User:Helppagealb/sandbox


 * HISTORIKU I ZHVILLIMIT TE MATERIALEVE DENTARE

Shkenca e materialeve dentare studion materialet qe perdoren ne stomatologji per ndertimin e protezave dentare dhe restaurimin e ndryshem ne dhembe. Njohja e vetive te materialeve dentare qe perdoren per pergatitjen e protezave dentare eshte e nevjshme te njihet jo vetem nga mjeku por edhe nga laburantet te cilet duhet ti pervetesojne mire vetite e tyre. Materialet dentare te prodhuara duhet te jene biologjikisht te pranueshme nga pacienti. Ato duhet te jene testuar jashte gojes per te vlersuat cikesite biologjikishte te pranueshme nga organizmi. Cilesite e materialeve dentare prodhohen laboratorikisht dhe duhen te provohen dhe vlersohen kimikisht qe do te jete pjese e njohurive te mjekut dhe laborantit. Prandaj per te pergatitur nje proteze sa me cilsore dhe te pranueshme biologjikisht nga organiymi duhen te njihen shume mire vetite e materialeve, menyra e perdori mit te pergatitjes se tyre. Pervetesimi i ketzre vetive nga ana e mjekut dhe laburantit do te ndikoje drejt per se drejti ne pilesine e protezes. P.sh., nese nuk pervetesohet mira temperatura e shkrirjas se metalit do t'i jepet shume nxehtesi dhe ai do te digjet. Perdorimi i materialeve dentare i takon epokes para krishtit 2500 p.e.s Etrusket e vjeter dhe Egjiptjanet perdornin rripat e floririt dhe telat per konstruktimin e protezave dentare. Dokumenti me i vjeter qer ekziston, ne te cilin permendet marrja e mases tek nje pacient me mungese te plote dhembesh, daton ne vitin 1711. Kjo i referohet perdorimit te dyllit nga Mathias Purmann. Ne vitin 1728 Pierre Fauchard ka perkufizuar i pari karakteristikat kryesore, te cilat duhet te permbushe materiali i mases. Ai pershkroi gjithashtu metodat e konstruktimit te dhembeve atrificiale duke i skalitur ato nga fildishi.

Ne vitin 1746 ne France u hap laburatori i pare ne ortopendine stamotologjike per pergatitjen e protezave dentare.

Philip Westcott dhe Dwinell kane eksperimentuar per here te pare perdorimin e gipsit te Parisit si material mase.

Francois De La Barre ka perdorur per here te pare njne luge metalike per marrjen e mases. Ne vitin 1848 filloi " karriera" e gutaperkes, e cila zgjati gati nje shekull. Nje nga mbeshtetesit e saj me te njohur C.F. De La Barre u perpoq ta fuse ne vitin 1852 edhe marrjen e mases tek pacientet me mungese te plote dhembesh.

Ndoshta realiyimi me i rendesishem i kesaj periudhe i perket Charles Stent. Ky krijoi ne vitin 1856 ne Londer nje perzierje ( dyll, reyine, puder etj ) e njohur ne gjuhen angleze me emrin perzierja e Stentit i cili ybutet afersisht ne temperaturen 60 grade celsius.Ky perdoret edhe sot nga disa nga teknikat e marrjes ne mases. Masa e pere funksionale ne pacientet pa dhembe eshte marre nga Schrott ne vitin 1864 dhe Momme ne vitin 1872.

Ne vitin 1872 White nga Filadelfia realizoi nje material te ngjashem me stentin, kurse vellezerit Greene kane permisuar ne vitin 1907 perberjen e stentit.

Alphons Poller ka perftuar ne 1925 nje produkt me baze agar- agari, e quajtur negocoll, nderkohe qe Sears ( 1937 ) perdori agar-agarin per te marre masen per perfitimin e proteza konzhuante.

Me 1928 u krijua American Dental Associantion, se ciles i detyrohen me pjesen me te madhe progreset e regjstruara ne studimin dhe perdorimin e materialeve te mases.

Pastat me baze oksid-zink-eugenol jane futur ne perdorim ne vitin 1933. Pas luftes se dyte boterore jane shfaqur materiale mase shume me komplekse nga pikepamja kimike dhe me veti superiore ndaj materialeve egzistuese. Elastomeret e pare ishin kaucuket polisulfurike, te leshuar ne USA dhe me vone u perdoren ne Gjermani silikonet me reakison kondeksimi e me pas polieteret.

Prodhimet me baze makromolekulare natyrale ose sintetik mabajne per momentin peshen me te madhe ne kuadrin e materialeve te mases. Karakteristikat etyre vajrojne ne menyre te konsiderueshme ne funksinin te natzres kimike, ku cdo kategori ka avantazhet dhe disavantazhet e veta. Prandaj per perdorimin me sukses te tyrene praktike dhe mundesite qe ato ofrojne, eshte e nevojshme njohja e karakteristikave dhe limiteve te ketyre produkteve, gje qe lejon perdorimin ne menyre te diferencuar ne funksion te situates klinike dhe teknikes se punes qe perdoret.

Ne shekullin e fundit jane vendosur bazat e marrjes se masave optike. Kjo eshte nje arritje shume e madhe e cila perjashton perdorimin e materialeve te mases, por qe per momentin nuk perdoren ne shkalle te gjere.

Nje emetues rrezesh jojponizuese projrkton njr fashikull drite koerent ose jo i ciki kodifikon fushen protetike. nje kapes rrezesh qe ndodhet ne nje dhome te vecante i dekofikon informacionet nje kompjuteri, i cili do te perfitoj protezen e ardhshme. Por per koston e larte qe ka kjo aparature, vetem disa institucione mund ta perdorin masen optike. Me siguri sistemi CFAO (Conception et Fabrication Assistee par Ordinateur ) paraqet nje arritje ne fushen e stomatologjise.