User:George Nyamasi/sandbox/SIGAND KAMAGETA

SIGAND KAMAGETA

Karchakruok

Jodongo mane otelo manenigi sigand Kamgeta negin kaka Hamis Wuon Nyaura, Ogwei Owino, Opul Wayoga, Opanga Oole, magi e joma ne opimo ne Ouma Chacha (Bruce) sigand piny Kamageta motegno mane ayudo sigana ni kowuok ire.

SIGANA YIE MAR MAGETA

Ng’eyo sigand piny ber miyo ing’eyo kama iyaye, kama intie gi kama idhiye. Sigand Kamageta chalo kamaa:

An ang’eyo ni nitie dani maniluongo ni Aoko Nyokwera, to neen chi ng’ato moro ni Obogno ja Sakwa. Eka ng’atni kane onyuome ni gibedo kwom kinde to bang’e ne gichandore ne dak ok obedo maber, eka ne owe ng’ani (Obogno) mane odhii por yo Imbo Kadimo. Sama ne odhii porni noyudo ka chuore ma wuon dhok ma iluongo ni Obogno negisenyuologo nyathi achiel ma iluongo ni Raya. Omiyo ma e nyathi mane oweyo ka chuore ma wuon dhok ma en Obogno kane odhi por, to kane oseko odhi por ne odhi oyudo ng’ato Imbo kucho miluongo ni Mageta Abuor jaimbo. Mageta ni nokawe nyasigongo, koro ka Mageta nokawe to Mageta ne en Jasuba, to ne gin josuba ma chike gi dwachalo gi chike luo. Kane mageta ni othoo to ne owe Aoko Nyokwera ka ose yach ni gi ich, eka aye kaka ne giluwo chike luo dhako ni nojuang’ gi ich mane en-go ka ne chuno ni nyakajuang’e gi ijni ma nyaka onyuol nyathini ma odhodhi, ma oduone, eka ne inyal tere. Koro kamagi ne osetimore kane ogik jogi koro ne dwaro tere (joimbo) kayuochegi to nikech ne onyar luo nodagi Nokoni to anyar luo ma ong’eyo chik luo diang’ tera nadi gi ng’ama ne okawa nyasigongo to chuora ma wuon dhok to pok otho

Eka dhokoni ne opondo gi nyathine ma Mageta mane odok Sakwa. To kane odhi kacha neoyudo ka chuore ma Obogno ne osetho, eka ne oyudo ka wuode ma Raya osegoyo pacho nitie e japachone kacha. Nokono Raya ni mabirogoni be owadu nyinge Mageta, koro Raya ne ok dwar Mageta kaka ung’eyo kit luo mathoth ok gimorga ahinya gi kimirwa Raya bende ne oneno Mageta ka kimirwa. Koro Mageta nenigi timbe moko ariyo adek mane ok mor josakwa, ne othuon mar amen mar mawii ne ogoyo nyithindo ahinya, to iw rombe bende neong’ado. Koro achachgi ne en-go gi kod lupo bende ne ong’eyo mar nam nikech ne en nyathii mane onyuol e Chula yo Imbo ne oja nam. Koro Sakwa ne osiko kagone Raya ngero, ni to nyathi jowi ma tunge otini iweyo kwanwa eyi nyiroye nang’o ? Otuomonwa tung nyiroye mano tiende ni Kimirwa (tiende ni jowi opogore gi dhok kata ochalo gi dhok, kimirwa bende opogore gi nyithii pacho kata obed mana ni ochalo gi nyithii dala). Koro Raya ne jagoo nyathini, ema koro chieng’ moro ka Aoko Nyokwera neonge oyudo ka oweyo nyathine ni dala. Raya ne ogoyo nyathini ma okalo eka ne Mageta obuodho maoa gi ng’wech ma ochopo odhi opondo e togo. Koro kane oling ma koro piny dhi gik odhiambo koro ne ong’ichno oparo ni merwa koro wadi oseduogo dala awuogi adog pacho. To kane otemo ni owuok eyi togo kacha to onwang’o ka togo (abuor)  ne osemukore kode mosedhi edier nam ma oseweyo dho wath mabor maneokonyal konyore. Koro Mageta ne ochandore achanda kakwang’ edier nam kaa, to ne en-gi mugondho (oluo) enungene mane otweyogo ang’wuolane mane ong’wuolorego, koro e mane onegogo rech to ochamo manumu ka odak eyi abuor kaa.

Ne ochiedho e nam mane nyalo kalo kata iga piero adek, eka ne abuoro okwang’ kode ma odhii ogowo loka Uyoma. Koro Uyoma kaa kane ogowie, ne ogow e dhoo wadh ng’ato moro ni Ler. Ler bende ne en ng’at moro mane chalo ruoth matin to ne odake piny Uyoma ( Wuon ler to nyinge chachni matin). To en e Ler ma wakieogoma odak loka Olasi kaa. Mokwongo to negidak gi Kamageta. Nyime kono ang’ne akoni gimaomiyo ne Kamageta oriembe ka owuok eyi Kamageta. Koro Ler kane koro Mageta osegowo edho wadhe gi abuoro, ne opuonjo nyithindo nyiedho diek. Koro ne ginyiedho diek giloso pota gimadho, to bende nyithindogi bende ne gimakogo osiepkelone kado mar orongo gi kuon to en obulo rech to obirogo. To en bende nopuonjo nyithindoka nyiedho diek. Koro gima de mi Ler fweny Mageta, to ka koro diek odok dala odhiambo to ka nyidiek dhoth to nyidiek yuoka ayuaka.Eka Ler openjo nyithindoka, bin unyiedho diek, to ka koroolando dhao nyathii ma jaluoro emane osusore mit kono wuon mare ni “wuora ng’at moro ni edhonam ku man gi lake” kaka nyithii Luo chon ne ong’eyo ni ngama ni gi lake to mano jamwaa. En gi lake to wiye otimo tondetonde wiye oyugno, ng’atcha ema opuonjowa wanyiedho diek. Emane wuongi openjogi ni ung’eyo entiere ne giduoke ni wuora en kacha pile ka wadhi ka onenowa to awuoka ne kech wang’wenyo kuon waterone gi kat orongo. Eka wuon-gi ne openjogini makata ka wadhii kodu sanini dang’ ayude? Mano eka  Ler ne owacho ni kare koro wadhiane dhi neon ng’at magalagala machal kamaa manyiedhona diek. Kane nyithindo ka owuok koro gidhii kwath Ler ne oluo bang’gi to oting’o tong to nyindindoka oting’o kuon gi kado mar orongo. Kane Mageta oneno nyithindo kabiro to omor amora ni osipene obiro okelo kuon gi kat orongo enbe koro ogolo rechne mondo gicham, ekane opoo ka Ler ogone ni kirni tiende ni ka iringo to anegi chung’.

Mageta ne ochung’ ten e openje ni in eng’aa? Eka ne okone Ler ni an nyinga Mageta awuod Mageta, kae Ler openje ni ijakanye? Mageta ne oduoke ni aja Imbo, To kae to igike nade ? Jaduong’ kik inega, kaa to abuoro maneomukore koda ogikie. An merwa gi min Raya to achiel to Raya owadwa emane ochuada emane omiyo aringo aponde etogo. To abuoro ne omukore koda ma ogikkoda koni emakoro agowie kaa, an ok ang’eyo ni agowieni to kanye. Mano e kaka agik kae jaduong’. To jaduong’Ler ne wuogi ekane owuok eyi, jaduong’ni emane odhii gi Mageta dalane, en emane odhii olielo wii Mageta to kendo en emane oloko Mageta jaluo. Koro kane Mageta obedo ka Ler kae ndalo dhii, Mageta odhii ogik kama koro ne osekalo wuowi ng’ato owinjo okende. Kaka ng’at mane nigi chandruok to bende misumba ndalogo maneokwanye ne irito mana kode gik ma okwany, ne onge kaka onyalo konyore ni kech chon kane inee kata inyombi to udhii elweny, uturo wasigu, upeyo dhok ukelo ruoth opogonu ika iyud gima inyombgo. To kane ionge chir kaka koro Mageta to ne oleoolewa ni kech onge ne onyalo timore kamano.

Koro kane en ka Ler kaa emane nyiri moko otuch ariyo kotucho gi yoo Imbo koma ne Mageta otuchgo, emane omake nyako achiel ma dhoge otuchi ka dhoo nyii Makonde nyar joimbo ne en nyarmwa. Nyakoni e mane omaki mi oter ka Ler, kane osetere koro Ler obedo kode kaa, to kaka jodongo machon riekgi ne nitiere eyigi eto neong’iyo ni nyani nyalo bedo gi gweth di chieng’ moro tim piny moro. Koro ne olwuongo wuode ma iluongo ni Lich Omolo to okone ni omera kao nyako ni ibedgo, to wuode ne okone ni “aaah wuora to nyako mokwany akwanya majamwaani ok imii misumbani manyocha ikwanyoni an awuod piny makanyombo to anyuomo nyako ma agoro yuak mibudho mong’eyo dhouluo mabiro wuoyo gi minena, nyakoni to owetena biro budhogo nang’o ma mimana jamwanini, Koro Ler ne ojur ajura kaa oneno ka nyathine ni ogoyo bade neok omore, kane osejur eka nene oluongo Mageta kae to okone ni ikao nyakoni mondo ibedgo. To Mageta ne okone ni wuora in ewuora gima ikona ema atimo, ma yudo ka Lich Omolo to osedagi nyani, eka ne Mageta oyie okao nyakoni obedogo.

Koro gima biro kelo alara ka Mageta odak ka Ler kaa to ochiel. Mageta obedo gi dhakoni koro ginyuol, ni onyuol to onyuolo wuoyi dongo. To wuod Ler (Lich Omolo) bende ne obidho nyako kaka ne odwarocha, en chiege ni nyuol to nyuolo mana nyiri to be thoo othoya okdongi koro jail to nyithinde dongo. Koro nyithindo obuko penjore jowuot Lergi “to ang’oo momiyo wato wanyombo to wanyuol to koro nyithindwa tho athoya? Koro gibuko penjo jodongo moko be ekor gweng’. To mato tiende ang’oo? Tojodongogo konogi niya uweyo jamwaa mane okwany okwongo layonu e dala, nyithinde okuongo onyuolo bende nyithindegi be olayonu edala. Tipone oimou okobidongo nege uru mondo ukao dhakono gi nyithindogo eka ubiro dongo. Kane osekone jowuot Ler, ne gin gi chenro mar nego Mageta, koro chieng’ moro otieno ka Mageta jonindo gi chiege iyiot to chiege penje niya, “orma to be iwuod jaduong’ni adiera?”  To okone ni an awuod jaduong’ni. To okone ni mar ang’oo jowuotegi wachoni ni gibiro negi mondo gikawa gi nyithindo ni ijamwaamane okwany? To Mageta okone ni ooyo samoro dholuo emok iwinji,an to aparo ni awuod jaduong’ni adieri ni kech en e wuora monyombona, ineno ka en imaomiyoyi, ineno ka abedo kodi to en ema orita ndalo duto, ineno onge kata tim mitimo na kaa kata marach onge.Koro omiyo ato ang’eni ma ewuorwa.

Koro neneowuok koro ochako penjo jodongo moko, to nade (openjo Ogutu wuon Baja)ne en jadhod Uyoma ma dhot Katwang’a. Koro openje ni to nade jaduong’ winje wach matimorena, jawuot Ler obuka wachoni dwaro nega, chiega be nyoro okona ni winjo ka giwacho ni gidwaronega mondo gikawe gi nyithinda. To wachni bende en adier to Ogutu wuon Baja neokone ni Mageta ni mano en adiera ma duar ma ineno ogo majii dhiye kogwenni emaidhinegie. To openjo jaduong’ Ogutu ni to atim nang’o ? To jaduong’ni ne okone ni dhi uru adhiya duar nikech kaichich chon to idong’ dala to bibiro chandi.Gibiro duogo negi mapiyo to idhiyo adhiya ka jii osedhii duar koro iwuotho to kajii teng’o bunge to imbe iteng’o to idong’ chien, ichodachoda kamano ka ichot ma idong’ chien mogik to iduog dala. To okono Ogutu ni to koro wuon Baja kata ka aduogo dala to gisechano nega ok gibiro nega. To wuon Baja ne okone niya ne isepimona kaka ne ichiedho gi kaka ne okwanyi, ne ituch gi enam in kiseduogo kawu chiegi gi nyinthindi to yie ma idhii iyudo edhoo wath kwany mach idonjgo iyie to isiaye yie ichom chulni maeiyi nam kuro.Nyasach kwereni mane okonyi mane omiyo okwanyi mane omiyo iwuotho ma ikwang’ enam ma igik ma ok ithoo en oriti to kiriwni e loo motwo kaa to yowuot Ler osechano negi gibironegi. To ne odhii adhiya emane okwang’ to ne odhi oyudo chula maonge ng’ato, chulano emasani iluongo ni chula Yamo, e chula Mageta.Kanyo emane mageta ogore en e mane oango chulano, kanyo ema oikie Mageta makwar kamageta.

Nyako mane omakne Magetani ne jikia nyinge ne otuch atucha ka ochiedho elum (buya) e kane Luo ne owacho ni tii wachake nyin mane to kiach be wakiaye omiyo ne giluonge ni Abuya Nyaimbo nikech ne otuch ka okwayo akwaya e buya. Koro nokwanye ka e buya emomiyo Kamageta iluongo ni iya kaa Abuya Nyaimbo makata nitie jakamageta moro niOwawa Arwa kane gweyo newachoni “Wan yaa Kabuya Nyaimbo watur pinje gi lweny wan jok ludhe dongo”. Mageta ne oringo ka nigi wuowi ma iluongo ni Wangueru e mane osenyuolo ma bende e nyathii mane okelo koko mane omiyo jowuot Ler dwaro nege. Koro kane odhii e chula cha to Mageta neo bet oling’ oling’ to ne onyuomo dhako machielo.Koro bang’e ne othoo ne oweyo chiege matin gi wuode miluongo ni Wangueruni. To kaluore gi kaka piny chon nediny to eyi chula kuro ne iyude dhako ma idhii nyombe onge. Wangueru ne okao chii wuon mobedogo, chi wuon-gini emane onyuolo go nyithindo kaka Mikwaya ma ewuod Mageta madong’, Migunga, Luambe, gi Seda. Koro Seda to ok onyuolo, Seda to onyuom min koro Seda ni ema koro okaw to okon Mikwaya ni mondo orisi to Mikwaya ne riso e otamo. Emakoro dhokoni dhi ema Migunga dhii rise koro iluonge ni Seda nyarod Migunga to ne onyar od Mikwaya. Koro nekech Wangueru ne onyuol gi chi gi chi wuon omiyo kare olal, nyinge olal koro jowuoyi gi iluongo ni jowuot Mageta. Ma be emomiyo kuom chik luoikoni dhako ma wuoru osiko omako monindogo e piene moweyo ok ikaw ibedgo, to kaibedogo to inyuolo oweteni kari emalal to owetenikaa emadongo emomiyo nying Wangueru olal to nying Mageta ema owuok ni Mikwaya e wuod Mageta maduong’ to chutochutho wuod Mageta maduong’ ne en Wangueru. Chi wuorgi Mageta matin ne iluongo ni Seda, Seda ni en e manyamin mare ne onyuom gi Nyang’or  e  Kanyang’or ma wan go Kamageta kaa ma odak malo Charya. Jakanyang’or, jakanyakila, jakanyagak kod kende makanyang’orgo en wuod min Seda cha mar minasi, en wuod Seda maka Ochich mar minasi.

Mageta ka ok owuok e chula Mageta, otho ma oike echula kacha, wuode ma Wangueru be otho mana kacha, Abuya Nyaimbo bende otho mana kacha, chiege ma Seda bende otho mana kacha. Koro ka giwuok kacha to ng’ato ni Emwe gin Kamadhi (Nyamori) anyuola joka Ondiek Karadier gini, Asigo Karadier, Ogutu wuon Ghati, Ooro. Koro Emwe emane ogolo ji e chula Mageta ni tero jii e loo motwuo ni koro ji dhi manyo piny, ka koro ji osea kacha ka two nyalolwe mar nindo koro nego ji echulacha. To kane ji owuok kacha Emwe ochiedho  gi jii, jii obwuoro Uwaga to ka wagik Usao Emwe ne otho. Koro jii obiro ma onge ng’at ma otelo ne jii miyo jii ne okee. Ne wabiro ma wagowe edhoo wath Mirunda ka neyudo ka waonge ruoth moritowa, koro ne jii okee epinje, ng’ato dhii mana kama ne onyume nyamin, ng’ato be dhii kama ne onyuome waygi. Ma nikech kuom kinde mane Kamageta odak e chulacha jopinje moko manenelow motwuo ne oyudo ka osebiro e chula kacha ma neginyuomo nyi Kamageta. Ekama kata ne Uyoma ne onyume nyar Kanyamori ema omiyo iluongo joka Asewe gini modak Osiri ni Jokanyanam gin ok gin Kamageta gin uyoma to ne ginyuomo nyar Kanyamori. Ma ne oyudo ka wadak e chulakacha, koro ne iluongo ni nyar nam nikech ne odak e chula, e kanyanam miwinjoni wan onge kendo moro Kamageta ka ni Kanyanam mago gin nyithii migogo.

Bang’ ka jii osekee koro emane omiyo Otieno Nyakruru be odhii kaneye Kabuoch. Otienoni en ewuon Ochuodho mane mane onwang’one Kamageta piny,koro ne en be odhii odak kabuoch. Koro Otienoni ka waweyo sigand dhoudi moko mang’eny Otieno onyuomo dhako ni Ologi Nyokeng’o nyar Kanyamwa nyar gi Gor Kogalo. Koro Ologi nenyuolo nyithindo to oiko koro gini ne ochando chuny Otieno nikech chon kane iseyudo chiegi moro achiel to en emane idolorie ni chieng’ moro itimgo piny yudo dhok ma inyombogo netek. Koro nikech dhakoni nenyuolo nyithindo to iko gini nechando chuny Otieno, omiyo nowuok nodhii kuom ajuoga moro miluongo ni Matiany mane jabind Lang’o. Koro odhii kuome ni mondo odhii onene dhoch momiyo chiege nyuolo nyithindo to iko. Ka Matiany ne ong’iyo to Matiany okone ni omera jaluo mikosi nitiere maduong’ kuom chiegini to mikosini chalo kamaa, “Dhako no oting’o ruoth eiye odong’ gi nyithindo abich to nyathii mar adek ema biro yudone thuru piny to ka iyie ni kech en ema onego nyithindo ma telo nyime okoduar ni nyuol nyithindogo biro dhii bedo ruoth. To ka iyie to aloko ni gini negi to kaise tho to jowuoyi abichgi ibi nyuolgi to gibiro bede to ka gise bede to ito piny nyathini ni ok ne inene to wuoyi mar adekni emane manyne jothuru piny”. Koro ka iyie to iwach mondo alokni dhochni mondo idhii itho, to Otieno ne openje ni to chieng’ anee dier ng’eya koso, kotha de chieng’ dong’ Kamageta di nee to odwuoke ni kamano. To okone ni lokna.

Matiany ne oloko ne Otieno dhochcha nokono Otieno gi gik mane Otieno dhi timo gi bilcha mondo otim, koro ne okone Otieno ni dhiyo adhiya ka ise dhi ling’ aling’a to chiegi ni odong’ gi nyithindo abich kende eyie machuo. Koro nyithindo abich konyuolo nyathii mokwongo uwit oko, nyathi mar ariyo konyuol to iweyeaweya kanyo, to mar adek konyuolo to iriembe ka odwanyuol odhii thurgi wuoyi mar adekni e ruoth. Koro ne okwongo onyuolo wuoyi maduong’ ni Oyoo kanowit oko emane omiyo ochake ni Oyoo. Kae to ne onyuolo wuoyi ni Ong’ayo obede wuoyi mar ariyo kuom jowuot Ologi Nyokeng’o mago jowuot Otieno Nyakruru. Kae to onyuolo wuoyi mar adek ni Ochuodho, koro Ochuodhoni kane odwa nyuol to emane Otieno oriembe kaka ne ajuoga okone. Oriembe mokone ni dhi thuru ijoga gi manyuch guok ma inyuolo nyithindo to luang’ni ema fuyo to kata nyithindo ok ipidhi dhi. To jalang’o cha nosekone ni iriembe ariemba kodhii thurgi to idhi idhi kiluo bang’e, idhi mana gi diel odhi nyuol dalagi to Kanyamwa ne ket mani negi to en emane ochak oumre kuomi ni kunego chuora to nega uru kode. To ne oriembu kode ne uduog kode to itimne kamano ka ok ong’eyo to kitimone kikone niong’eyo eka odhii thurgi to dhochni okneolal pod nyithindi ne othoyathoya. Koro eto iriembe ariemba ka ng’at mariembo ng’ama okduar to kare gima itimo to ing’eyo. To kane oneno ka Ologi Nyokeng’o chalo gima chandore oneno ka ndalo ne ogik, Otieno ne oriembe ma odhii thurgi mane odhi onyuol thurgi. Eka ne Otieno ochako wuoth gi diel kaluwo bang’ chiege ni chiege ni chiege onyuol thurgi kaka chon ne kadhako onyuol to idhii gi diel, diel mar deye mane iluongo ni diend remo. Otieno ne osembo diel odhigo to kane ogik to Kanyamwa ne onur kuome gi gocho nogoye kabisa.

Emane Ologi Nyokeng’o oringo oumore kuome ni kunego chuora to ambe unega, ekane okonyo Otieno. Bang’ mano ne gikone ni kare ifuo wakonyi ng’ani sandi to ichak imake kare dhiuru kode. Ekane oriembe gi chiege ma nenyathineno ne giduogo. Kane obiro odhodho Ochuodho ma odongo bang’e kane oaye bang’ Ochuodho, bang’e ne onyuolo Obwombe wuoyi mar ang’wen, eka ne onyuolo Oketho wuoyi machogo wuoyi mar abich.