User:Flori balliu/sandbox

Liri Brahimi, regjisore e filmit dokumentar

Regjisorja e mirënjohur e filmit dokumentar shqiptar, Liri Brahimi, u lind në Tiranë më 1943. Ka kryer liceun artistik “Jordan Misja”, dega e Artit Dramatik në vitet 1956-1960 dhe, më pas, Institutin e Lartë të Arteve (sot Universiteti i Arteve), në vitet 1961-1965, degën e Artit Dramatik. Filloi punë në Teatrin Kombëtar si aktore, ku për afro pesë vjet ka interpretuar në një sërë rolesh nga dramaturgjia kombëtare dhe ajo botërore. Më pas, në vitin 1970, e emëruan regjisore në Kinostudio, duke i prerë në mes ëndrën e saj si aktore, por jo pasionin dhe dashurinë për artin. Fillimisht punoi si as/regjisore në disa filma artistikë, ku për 10 vjet, me pasion dhe këmbëngulje, fitoi përvojën dhe dha artin e saj në 15 filma artistikë, si « Kapedani » (1972), « Ndërgjegja » (1972), « Mimoza llastica » (1973 », « Shpërthimi » (1974), « Tinguj të luftës » (1976 », «Yjet mbi Drin » (1978) etj. Pas 10 vjetësh punë krijuese djersë dhe mundime, fitoi titullin “Regjisore e kategorisë së III-të”, dhe shumë shpejt, brenda pak viteve, arriti “Regjisore e kategorisë së I-rë”. Kështu kaloi regjisore në sektorin e filmit dokumentar ku realizoi rreth 25 filma dokumentarë, shumë kronika dhe syzhete, për një dekadë e gjysmë, deri në vitin 1991, nga të cilët përmendim disa prej tyre si p.sh « I çoni fjalë nënës », «Shkrimtari militant », « Dëshmitari i dy epokave », « Fidanishtja e ushtrisë », « Monumentet e natyrës », « Nëpër ditarët e luftës », « Mjeshtri i violinave », « Përse kështu ? » etj. Disa prej këtyre filmave janë vlerësuar me çmime në Festivalet Kombetare të Filmit. Sa djersë, sa dhimbje, sa sharje, sa lavdërime, hedhje poshtë e ngritje lart që ka përjetuar kjo kineaste e palodhur. Për vite me radhë fiksoi portrete heronjsh, mjekësh, shkrimtarësh dhe artistësh; u futa në botën e brendshme të fshatares, të gruas, nënës të lodhur e të vuajtur nga mjerimi. Zbërtheu fytyrat e zbehta të fshatarëve në Lekbibaj, ku mbartnin me katruve ujin dy orë larg. Jetoi ankthet e djemve të rinj në minierën e Memaliaj, që zbrisnin me kovë pesë nivele nën tokë dhe që kishte raste të mos dilnin me në sipërfaqe. Me dhjetëra herë fiksoi fytyrat e zbehta të fshatarëve të Shishtavecit, që vuanin për bukë, me ato shtëpi me trarë të zinj shekullorë, gati për t’u rrëzuar, dhe l00 metra më larg ngriheshin vila të bardha, të bukura, me antena. Xhiroi me avion, nëndetëse me silura; njohu të gjitha armët moderne; njohu dhe xhiroi natyrën aq të bukur të vendit, nga Tamara, Vermoshi e gjer në Vukël të Kelmendit. Një natyrë e ashpër, me male tepër të lartë, që ngriheshin si apartamente, me stalaktite e stalagmite në dimër dhe me dhjetëra ujëvara të mahnitshme dhe plot lule mali gjithësojshe në verë; fiksoi Jugun, perlën e Shqipërisë, me ato tarraca mbushur me agrume: limona, portokalle e ullinj, që u ngritën me djersën tonë dhe që nuk i shijuam ashtu siç duhet. Iu prish makina me dhjetëra herë midis rrugës e midis malit dhe fjeti te këmbët e shokëve, duke u dridhur nga të ftohtit etj; ngeli në dëborë dhe e tërhoqën me zinxhirë. Ngeli pa bukë me dhjetëra herë dhe e gjetëm pak bukë misri e qepë; për të kaluar natën, sakrifikoi rinë dhe familjen e saj të dashur, etj. Mbi të gjitha, Liri Brahimi fiksoi një copëz jetë nga historia e popullit shqiptar nën diktaturën më të egër komuniste. Në mesin e viteve 90-të, si u shkëput nga Kinostudioja, emigroi familjarisht në Itali ku jeton edhe sot. Si rrallë kineastët shqiptarë, Liri Brahimi ka botuar edhe katër libra artistikë, me vlera per filmin shqiptar, duke plotësuar e dëshmuar shumë gjera për artin e shtatë në Shqipëri. Me shtëpinë botuese « Toena » ka botuar këta libra « Unë dhe filmi », ku tregon udhën e saj drejt krijimtarise përvojat dhe peripecitë e saj dhe kolegëve drejt artit të filmit, « Boceti i filmit », një libër i vyer mbi teknikën e bërjes së një filmi, libër i përkthyer edhe në italisht me titullin « Bozzetto di un film » dhe së fundi librin me novela « Ëndra të shuara », një libër për historinë dhe fatin tragjik të një dashurie nën diktaturë.

Filma të Liri Brahimit:

1974: « Monumentet e natyrës » 1974: « Ekspozita kombetare e arteve» 1977: « Thesare nen pisha » 1977: « Me studentët ushtarë » 1980: « Bijtë e heroinës » 1980: « Në prag të jetës » 1982: « Një ditë në Kutalli » 1983: « Nëpër ditarët e luftës » 1984: « Një jetë pranë naftës » 1984: « Shkrimtari militant » 1984: « I çoni fjalë nënës » 1985: « Fidanishtja e ushtrisë » 1986: « Një ditë në kantierin detar » 1986: « Dëshmitari i dy epokave » 1989: « Malli për hekurudhën » 1989: « E dashur nënë Afërdita » 1989: « Mjeshtri i violinave », 1991: « Përse kështu ? » etj.