شوی دی او ويئلے کيږی خو په ټولو تعريفونو کښې دا يوه نقطه مشترکه ليدلے شی چې دا يو نوې فکری ردِّعمل دے او هر کله چې د دغه ردِّعمل اظهار شعر ته وسپارلے شی نو د جديديت ليبل پرې ولګی او په دغه تناظر کښې شاعر ته اپيل کوي چې د خپل اظهار د پاره نوې لارې خپلې کړی او په دې معامله کښې دې د روايت لمن ټينګه وساتی ځکه چې هر جديد شعر عين قديم شعر دے او ځکه جديّديت هم دا خبره کوی چې د روايت په باطن کښې کوم ردعمل پيدا کيږی نو فنکار ته پوره ازادی ده چې د هغې اظهار په پوره نظم وضبط وکړی- په پښتو ادب کښې د جديديت دغه ټول اثار مونږ د حمزه شينواری په شعر کښې واضحه ليدلے شو چې د يو ردِّعمل عکاسی کوي او دا خبره به بې ځايه نه وي چې حمزه شينواری د جديديت علمبردار وګنړو او دا ځکه چې له هغه مخکښې د شعر موضوعات او په خاص توګه د اظهار پېرايه دومره جديده نه وه او نه د خپل عصری غوښتنو په مکمله توګه پامته داره وه خو کله چې د دې خاورې اولس په معاشی،سياسی،قامی،او اقتصادی توګه د مادی تخريب کارۍ په ضد کښې راغلل نو د دغه حالاتو په نتيجه کښې د حمزه شينواری باقاعده ردِّعمل شعر ته نوې موضاعات،لفظيات،علامتونه،استعارې او تشبيهات رادننه کړل او د جديد شعر يو منظمه فضا يې سازه کړه-په دغه وخت کښې که یو خوا مادی حالات بدليدل نو بل خوا د دې په نتيجه کښې د اظهار نوې لارې هم پيدا کيدے او د دغه اظهار ترجيهات مونږ د قلندر مومند،سيف الرحمن سليم،دوست محمد خان کامل،فضل محمود مخفی،عبدالخالق خليق،عبدالمالک فدا،فضل حق شيدا،عبدالرحيم مجذوب،قمر راهی،اجمل خټک، اکرام الله ګران،انديش بابا،ډاکټر اعظم،رحمت الله درد،او درويش درانی وغيره په شعر کښې په ډېر منظم او زړه پورې تغزل سره کتے شو. دا خو هاغه ټول اثار دی چې د نورلس سوه لس نه راپديخوا د شلمې صدۍ ختميدو پورې په ښه اب وتاب سره شعر ته سپارل شوي دی او په دې مينځومانه کښې د جديديت په لوری څومره مزل شوې دے په دې کښې پورته ذکر شوې ښاغلو ښه کردار لوبولے دے.د شلمې صدۍ په اخره کښې دا اثار خپل انتها ته رسيدلی دی چې مونږ يې د رب نواز مائل،سعيد ګوهر،ايوب صابر،يونس خليل،اشرف غمګين،خيبر افريدی،قيصر افريدی،ممتاز اورکزئ،رياض تسنيم،جاويد احساس، پير محمد کاروان،رحمت شاه سايل،زبير حسرت،فيض الوهاب فيض،عبدالروف عارف،حسينه ګل تنها،افتاب بدر،محمود اياز،عارف تبسم،افضل شوق،پروين ملال،ساحل يوسفزی،عبدالوحيد ګران،طاير ځلاند وغيره په شعر کښې د نوې حسی نزاکتونو او تجربو سره کتلے شو. د يوويشتمې صدۍ سره سم پښتو شعر د يو بل صورتحال سره مخ پاتې شو چې کله عالمی قوتونو د افغانستان په سلامتيا باندې يلغارونه وکړل نو د دغه حلاتو په نتيجه کښې د جديد شعر فضا يو نوې اړخ سره مخ شوه چې د اظهار يو نوې ردعمل شعر ته وسپارلے شو چې سره د خپل اب وتاب لا په وړاندې روان دے جديد مادی حالاتو پښتو شعر ته د لفظياتو،اساليبو،او علامتونو په شکل کښې يو داسې سلسله رادننه کړه چې بايد دا رجحان د پښتو شعر ته د ما بعد جديديت لاره هواره کړی- د پښتو شعر څېړنه که په معروضی ډول ده او که په موضوعی ډول خو دا خبره پکښې واضحه ليدے شی چې جديديت د روايت د ډيوې په رڼا په خپله لاره ډېر په استحکام سره روان دے او په دغه تناظر کښې يې داسې شعر مينځ ته راوړے دے چې لذّت او خوشبو يې هر لوستونکے حساسوَلے شی.په مجموعی توګه پښتو شعر اوس هم د قامی او اجتماعی کرب په مدار کښې دے او تمام تر اظهارات يې د دغه مرکز د قوّت لاندې وړاندې کړی دی چې د حمزه بابا د پښتون او پښتونولۍ د خمير ذائقے پکښې اوس هم حساسيږی د مثال په توګه د دغه تسلسل څو شعرونه راوړم چې د جديديت دغه رجحان پکښې څرګند دے:

چې بې تا چا ته ټيټ نه شی ننګيالے زما ژوندون کړه زړه زما دې مسلمان وي تفکّر مې د پښتون کړه (حمزه شينواری) کافر کيږم د جنت نه مې وباسی که دا وايم چې پښتون مې قوميت دے (سيف الرحمن سليم) ګلستان که مې په وينو تازه کيږی بيا دې هر ازغے زما په زړه کښې مات شی (قلندر مومند) نن ټول اولس د هاغه محبوبه سندرې وايی اجمل به چې د ځان سره ژړله کله کله (اجمل خټک) د دې نه علاوه هم داسې نور ډېر شعرونه شته چې هم دغه الميه پکښې څرګنده ده او دا رجحان د جديد پښتو شعر په لمنه کښې اوس د افغانستان د استحصال په شکل کښې څرک وهی چې د مادی حالاتو د بدليدو په نتيجه کښې به نورې غزونې کوي.نوې مادی او معاشی مجبورۍ په اقتصادی لحاظ په رومانی جذباتو کښې بدلون راولی او د هغې اظهار مونږ د پښتو شعر کښې د يو داسې الميې په شکل کښې وينو چې پښتو شعر يې په موضوعی او فنی اړخ تجربو سره مخ ساتلے دے.د دې تفصيل نه قطع نظر چې دلته په دې نتيجه کښې کوم مکاتيب مينځ ته راغلی دی خو اوس پکار دی چې جديد پښتو شعر د نوې عصری تقاضو په لړ کښې خپل ګامونه د ساختياتو، پس ساختياتو او ما بعد جديديت په لوري واخلی او عالمی ادب سره څنګ په څنګ لاړ شی او لرې نه ده چې پښتو شعر هم د يونانې ادب غوندې د خپلې خيټې نه خپل اصول وتراشي.

ماخذونه: ډاکټر وزير اغا،جديديت اور ما بعد جديديت اشتياق احمد،جديديت کا تنقيدی تناظر،۲۰۰۶ عبدالله جان عابد، پشتو زبان وادب کی مختصر تاريخ،۲۰۰۶