User:GEETANJALI SWAIN

भाषाधिगमस्य सिध्दान्ताः भाषा– मनुष्याणां मुखनिसृत सार्थक ध्वनि समुह एवं भाषा.भाष्यते अभिव्यञ्जते व्यक्तवाक  रूपेण इति भाषा भाषायाः निर्वाचन– भाष व्यक्तया वाचि धातुतः गुरूश्च हल् इति सुत्रानुसारं ‘अ’ प्रत्ययः अजाद्यातः टाप् इति सुत्रानुसारेण स्रीत्व विवक्षया टाप्प्रत्ययः। भाष्+अ+टाप् भाषा इति शव्दस्य उत्पत्ति भवति। Language- LINGUA इति शव्दःLanguage शव्दस्य उत्पत्तिः। भाषायाः भेद द्विधा विभाज्यते ( क) व्यक्तवाणी ( ख) अव्यक्तवाणी (क)	व्यक्तवाणी– मनुष्याणां  मुखनिसृत  वाणी  व्यक्तवाणी (ख)	अव्यक्तवाणी– प्राणिनां मुखनिसृत वाणी अव्यक्तवाणी अधिगम इत्युक्ते अववोधः। विषयम् अर्थात अधिगम युक्त विषयं सरलं सरसं सुगम्यं प्रभावित कर्तुम् अधिगम सिद्धान्तानां प्रयोगः भवति।

भाषाधिगमसिद्धान्ते वहुनां  सिद्धान्तानाम् अस्ति। प्रथमतः किम्नामसिद्धान्तः? एकस्स विषयस्य वहुनां मतानां विश्लेषण कृत्वा एकं सार्वजनिनं मतं निष्कर्षः भवति सिद्धान्तः। अधिगमसिद्धान्तस्य नामानि- •	स्वाभाविकताया सिद्धान्तः •	अभ्यास सिद्धान्तः •	रूचि सिद्धान्तः •	मौखिककार्य सिद्धान्तः •	क्रियाशीलता सिद्धान्तः •	अभिप्रेरणा सिद्धान्तः •	वैयक्तिकानिभिन्नता सिद्धान्तः •	अनुकरणीय सिद्धान्तः (क)	स्वाभाविकताया सिध्दान्तः – •	भाषा एका कला अस्ति भाषा अधिगमार्थं बालकानां प्रवृत्ति जन्मजाता वत्तते। तदर्थं अध्यापकैः परिवेश परिवेशकल्पनीयः। •	यथा सम्भवम् अधिगमयुक्तया वार्तालाप कुर्यात्। •	यथा अन्याभाषाः अपि स्वाभाविकरुपेण पठिष्यति। तदर्थं व्यवस्थाकरणीया। (ख)अभ्यास सिध्दान्तः – अभ्यास इत्युक्ते पुनः पुनः कार्यकरणं। थानडाइक्महोदयस्य अभ्यास नियम आधारिकृत्य एषः सिद्धान्तः आगतः। लाभ- •	ज्ञान वर्ध्दनं भविष्यति। •	ज्ञान दीर्धस्थायी भविष्यति। •	सस्पष्टं ज्ञानं भविष्यति। •	संरचनाकत्तुं सर्जनं शक्नुवन्ति। (ग) रुचि सिध्दान्तः-रुचि इत्युक्ते  अनवधाने अवधान प्रदानम्। कार्ये आग्रह प्रदानम् एव रुचिः। लाभः- •	कक्षा सक्रिया भविष्यति। निरसा कक्षा सरसा भविष्यति। •	पुर्णाधिगमः जायते। अध्यापकस्यकार्यम्- •	प्रश्न माध्यमेन •	अभिप्रेरणा माध्यमेन •	दृश्यश्रव्यउपकरण माध्यमेन •	लघुकथा माध्यमेन मौखिककार्य सिध्दान्तः –छात्राः अधिकाधिकं मौखिक कार्यं कुर्वन्ति ।मौखिक कार्य सिद्धान्तस्य व्यवहारः प्राथमिकस्तरे माध्यमिकस्तरे भवति। आवश्यकता– •	निष्क्रिय कक्षायां सक्रियता प्रदातुं कार्यं करोति। •	बालकानां अधिगम अभवत्न वा इति ज्ञानार्थम् एतस्य सिद्धान्तस्य प्रयोगः। क्रियाशीलता सिध्दान्तः – मनोवैज्ञानिक आधारिकृत्य एषः सिद्धान्तः मौखिकिध्दन्तवत् एषः सिद्धान्तः। मनोवैज्ञानिक थानडाइक्महोदयस्य अधिगम सिद्धान्तः क्रियाशीलतायाः सिद्धान्तं निर्वाहयति। क्रिया शीलता सिद्धान्तस्य अपरनामः अभ्यासकृति सिद्धान्तः। थानडाइक्महोदयः अभ्यासार्थंनियम त्रयं प्रतिपादितम् •	अभ्यास •	तत्परता •	प्रभाव अभिप्रेरणा सिध्दान्तः – अभिप्रेरणाम् इत्युक्ते प्रोत्साहनम् अभिप्रेरणा सिद्धान्तस्य लाभः- •	छात्राणांकार्यंकरणार्थं क्षमता अभिबर्ध्दताभविष्यति। •	कार्यतीव्रता आगच्छति। अभिप्रेरणायाःभेदः- •	आन्तरिक •	विह्य वैयक्तिकानिभिन्नता सिध्दान्तः – कक्षायां प्रायः त्रिविधाः छात्राः भवन्ति। •	कुशाग्रः •	सामान्यः •	मन्दबुध्दिः व्यक्तिगत क्षमतानम् आधारेण ज्ञानं भवन्ति। अनुकरणीय सिद्धान्तः– एकस्स कार्यस्य अनुकृति रुपेण करणं अनुकरण सिद्धान्तः •	बालाः स्वभावेनअनुकरण प्रियाः •	वाल्यात् आरभ्य अनुकरण माध्यमेन भाषां व्यवहरन्ति ।अतः अनुकरणस्य महती आवश्यकतावर्तते। लाभः– •	सस्पष्टं ज्ञानं भविष्यति। •	शध्दाशुध्दंज्ञानं भविष्यति। •	ज्ञात वाषयस्यसंशोधनंभविष्यति।