User:Jagadishwordulal/sandbox

दुलाल बंश
नेपालका विभिन्न जिल्लाहरुमा छरपष्ट रहेका दुलाल बन्धुहरुलाई संकलित र संगठित बनाउदै एक सुत्रमा गाँस्नु अति आवश्यक थियो । यसकालागि अथक मेहनतका साथ आज यो वंशावली प्रकाशनको अवस्थामा हामी पुगेका छौ । वंशावलीमा हुनैपर्ने विषयवस्तु क्रमबद्ध नहुन सक्दछन् । तथापि यो प्रथम प्रयासमा देखिएका र भेटिएका तथ्यहरु समावश गर्ने प्रयास गरिएको छ ।

एेतिहासिक थाकथलो र पृष्टभूमी:-
दुलालको मुल थाकथलो र एैतिहासिकता बारे खासै बिवाद देखिदैन । अत्रि ऋषिका उत्तरवर्ती दरसन्तान नै आत्रेय गोत्री आजका दुलाल हुन् भन्दा यसको सरल जवाफ हुन्छ । त्यति भनेर मात्रै पनि पुगने । अब मुल थलो कहाँ हो भन्ने थाहा पाउन पर्यो । यसरी हेर्दा दैलेख जिल्लाको दुल्लु उपत्यका नै आत्रेय गोत्री दुलालको मूलथद्यो हो । दुल्लुमा बसोबास गर्ने आत्रेय गोत्रीहरु नै कालान्तरमा आएर दुलाल भए ? आत्रेय गोत्री भएका अरु थर पनि छन्? तिनको बारेमा उनकै वंशावलीले प्रष्ट पार्नेछ । नेपालका धेरै थरहरु दैलेको दुल्लु बाटै रहेको पाईन्छ । संस्कृत भाषाको स्थल शब्दबाट थलो, ठहर, ठाँउ हुँदै थर हुनआएको हो । मान्छे जुन ठाउँमा बसोबास गर्यो त्यसै ठाउँसँग जोडिएर उसको थरबन्दै गयो । यसरी नै दैलेखका हाम्रा अादिपूर्खाह दुल्लुवाल दोलाल हुदै दुलाल कहलिए । दुलाल थरमा रुपान्तरण भए । हो आजका हामी आत्रेय गोत्री समस्त दुलालको मूलथलो दैलेखको दुल्लु नै हो । यसैलाई मानौ । एेतिहासिक पृष्टभूमी खोज्दै जाँदा हामी उनै अत्री ऋषिमा पुगर ठाेकिन्छौ । यो एक अनुमान परक मत हो । यस भन्दा छुट्टै मत राख्यौ भने हामी अल्मलिन्छौ । यसर्थ यो मतलाई पनि सहि ठानेर बस्नु पर्यो । मानौ नेपालमा रहेको विभिन्न थरको इतिहासको अध्ययन गर्दा अछामी र सिङडी सबै भन्दा पुराना थर हुन् । सम्बत १४०६को पृथ्वी मलको बाजुरा अभिलेखबाट यसको पुष्टी हुन्छ । यसरी हेर्दा नेपालमा थरको विकास भएको आठसय बर्ष पुग्दैछ ।

दुलालथरको उत्पत्ति र विकासबारे
दैलेख दुल्लुका चन्द्रवंशी शाह आत्रेय गोत्री दुलाल हुन् । यस्तै अछाम,गोताम, सल्यान, माल्टेना, छलि, जाजरकोटका चन्द्रवंशि शाह, शाहि पनि आत्रेय गोत्रि हुन् । रुकुम, मुशिकोट, बाझि, दर्ना, शान्नी, धुनि, फलावाङ्ग र धुलिकोटका शाह, शाहि, चन्दहरु पनि आत्रेय गोत्रि रहेका छन् । उनीहरु दुलालको सहगोत्री बन्धु हुन् । दुवाडी, पाशुपत, भट्ट पनि आत्रेय गोत्री नै हुन् । उनीहरुसँग दुलालका प्रवर पनि एउटै हुन्छ । अर्थात आत्रेय, अर्चनानश, श्यावाश्य साझा प्रवर हो । यसो भन्नुको अर्ठ्ठ हाम्रा मूल पुर्खा एकै हुन् । यसरी हेर्दा वत्सराज भट्ट (वि.स.११२७ मा)कुमाउको पिथौरागडमा जन्म भएको र यिनी डोटीका राजा भएको अभिलेख पाईन्छ । वत्सराजका पाँचभाइ छोरा मध्ये जेठा कालु बर्मा शाही ठकुरीहरु माइला च्यावन भट्टका नाती नारायणदाश अर्याल भए । साँइला काशिराज भट्ट पानी पोख्रेल भए काइला उत्सव राज भट्टको जन्म ११६० को कान्छा कन्थराज भट्ट हाम्रा मूल पुर्खा उत्शवराज भट्टका छोरा १ मात्र वि.सं. ११८५ को हो । उनका पनि छोरा पाँचभाइ हुन जेठा श्री कृष्ण भट्ट, सिक्देल भए माइला शाहवंशी ठकुरी भए । साईला कालु थापा जन्म (१२४६) डोटीका राजा भए । यिनी बगाले थापाका पुर्खा हुन् । काइला प्रज्वल थापा मल्ल ठकुरी नै हुन पुगे । कान्छा श्री देव (वि.सं.१२१५) को जन्म यिनका पनि पाँच भाई नै हुन् । जसमा जेठा गुणदेव (वि.स.१२३२) तिर जन्म दुलाल थरका मुल पुरुष भए । माइला श्रीनन्द पौडेल भए । साइला श्रीनाथ दुवाडी थरका भए । काइला प्रभुदत्त बाजपियका पुर्खा भए । कान्छा कृष्ण दत्त अगस्तीका पुर्खा, उनै श्री देवका छोरा जेठा गुणदेव नै आजका समस्त आत्रेय गोत्री दुलालको आधुनिक मूल पुर्खा हुन् । उनैबाट फैलिएका वंशवृक्ष आजका समस्त आत्रेय गोत्री दुला हौं । दैलेको दुल्लु हाम्रो अादि थलो हो भने आधुनिक थाकथलो भने काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको देउपुर हो । त्यही थलोबाट दुलालहरु फैलिदै पूर्वका गाउँ वस्तीतिर विस्तार भए । सुदुरपूर्वको ताप्लेजुङ्ग सम्म पुगे, धनकुटा, तेर्हथुम, पाँचथर, इलाम तिर फैलिए । मध्य र पश्चितका पहाडी जिल्लाहरुमा बसाई सरी काठमाण्डाैको काठ क्षेत्रमा छरिएर बस्न थाले । शिवपुरी डाँडा आशपासमा पनि रहे । त्यहि क्षेत्रमा मात्र दुलालहरु सिमित रहेनन् । सिमाना पारि भारतको सिक्किम पश्चिम बंगाल, आसाम, म्यानमार, भुटानसम्म फैलिए फेरि तराईतिर बिस्तार हुदै आएको देखिन्छ ।

आज देशविदेश गरि तीन लाख संख्याको हाराहारीमा दुलालको जनसंख्या देखिन्छ । यो जनसंख्या विस्तारको सामान्य प्रकृया हो ।

दुल्लुका शाह शाहीहरु कहिले काभ्रेपलाञ्चोक आए या वत्सराजले अपुङंगी राज्य चलाए । या पछि मात्रै गुणदेवहरु काभ्रेपलाञ्चोक आए भन्ने तिथि मिति सहि आधार प्रमाणहरु भेटीएनन् । कुन मितिमा गुणदेवका छोराहरुलाई सदाशिवामल्लले ताम्रपत्र दरिदिएको हो भन्ने राणाकालिन फैसलामा पनि खुलेन । खाली दुलालको विर्ता २ भनी राणाकालीन फैसला पछाडीपट्टी संग्लग्न राखेका छौ । श्रृति प्रमाणलाई आधार मान्दा आजभन्दा २०‌औ पुस्ता पहिले काभ्रेपलाञ्चोक देउपुर बाख्रेगौडा नगरकोट बिर्ता पाएका थिए । त्यसपछि १९१८ मा काभ्रे देउपुर मुलविर्ता थप ताम्रपत्र १८९१ मा यिनै जगन्नाथका जेठा सन्तान पट्टिकाले ४ भाईको दोलखा काटाकुटी पाएको आधार छ र विर्ताको बारेमा अन्य पेजमा ब्याख्या भएकै छन् । हाम्रा थाकथलोका प्रमाणित इतिहास यिनै हुन् ।