User:Jaykant s kania/sandbox

રવિ શાસ્ત્રી
રવિશંકર શાસ્ત્રી (જન્મ ૨૭ મે ૧૯૬૨) ભારતીય ક્રિકેટ કોચ, ભૂતપૂર્વ કોમેન્ટેટર, ક્રિકેટર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમના વર્તમાન મુખ્ય કોચ છે. એક ખેલાડી તરીકે તે ટેસ્ટ અને વન ડે બંનેમાં 1981થી 1992 વચ્ચે ભારતની રાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમ તરફથી રમ્યો હતો. જોકે તેણે ડાબોડી સ્પિન બોલર તરીકે કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી, પરંતુ બાદમાં તે બેટિંગ ઓલરાઉન્ડરમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો હતો.

એક બેટ્સમેન તરીકે, શાસ્ત્રી અનિવાર્યપણે તેના ટ્રેડમાર્ક "ચપટી શોટ" (પેડ્સ પરથી ફ્લિક) સાથે રક્ષણાત્મક હતા, પરંતુ જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે તે પોતાનો સ્ટ્રાઇક રેટ માં વધારો કરી શકતો હતો. તેની સરેરાશ થી વધુ ઊંચાઈ (તે 6' 3" ઊંચો હતો) અને સાચા વલણને કારણે ફાસ્ટ બોલિંગ સામે તેના શોટ મર્યાદિત હતા, પરંતુ તે સ્પિન બોલિંગ સામે લોફ્ટશોટને સારો ઉપયોગ કરવામાં સક્ષમ રહ્યો હતો. રવિ કાં તો ઓપનિંગ બેટ્સમેન તરીકે અથવા મિડલ ઓર્ડરમાં રમ્યો હતો.

તેમની કારકિર્દીની ખાસ વાત એ હતી કે જ્યારે તેઓ 1985માં ઓસ્ટ્રેલિયામાં ક્રિકેટની વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશીપમાં ચેમ્પિયન ઓફ ચેમ્પિયન્સ તરીકે ચૂંટાયા હતા. આ જ સિઝનમાં 10 જાન્યુઆરી 1985ના રોજ તેમણે ફર્સ્ટ ક્લાસ ક્રિકેટમાં એક ઓવરોમાં છ છગ્ગા ફટકારવાના વેસ્ટ ઇન્ડિયન ગેરી સોબર્સના રેકોર્ડની બરોબરી કરી હતી. તેને સંભવિત કેપ્ટન તરીકે ધ્યાનમાં આપવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ક્રિકેટની બહાર ની તેની છબી, ઇજાઓ અને નિર્ણાયક સમયે ફોર્મ ગુમાવવાની વૃત્તિનો અર્થ એ થયો કે તેણે માત્ર એક જ ટેસ્ટ મેચમાં ભારતની કેપ્ટન્સી કરી હતી.

ઘરેલુ ક્રિકેટમાં તે બોમ્બે તરફથી રમ્યો હતો અને રમવાના અંતિમ વર્ષમાં તેમને રણજી ટ્રોફીના ટાઇટલ તરફ દોરી ગયો હતો. તે ગ્લેગ્ને માટે કાઉન્ટી ક્રિકેટની ચાર સિઝન પણ રમ્યો હતો. વારંવાર ઘૂંટણની ઈજાને કારણે તેને ૩૧ વર્ષની વયનિવૃત્ત થવાની ફરજ પડી હતી. તેણે ભારત જે મેચો રમે છે તેમાં બીસીસીઆઇ વતી કોમેન્ટ્રી કરી છે. 2014માં તેઓ ભારતના ઈંગ્લેન્ડ પ્રવાસથી 2015ના વર્લ્ડ કપ સુધી આઠ મહિના સુધી ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના ડાયરેક્ટર બન્યા હતા. 13 જુલાઈ 2017ના રોજ તેમને ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના મુખ્ય કોચ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. 16 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ તેમને સિનિયર મેન્સ ભારતીય ટીમના મુખ્ય કોચ તરીકે ફરીથી નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને 2021ના આઇસીસી ટી-20 વર્લ્ડ કપ સુધી તેઓ જવાબદારી સંભાળશે.

વ્યક્તિગત જીવન
રવિ શાસ્ત્રી મેંગલોરિયન વંશના છે,નો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો અને તેમણે ડોન બોસ્કો હાઈસ્કૂલ, માતુંગામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. કિશોરવયે તેણે ક્રિકેટને ગંભીરતાથી લીધું હતું. ડોન બોસ્કો (માતુંગા) તરફથી રમતા શાસ્ત્રી 1976ની ઇન્ટર સ્કૂલ ગિલ્સ શિલ્ડની ફાઈનલમાં પ્રવેશ્યા હતા, આખરે સેન્ટ મેરી સામે હારી ગયા હતા, જેની અપઅપમાં બે ભાવિ રણજી ખેલાડીઓ શિશિર હાથટાંગડી અને જીગ્નેશ સિંઘાનીનો સમાવેશ થાય છે. બીજા વર્ષે શાસ્ત્રીની કેપ્ટન્સીમાં ડોન બોસ્કોએ 1977માં ગિલ્સ શિલ્ડ જીત્યો હતો, જે તે શાળાના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત જીત્યો હતો. શાળામાં તેમના કોચ બી.ડી.દેસાઈ હતા, જે એક સમયે ટાટા અને દાદાર યુનિયનના ખેલાડી હતા. જ્યારે ડોન બોસ્કો પરંપરાગત રીતે સ્કૂલ ક્રિકેટમાં મુખ્ય બળ ન હતું, ત્યારે આર.એ.પોદાર કોલેજ, જ્યાં શાસ્ત્રીએ બાદમાં કોમર્સનો અભ્યાસ કર્યો હતો, તેણે ઘણા સારા ક્રિકેટરો નું નિર્માણ કર્યું હતું. વસંત આમલાડી અને ખાસ કરીને વીએસ "માર્શલ" પાટિલ ક્રિકેટર તરીકે શાસ્ત્રીના વિકાસમાં અભિન્ન વ્યક્તિઓ હતા.

ઘરેલુકારકિર્દી

જુનિયર કોલેજમાં છેલ્લા વર્ષમાં રણજી ટ્રોફીમાં બોમ્બે ટીમનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે તેની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. [૧૧] 17 વર્ષ અને 292 દિવસમાં તે મુંબઈ માટે રમનારો સૌથી નાનો ક્રિકેટર હતો.

રવિ શાસ્ત્રીની કારકિર્દીના પ્રદર્શનનો ગ્રાફ
1980-81માં અંડર-19ની એક ભારતીય ટીમ પાકિસ્તાનના પ્રવાસે જશે. શાસ્ત્રીને રાષ્ટ્રીય કોચ હેમુ અધિકારીએ છેલ્લી મિનિટે કોચિંગ કેમ્પમાં સામેલ કર્યો હતો. શાસ્ત્રીએ ટ્રાયલ ગેમમાં બેમાંથી એક ટીમની કેપ્ટન્સી કરી હતી અને ત્યારબાદ તેને ભારતીય અંડર-19 ટીમનું નેતૃત્વ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. જોકે આ પ્રવાસ રદ કરવામાં આવ્યો હતો. બાદમાં ટીમ શ્રીલંકા ગઈ હતી, પરંતુ વરસાદને કારણે રમતોમાં વારંવાર વિક્ષેપ પડ્યો હતો.

તેની પ્રથમ બે રણજી સિઝનની તેમની એકમાત્ર નોંધપાત્ર સિદ્ધિ 6-61ના આંકડા બોલિંગ કરી રહી હતી, જે તેણે 1979-80ની રણજી ફાઈનલમાં દિલ્હી સામે લીધી હતી જે બોમ્બે હારી હતી. તે આગામી સિઝનમાં કાનપુર ખાતે ઉત્તર પ્રદેશ સામે રમી રહ્યો હતો ત્યારે ઈજાગ્રસ્ત ડાબોડી સ્પિનર દિલીપ ડોશી માટે ઉભા રહેવા માટે ન્યૂઝીલેન્ડનો પ્રવાસ કરી રહેલી ટીમમાં બોલાવવામાં આવ્યો હતો. શાસ્ત્રી પ્રથમ ટેસ્ટની આરાત્રિએ વેલિંગ્ટન પહોંચ્યા હતા. ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં તેની પ્રથમ ઓવર ન્યૂઝીલેન્ડના કેપ્ટન જ્યોફ હાઉરથની મેડન હતી. બીજી ઈનિંગમાં તેણે ચાર બોલમાં 3 વિકેટ ઝડપી હતી, તમામે દિલીપ વેંગસરકરે કેચ ઝડપતાં ન્યૂઝીલેન્ડની ઈનિંગની નજીક લાવી દીધી હતી. ત્રીજી ટેસ્ટમાં તેની સાત વિકેટથી તેને મેન ઓફ ધ મેચનો એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે શ્રેણીમાં તેની 15 વિકેટ બંને પક્ષે સૌથી વધુ હતી.

શરૂઆતના દિવસો
ટેસ્ટ ડેબ્યૂના અઢાર મહિનામાં જ શાસ્ત્રી બેટિંગ ક્રમમાં દસમા સ્થાનેથી આગળ નીકળીને ઓપનિંગ બેટ્સમેન બની ગયો હતો. વિઝડને તેની પ્રથમ શ્રેણી પર ટિપ્પણી કરતાં લખ્યું હતું કે, "તેની શાંત, સમજદાર બેટિંગ ક્રમમાં નીચી બેટિંગ,તેના ઉપયોગી ઓલરાઉન્ડર તરીકે વિકસાવવાનું વચન ઉઠાવ્યું હતું, અને તેની ફિલ્ડિંગ પણ એક સંપત્તિ હતી". કારકિર્દીના અંત સુધીમાં તેણે એકથી દસ સુધી દરેક સ્થિતિમાં બેટિંગ કરી હતી. પોતાના પ્રવેશ દ્વારા, તેણે પોતાની બેટિંગની તરફેણમાં પોતાની બોલિંગને અવગણી હતી. આ તેના અભિનયમાં પ્રતિબિંબિત થયું હતું. જોકે સિઝન ઓપનિંગ 1981ની ઈરાની ટ્રોફીમાં તેના 9-101 ના આંકડા લગભગ વીસ વર્ષ સુધી ટુર્નામેન્ટના રેકોર્ડ તરીકે રહ્યા હતા.

નિયમિત ઓપનર પ્રણવ રોય અને ગુલામ પરકરની નિષ્ફળતાને કારણે શાસ્ત્રીને 1982માં ઈંગ્લેન્ડ સામે ઓવલમાં ઓપન કરવામાં આવ્યા હતા. તેણે તે મેચમાં 66 રન બનાવીને પોતાની અલગ અલગ રમત નું કામ કર્યું હતું. તેના હાથના વેબિંગમાં ઈજાએ તેને પાકિસ્તાનમાં રમાતી ચાર ટેસ્ટમાંથી બહાર કરી દીધો હતો. કરાચી ખાતેની આખરી ટેસ્ટમાં ફરી ઓપન કરવાની ફરજ પડી હતી, ઇમરાન ખાનની ફાસ્ટ બોલિંગ સામે (તે પછી કારકિર્દીની ટોચ પર) તેણે પ્રથમ ટેસ્ટ સદી ફટકારી હતી. બાદમાં તેણે વિન્ડિઝ સામે એંગુઆમાં વધુ એક સદી ફટકારી હતી. ભારતીય ક્રિકેટ એટલું પ્રભાવિત થયું કે સમય જોતાં તે ભારતીય ટીમના શ્રેષ્ઠ બેટ્સમેનોમાંનો એક બની શકે છે.

શાસ્ત્રીને 1983ના વર્લ્ડ કપમાં મોટાભાગની મહત્વની મેચોમાં રમવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યો નથી. તે વર્ષના અંતમાં વિન્ડિઝ સામેની શ્રેણીમાં તેણે ફરી ડોમિનિંગ વેસ્ટ ઇન્ડિયન પેસ બોલરો સામે બેટિંગમાં પોતાના સાહસિક પ્રયાસથી પોતાની અલગ અલગ તાકમેળવી હતી.

ભવ્ય શિયાળો
ઓક્ટોબર 1984માં ભારતે છ વર્ષમાં ત્રીજી વખત પાકિસ્તાનનો પ્રવાસ કર્યો હતો. લાહોર ટેસ્ટમાં પાકિસ્તાનના 428 સામે ભારત 156 ના સ્તર પર તૂટી ગયું હતું અને તે પછી આગળ રહ્યું હતું. ભારત હાથમાં છ વિકેટ સાથે 92 થી પાછળ છેલ્લા દિવસમાં ગયું હતું પરંતુ શાસ્ત્રી અને મોહિન્દર અમરનાથ વચ્ચે 126 રનની પાંચમી વિકેટની ભાગીદારીથી તેને બચાવી લેવામાં આવ્યો હતો. શાસ્ત્રીએ 71, જ્યારે અમરનાથે 101 રન કર્યા હતા. શાસ્ત્રી ફૈસલાબાદ ખાતેની આગામી ટેસ્ટમાં વધુ સફળ રહ્યો હતો, જ્યાં તેણે 139 રન કર્યા હતા અને 200 રનનું સ્ટેન્ડ સંડિપ પાટિલ સાથે શેર કર્યું હતું. ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યાને કારણે છેલ્લી ટેસ્ટ અને બાકીનો પ્રવાસ રદ કરવામાં આવ્યો હતો.

શાસ્ત્રીને ભાવિ કેપ્ટન તરીકે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે તેના સંકેતો પહેલેથી જ હતા. ભારતીય કેપ્ટન સુનિલ ગાવસ્કર કારકિર્દીના અંત સુધી આવી રહ્યો હતો અને અગાઉની સિઝનમાં ભારતનું નેતૃત્વ કરી રહેલા કપિલ દેવ તેના અનુગામી બની શકે તેવી આશા હતી. શાસ્ત્રી લાઇનમાં આગળ દેખાતા હતા. તેમણે ૧૯૮૪ ની શરૂઆતમાં યંગ ઇન્ડિયા બાજુ ઝિમ્બાબ્વે તરફ દોરી ગયા હતા. નવેમ્બરમાં પ્રવાસી ઇંગ્લિશ પક્ષ સામે તેણે ભારત અંડર-25ને ઈનિંગની જીત તરફ દોરી ગયો હતો - પચાસ વર્ષ સુધી ભારતમાં પ્રવાસ મેચમાં ઈંગ્લેન્ડની પ્રથમ હાર.

આ અરસામાં શાસ્ત્રીએ પણ એક દિવસની રમતોમાં નિયમિત રીતે ઈનિંગ ખોલવાનું શરૂ કર્યું હતું. તેણે ઓક્ટોબરમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે 102 રન ફટકાર્યા હતા - વન ડેમાં ભારતની બીજી સદી - અને ડિસેમ્બરમાં કટક ખાતે ઈંગ્લેન્ડ સામે પણ આ જ સ્કોર કર્યો હતો. શાસ્ત્રી ગાવસ્કર માટે ઉભા રહ્યા હતા અને 1983ના વર્લ્ડ કપની બે મેચમાં શ્રીકાંત સાથે ઓપનિંગ કર્યું હતું. ત્રીજી વખત જ્યારે તેઓએ કટક ખાતે ખોલ્યું હતું અને તેઓએ પ્રથમ વિકેટ માટે 188 રનનો વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. બાદમાં સિઝનમાં આ ભાગીદારી ઓસ્ટ્રેલિયામાં ડબલ્યુસીસીમાં ભારતીય વિજયનો પાયો તૈયાર કરવાની હતી.

ઈંગ્લેન્ડ સામેની ટેસ્ટ મેચોમાં શાસ્ત્રીની સફળતા જારી રહી હતી. બોમ્બે ટેસ્ટમાં વિકેટ કીપર સૈયદ કિરમણિ સાથેના તેના 235 રનના સ્ટેન્ડને કારણે ભારતને જીત મળી હતી. તેના સર્વોચ્ચ સ્કોર તરીકે ફૈસલાબાદ ખાતેના 139માં તેના 142માં સુધારો થયો હતો.

કોલકાતા ખાતે ની ત્રીજી ટેસ્ટમાં શાસ્ત્રીએ 357 બોલમાં 111 અને 455 મિનિટમાં 111 રન કર્યા હતા, જોકે વરસાદના કારણે તેની ઈનિંગમાં ભારે વિક્ષેપ પડ્યો હતો. મોહમ્મદ અઝહરુદ્દીન સાથે તેણે પાંચમી વિકેટ માટે 214 રન જોડાતા વધુ એક ભારતીય રેકોર્ડ છે. જ્યારે ભારતે અંતિમ દિવસે મોડી બીજી ઈનિંગની શરૂઆત કરી ત્યારે તેને ઓપન માં મોકલવામાં આવ્યો હતો, આમ તે ટેસ્ટના તમામ પાંચ દિવસ બેટિંગ કરવા માટે નાના બેટ્સમેનોમાંનો એક બની ગયો હતો.

શાસ્ત્રીએ વેસ્ટ ઝોનની રણજી મેચમાં બરોડા સામે બોમ્બેનો વધુ એક રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. તેની પ્રથમ સદી 72 મિનિટ અને 80 બોલમાં આવી હતી અને તેમાં નવ ચોગ્ગા અને ચાર છગ્ગાનો સમાવેશ થાય છે. બીજામાં માત્ર 41 મિનિટ અને 43 બોલ નો સમય લીધો હતો. તેનો 123 બોલ, 113 મિનિટ 200 ફર્સ્ટ ક્લાસ ઈતિહાસની સૌથી ઝડપી બેવડી સદી બની હતી, જેમાં અગાઉના રેકોર્ડને 7 મિનિટથી હરાવીને 13 ચોગ્ગા અને 13 છગ્ગાસામેલ હતા. છ છગ્ગા ડાબા હાથના સ્પિનર તિલક રાજની એક જ ઓવર પરથી આવ્યા હતા. છગ્ગાની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ, તેણે સીકે નાયુડુના 58 વર્ષ જૂના ભારતીય રેકોર્ડને વધુ સારો બનાવ્યો હતો, જેણે 1926-7માં બોમ્બે જીમખાનામાં પ્રવાસી એમસીસી ટીમ સામે 11 છગ્ગા ફટકાર્યા હતા. ભાગીદારીમાં માત્ર 33 રનનું યોગદાન આપનાર ગુલામ પારકર સાથે શાસ્ત્રીના 204 રનની અપૂર્ણ છઠ્ઠી વિકેટ ના સ્ટેન્ડમાં માત્ર 83 મિનિટનો સમય લીધો હતો. બરોડાની બીજી ઈનિંગમાં શાસ્ત્રીએ ચાર ઓવરમાં બે વિકેટ ઝડપી હતી.

ક્રિકેટની વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશીપ - 1985
પાકિસ્તાનમાં કેટલીક શ્રેણી અને 1983ની વર્લ્ડ કપની ફાઈનલને બાદ કરતાં ઓસ્ટ્રેલિયામાં ક્રિકેટની વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશીપ પ્રથમ વખત વિદેશી ક્રિકેટ મેચો ભારતમાં લાઇવ બતાવવામાં આવી હતી. ડબલ્યુસીસીએ જોયું કે ભારત દરેક મેચ ખાતરીપૂર્વક જીતી રહ્યું છે. ડબલ્યુસીસીની કલ્પના વિક્ટોરિયાની રચનાના 150માં વર્ષની ઉજવણી તરીકે કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ફાઇનલિસ્ટ ભારત અને પાકિસ્તાન બન્યા હતા.

શાસ્ત્રીએ ટુર્નામેન્ટની ધીમી શરૂઆત કરી હતી પરંતુ છેલ્લી ત્રણ મેચમાં અર્ધશતક સાથે સમાપ્ત કર્યું હતું. શ્રીકાંતે પણ ત્રણ અર્ધસદી ફટકારી હતી અને ભારતે ઓસ્ટ્રેલિયા સામે અને ફાઈનલમાં સદીઓપનિંગ સ્ટેન્ડ પોસ્ટ કર્યા હતા. ભારત દરેક મેચ માટે બે સ્પિનરો સાથે અંદર ગયું હતું. તેણે મદદ કરી હતી કે તમામ મેચો મેલબોર્ન અને સિડની ખાતે રમાઈ હતી જેમાં ટ્રેક અને લાંબી બાઉન્ડ્રી છે. શિવરામકૃષ્ણન અને શાસ્ત્રીએ પાંચ મેચમાં તેમની વચ્ચે 18 વિકેટ ઝડપી હતી.

તેના 182 રન અને 8 વિકેટ માટે શાસ્ત્રીને મેન ઓફ ઓફ સિરીઝ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો જેને આ ટુર્નામેન્ટમાં 'ચેમ્પિયન્સનો ચેમ્પિયન' કહેવામાં આવ્યો હતો. તેણે તેના પ્રયાસો માટે ઓડી ૧૦૦ કાર જીતી હતી. પ્રધાનમંત્રી રાજીવ ગાંધીના વિશેષ આદેશ થી ભારતીય રિવાજો એ તેની આયાતમાં સામાન્ય રીતે ભારે ડ્યુટી માફ કરી હતી

વાઇસ કેપ્ટન્સી 1985
બે અઠવાડિયા પછી ભારતે પાકિસ્તાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાને હરાવીને શારજાહમાં રોથમેનનો કપ જીત્યો હતો. પાકિસ્તાન સામેની જીત ખાસ કરીને યાદગાર રહી હતી કારણ કે ભારતે કુલ માત્ર 125નો બચાવ કર્યો હતો. શાસ્ત્રી અને શિવે બોલ સાથે સફળ ભાગીદારી જારી રાખી હતી. આ ટુર્નામેન્ટ માટે જ શાસ્ત્રીએ પ્રથમ વખત ભારતીય વાઇસ કેપ્ટન તરીકે સેવા આપી હતી. ગાવસ્કરે ટુર્નામેન્ટ શરૂ થાય તે પહેલા ડબલ્યુસીસીના અંતે પોતાની કેપ્ટન્સી માંથી રાજીનામું આપી લેવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો હતો.ફાઇનલ પહેલા ઓસ્ટ્રેલિયાના ભૂતપૂર્વ કેપ્ટન ઇયાન ચેપલે સૂચવ્યું હતું કે ભારતીય ક્રિકેટની સારી માટે ગાવસ્કરે કેપ્ટન તરીકે ત્યાં સુધી ચાલુ રાખવું જોઈએ જ્યાં સુધી શાસ્ત્રી તેની પાસેથી જવાબદારી ન સંભાળે.

શાસ્ત્રીએ 1985-86ની સિઝનમાં કપિલ દેવના વાઇસ કેપ્ટન તરીકે જારી રાખ્યું હતું. આ સિઝન અને 1986નો ઈંગ્લેન્ડ પ્રવાસ તેમના માટે સામાન્ય હતો. ઓસ્ટ્રેલિયા, શ્રીલંકા અને પાકિસ્તાને 1986-87માં ભારતનો પ્રવાસ કર્યો હતો. ઓસ્ટ્રેલિયા સામેની મદ્રાસ ખાતેની બાઉટ ટેસ્ટમાં શાસ્ત્રીએ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં તેણે 62 અને 48 રન ફટકાર્યા હતા. જ્યારે ભારતીય મીડલ ઓર્ડર પડી ભાંગ્યો અને ભારત રનરેટથી પાછળ પડી ગયું ત્યારે ઓફ સ્પિનર ગ્રેગ મેથ્યુસને એક પછી એક તેના બે છગ્ગા કામમાં આવ્યા. બોમ્બે ખાતેની આખરી ટેસ્ટમાં તેણે 121નો ગોલ કર્યો હતો. જેમ જેમ વધુને વધુ સામાન્ય બની રહ્યું હતું તેમ તેમ તે પ્રથમ અને ચોથા ગિયરમાં રમાતું હતું. તે નેવુંના દાયકાના દાયકાની તેની પચાસ અને બમણી લાંબી છેલ્લી દોડ માટે લગભગ ૩૦ મિનિટ સુધી લટકતો રહ્યો. તેમ છતાં તેણે છ છગ્ગા ફટકાર્યા હતા, જેમાંથી ત્રણ સદી પૂરી કર્યા બાદ આવ્યા હતા. ડાબા હાથના ફાસ્ટ બોલર બ્રુસ રીડની બોલ પરનો વિશાળ છગ્ગો – લોંગન પર આગળ વધી રહેલી ક્રોસ બેટીંગનો શ્વાસ ખાસ યાદગાર રહ્યો હતો. તે સમયે એક ઈનિંગમાં છ છગ્ગા ભારતીય રેકોર્ડ હતો. પરંતુ તે દિલીપ વેંગસરકરે આઉટ કર્યો હતો જેણે આ જ ઈનિંગમાં 164 રન કર્યા હતા. તેઓએ છઠ્ઠી વિકેટ માટે રેકોર્ડ 298 ઉમેર્યો હતો.

1987ની શરૂઆતમાં તેમણે 15 મિનિટની કોચિંગ શ્રેણી રજૂ કરી હતી જે 'તે ક્રિકેટ' નામે ગઈ હતી. આ રવિવારે સવારે રાષ્ટ્રીય ચેનલ દૂરદર્શન પર પ્રસારિત કરવામાં આવ્યું હતું. અભિનેત્રી અમિતા સિંહ સાથે સંડોવણીની અફવાઓ પણ હતી.

ભારત બેંગ્લોર ખાતેની આખરી ટેસ્ટમાં હારીને 1986-87ની પાકિસ્તાન સામેની શ્રેણી હારી ગયું હતું. કપિલ દેવની કેપ્ટન્સી બદલ તેની મીડિયા પર વ્યાપક ટીકા થઈ હતી. પસંદગીકારોએ 1987-88ની સિઝનની શરૂઆતમાં રિલાયન્સ વર્લ્ડ કપમાં તેને કેપ્ટન તરીકે જાળવી રાખ્યો હતો. શાસ્ત્રી રિલાયન્સ કપમાં બેટથી નિષ્ફળ રહ્યો હતો પરંતુ તેણે અન્ય ડાબોડી સ્પિનર મનિન્દર સિંઘ સાથે સફળ બોલિંગ ભાગીદારી કરી હતી. ભારત તેના ગ્રુપમાં ટોચ પર હતું પરંતુ સેમિફાઈનલમાં ઈંગ્લેન્ડ ગયું હતું. જ્યારે જીત ની સંભાવના હતી ત્યારે કપિલ દેવને ડીપ મિડવિકેટ પર કેચ ને સ્કાય કરવા બદલ વધુ ટીકાઓ થઈ હતી.

કેપ્ટન્સીના મુદ્દાઓ 1987

આ સમય વિશે વેંગસરકર કપિલ પાસેથી પદ સંભાળનાર સૌથી મજબૂત ઉમેદવાર તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. તેણે બેટથી ડ્રીમ રન કર્યો હતો, જે 1986માં ઈંગ્લેન્ડમાં શ્રેણીથી શરૂ થયો હતો. 1987માં, નવા સ્થાપિત ડેલોઇટ રેટિંગ્સ (વર્તમાન એલજી રેટિંગના અગ્રગામી)એ તેમને વિશ્વનો શ્રેષ્ઠ બેટ્સમેન આપ્યો હતો. ભારતીય પસંદગીકારો પરંપરાગત રીતે ટીમના શ્રેષ્ઠ ખેલાડીને કેપ્ટન બનાવવા તરફ ઝૂકી ગયા છે. તો વિન્ડિઝ સામેની હોમ સિરિઝ પહેલા કપિલની હકાલપટ્ટી કરવામાં આવી હતી અને વેંગસરકરને ભારતીય કેપ્ટન બનાવવામાં આવ્યો હતો.

વેંગસરકરનો ડાબો હાથ ત્રીજી ટેસ્ટમાં ફ્રેક્ચર થયો હતો અને શાસ્ત્રીએ ટેસ્ટ કારકિર્દીમાં એકમાત્ર વખત ભારતની કેપ્ટન્સી કરી હતી. મદ્રાસમાં એક અંડરતૈયાર ટર્નિંગ ટ્રેક પર ભારતે ટોસ જીતીને પ્રથમ બેટિંગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. નવોદિત નરેન્દ્ર હિરવાણીએ 136 રનમાં 16 વિકેટ મેળવી હતી કારણ કે ભારતે 255 રનથી વિજય મેળવી શ્રેણી 1–1થી ડ્રો કરી હતી. આ સિવાય શાસ્ત્રીએ બેટ કે બોલથી ઓછું કર્યું હતું. વેસ્ટ ઈન્ડિઝે એક દિવસની આઠમાંથી 7 મેચ જીતી હતી, તેમાંથી છમાં તે કેપ્ટન હતો. વેંગસરકરે આ દરમિયાન અખબારની કોલમ લખવા બદલ બીસીસીઆઇ પાસેથી છ મહિનાનો પ્રતિબંધ પસંદ કર્યો હતો. તેથી શાસ્ત્રીએ એપ્રિલમાં શારજાહમાં ત્રણ રાષ્ટ્રોની ટુર્નામેન્ટ માટે કેપ્ટન તરીકે ચાલુ રાખ્યું હતું. શ્રીલંકા અને ન્યૂઝીલેન્ડ અન્ય ટીમો હતી અને ભારતે સરળતાથી જીત મેળવી હતી.

બરતરફ અને વાઇસ કેપ્ટન્સી 1989
ભારતે 1989ની શરૂઆતમાં વેસ્ટ ઈન્ડિઝનો પ્રવાસ કર્યો હતો. એકંદરે નિષ્ફળતા હોવા છતાં શાસ્ત્રીએ શ્રેણીમાં બંને પક્ષે શ્રેષ્ઠ ઈનિંગ રમી હતી. તે બીજી ટેસ્ટમાં બ્રિજટાઉન ખાતે આવ્યું હતું.ભારત પ્રથમ ઈનિંગમાં 56થી પાછળ રહ્યું હતું અને બીજી ઈનિંગની છ વિકેટ 63 રનમાં ગુમાવી દીધી હતી. નંબર-3 પર બેટિંગ કરવા આવેલા શાસ્ત્રી છેલ્લે 251માંથી 107 રન આઉટ થયા હતા. કારકિર્દીના અંત તરફ નજર કરવામાં આવે તો તે આને તેની શ્રેષ્ઠ ઈનિંગ ધ્યાનમાં લેશે. બોલરો માલ્કમ માર્શલ, કર્ટી એબ્રોસ, કર્ટની વોલ્શ અને ઇયાન બિશપ હતા અને પીચ મુશ્કેલ હતી.

પાછા ફરી ને પાછા ફરી ને ઘણા ભારતીય ખેલાડીઓએ અમેરિકામાં એક પ્રદર્શન મેચમાં ભાગ લીધો હતો. બીસીસીઆઇએ ખેલાડીઓને સસ્પેન્ડ કરી દીધી હતી. જોકે બાદમાં સસ્પેન્શન રદ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ વેંગસરકરની હકાલપટ્ટી કરવામાં આવી હતી. શ્રીકાંત નવો કેપ્ટન અને શાસ્ત્રી બન્યો, છતાં ફરી ડેપ્યુટી. પાકિસ્તાનમાં એક અવિભાવિત શ્રેણી બાદ બંનેને 1990માં ન્યૂઝીલેન્ડ પ્રવાસમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા. અઝહરુદ્દીને એક પ્રાયોગિક ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું હતું જેને એક પસંદગીકારે 'નેવુંના દાયકાની ટીમ' કહી હતી. થોડા જ અઠવાડિયામાં આ વાક્યને મજાકનો દરજ્જો મળી ગયો. શાસ્ત્રીને તે ઉનાળામાં વાઇસ કેપ્ટન તરીકે ઈંગ્લેન્ડ પ્રવાસ માટે યાદ કરવામાં આવ્યા હતા.

ભારતીય ઉનાળો
શાસ્ત્રીની કારકિર્દી સામાન્ય રીતે 1990ના ઈંગ્લેન્ડ પ્રવાસ સુધી સંઘર્ષની રહી હતી જ્યાં તેણે ત્રણ ટેસ્ટ રબરમાં બે સદી ફટકારી હતી. ભારત તરફથી ઈનિંગની શરૂઆત કરતાં તેણે લોર્ડ્સ ખાતે ઈંગ્લેન્ડના વિશાળ સ્કોરના ભારતના જવાબમાં 100રનના સ્કોરથી પણ શરૂઆત કરી હતી. તે એક સખત મહેનતની ઈનિંગ હતી અને શાસ્ત્રી ઘણી વાર રમ્યો હતો અને ચૂકી ગયો હતો અને મોટાભાગના રન તેની સામાન્ય ફ્લિક ્સ અને નજ સાથે આવ્યા હતા. પોતાની ઈનિંગના અંતે તે આક્રમક બની ગયો હતો અને ઇંગ્લિશ ઓફ સ્પિનર એડી હેમિંગ્સ પર એક જ ઓવરોમાં બે ચોગ્ગા અને એક છગ્ગા ફટકારીને સદી ફટકારીને તે તરત જ બીજી મોટી હિટનો પ્રયાસ કરીને રવાના થઈ ગયો હતો.

તેણે ઓવલમાં 187 રન સાથે ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. પત્રકાર અને કોમેન્ટેટર હર્ષા ભોગલેનું આ ઈનિંગનું વર્ણન શાસ્ત્રીના ઘણા મોટા પ્રયાસો માટે સાચું છે.

શાસ્ત્રીને બેટ જોવું એ કુતુબ મિનારની પ્રશંસા કરવા જેવું છે; ઊંચી, સમયવિહીન, નક્કર. તમે ગુણો માટે તેની પ્રશંસા કરો છો, તેની શૈલી માટે નહીં. નવ કલાક અને 21 મિનિટ સુધી તેણે ઈંગ્લેન્ડનો હુમલો અને પાછળ છોડેલી શિલ્પકળા ખંત અને હસ્તકલાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો રહ્યો. હેલ્મેટ નીચે સામાન્ય સંયમી, ભાવવિહીન ચહેરો હતો, પરંતુ તેણે વિકેટ પર પોતાની જાતને રોપતા, મૂળ પર પ્રહાર કર્યો અને ફળ આપ્યું ત્યારે તમે તેની આંખોમાં નિશ્ચય જોઈ શકતા હતા.

ક્યારેક ક્યારેક જ બેટ તેના સંકલ્પમાં ડગમગી ગયું હતું પરંતુ મન તેને ફરીથી સાચા માર્ગ પર મૂકી રહ્યું હતું, લગભગ ઠપકો આપવામાં અને બેટ વધુ વ્યાપક અને સીધું વધતું ગયું... તે ક્યારેય ગાવસ્કર ન હોઈ શકે, પરંતુ તે કમ સે કમ પ્રોક્સી દ્વારા પણ મહાપુરુષના ગુણોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે જાણવું પણ રાહતની વાત હશે કે તે ક્યારેય તેની વિકેટ ફેંકી નહીં શકે કારણ કે કોઈ પણ તેની ક્રિઝને વધુ ઉગ્રતાથી રક્ષક નહીં કરે.

ઓવલ ખાતેની ઈનિંગ બાદ શાસ્ત્રીએ ભારતીય સિઝનની પ્રારંભિક મેચમાં ઈરાની ટ્રોફીમાં કારકિર્દીનો શ્રેષ્ઠ સ્કોર 217 અને શ્રીલંકા સામેની ચંદીગઢ ટેસ્ટમાં ખૂબ જ ખરાબ વિકેટ પર 88 રનનો ટોપ સ્કોર કર્યો નથી. તેણે એક અઠવાડિયા બાદ એક દિવસની મેચમાં આ જ વિરોધીઓ સામે 101* રન પર પોતાનું બેટ આગળ કર્યું હતું અને છેલ્લા બોલ પર બે રન સાથે સદી ફટકારી હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં વાપસી બાદ આવતા વર્ષે સાઉથ આફ્રિકાની પ્રથમ વન ડે શ્રેણીમાં તેણે દિલ્હી ખાતે 109 રન ફટકાર્યા હતા, જે તેની ચોથી અને છેલ્લી એક દિવસની સદી હતી. ત્યજી દેવાયેલા પ્રવાસોની શ્રેણીનો અર્થ એ હતો કે ભારત આ સમયે ઘરે થોડી મેચો રમ્યું હતું.

1991ના અંતે ભારતે પાંચ ટેસ્ટ શ્રેણી માટે ઓસ્ટ્રેલિયાનો પ્રવાસ કર્યો હતો, જે પછી વર્લ્ડ કપ નો નંબર આવે છે. ચેનલ ૯ એ તેને ઇન્ડિયન સમર નામ આપેછે. આ શ્રેણી ભારત માટે આપત્તિહતી - તેઓ ચાર ટેસ્ટ હારી ગયા હતા - અને અમ્પાયરિંગ વિવાદોથી તેઓ આગળ હતા. પરંતુ તેમાં શાસ્ત્રી અને કપિલ દેવની કારકિર્દીમાં પણ ફાઈનલ ફૂલીફાલી જોવા મળી હતી.

શાસ્ત્રીએ વર્લ્ડ સિરિઝ કપમાં પ્રારંભિક મેચમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે 15 રન આપીને 5 વિકેટ ઝડપી હતી. તે પછી વન ડેમાં ભારતીય દ્વારા તે શ્રેષ્ઠ બોલિંગના આંકડા હતા. મોટાભાગની વિકેટો કારણ વિના કમાઈ હતી, જોકે - ત્રણ બેટ્સમેનો લેગસાઇડ બાઉન્ડ્રી પર કેચ આઉટ થયા હતા અને બીજા સ્ટમ્પ આઉટ થયા હતા. સિડની ખાતેની ત્રીજી ટેસ્ટમાં તેણે ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં એકમાત્ર બેવડી સદી ફટકારી હતી, જે ઓસ્ટ્રેલિયા સામે ભારતીયએ પ્રથમ હતી. તેને પોતાની જ બોલિંગમાં ડેબ્યૂ કરી રહેલા ઓસ્ટ્રેલિયાના લેગ સ્પિનર શેન વોર્ને તેને 60ના દાયકામાં પડતો મૂક્યો હતો. વરસાદના કારણે વારંવાર અવરોધો વચ્ચે તેણે ચોથા દિવસે વહેલી સવારે સદી પૂરી કરી હતી અને વોર્નના બોલમાં છગ્ગાએ 150રન નો ઉછેર કર્યો હતો. આખરે તે સાડા નવ કલાક બાદ વોર્ન પર થાકેલા શોટપર પટકાતાં 17 ચોગ્ગા અને બે છગ્ગા સાથે 206 રન કર્યા હતા, આમ વોર્નની પ્રથમ ટેસ્ટ વિકેટ બની હતી.

આ ઈનિંગ દરમિયાન જ ઘૂંટણની ઈજા જે ટૂંક સમયમાં તેની કારકિર્દીનો અંત આવશે તે પ્રથમ વખત દેખાઈ હતી. ભારત ચાર પેસ બોલરો અને કોઈ નિયમિત સ્પિનરો સાથે મેચમાં ગયું હતું. શાસ્ત્રી આ સમય સુધીમાં પાર્ટ ટાઇમ બોલર કરતાં થોડો વધારે હતો. અંતિમ દિવસ સુધીમાં પીચ સ્પિન લેવા લાગ્યો. શાસ્ત્રીએ બીજી ઈનિંગમાં ચાર અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ ઘડિયાળને હરાવવા અંગે જ મેચ ડ્રો કરી હતી. ભારત અન્ય સ્પિનર સાથે મેચ સારી રીતે જીતી શકે તેમ હતું

ઓવલ ખાતેની ઈનિંગ બાદ શાસ્ત્રીએ ભારતીય સિઝનની પ્રારંભિક મેચમાં ઈરાની ટ્રોફીમાં કારકિર્દીનો શ્રેષ્ઠ સ્કોર 217 અને શ્રીલંકા સામેની ચંદીગઢ ટેસ્ટમાં ખૂબ જ ખરાબ વિકેટ પર 88 રનનો ટોપ સ્કોર કર્યો નથી. તેણે એક અઠવાડિયા બાદ એક દિવસની મેચમાં આ જ વિરોધીઓ સામે 101* રન પર પોતાનું બેટ આગળ કર્યું હતું અને છેલ્લા બોલ પર બે રન સાથે સદી ફટકારી હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં વાપસી બાદ આવતા વર્ષે સાઉથ આફ્રિકાની પ્રથમ વન ડે શ્રેણીમાં તેણે દિલ્હી ખાતે 109 રન ફટકાર્યા હતા, જે તેની ચોથી અને છેલ્લી એક દિવસની સદી હતી. ત્યજી દેવાયેલા પ્રવાસોની શ્રેણીનો અર્થ એ હતો કે ભારત આ સમયે ઘરે થોડી મેચો રમ્યું હતું.

1991ના અંતે ભારતે પાંચ ટેસ્ટ શ્રેણી માટે ઓસ્ટ્રેલિયાનો પ્રવાસ કર્યો હતો, જે પછી વર્લ્ડ કપ નો નંબર આવે છે. ચેનલ ૯ એ તેને ઇન્ડિયન સમર નામ આપેછે. આ શ્રેણી ભારત માટે આપત્તિહતી - તેઓ ચાર ટેસ્ટ હારી ગયા હતા - અને અમ્પાયરિંગ વિવાદોથી તેઓ આગળ હતા. પરંતુ તેમાં શાસ્ત્રી અને કપિલ દેવની કારકિર્દીમાં પણ ફાઈનલ ફૂલીફાલી જોવા મળી હતી.

શાસ્ત્રીએ વર્લ્ડ સિરિઝ કપમાં પ્રારંભિક મેચમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે 15 રન આપીને 5 વિકેટ ઝડપી હતી. તે પછી વન ડેમાં ભારતીય દ્વારા તે શ્રેષ્ઠ બોલિંગના આંકડા હતા. મોટાભાગની વિકેટો કારણ વિના કમાઈ હતી, જોકે - ત્રણ બેટ્સમેનો લેગસાઇડ બાઉન્ડ્રી પર કેચ આઉટ થયા હતા અને બીજા સ્ટમ્પ આઉટ થયા હતા. સિડની ખાતેની ત્રીજી ટેસ્ટમાં તેણે ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં એકમાત્ર બેવડી સદી ફટકારી હતી, જે ઓસ્ટ્રેલિયા સામે ભારતીયએ પ્રથમ હતી. તેને પોતાની જ બોલિંગમાં ડેબ્યૂ કરી રહેલા ઓસ્ટ્રેલિયાના લેગ સ્પિનર શેન વોર્ને તેને 60ના દાયકામાં પડતો મૂક્યો હતો. વરસાદના કારણે વારંવાર અવરોધો વચ્ચે તેણે ચોથા દિવસે વહેલી સવારે સદી પૂરી કરી હતી અને વોર્નના બોલમાં છગ્ગાએ 150રન નો ઉછેર કર્યો હતો. આખરે તે સાડા નવ કલાક બાદ વોર્ન પર થાકેલા શોટપર પટકાતાં 17 ચોગ્ગા અને બે છગ્ગા સાથે 206 રન કર્યા હતા, આમ વોર્નની પ્રથમ ટેસ્ટ વિકેટ બની હતી.

આ ઈનિંગ દરમિયાન જ ઘૂંટણની ઈજા જે ટૂંક સમયમાં તેની કારકિર્દીનો અંત આવશે તે પ્રથમ વખત દેખાઈ હતી. ભારત ચાર પેસ બોલરો અને કોઈ નિયમિત સ્પિનરો સાથે મેચમાં ગયું હતું. શાસ્ત્રી આ સમય સુધીમાં પાર્ટ ટાઇમ બોલર કરતાં થોડો વધારે હતો. અંતિમ દિવસ સુધીમાં પીચ સ્પિન લેવા લાગ્યો. શાસ્ત્રીએ બીજી ઈનિંગમાં ચાર અને ઓસ્ટ્રેલિયાએ ઘડિયાળને હરાવવા અંગે જ મેચ ડ્રો કરી હતી. ભારત અન્ય સ્પિનર સાથે મેચ સારી રીતે જીતી શકે તેમ હતું

મોડી કારકિર્દી

બાકીની ડબલ્યુએસસી મેચો સિડની ટેસ્ટ બાદ થઈ હતી. ઓસ્ટ્રેલિયા સામેની બીજી ફાઈનલમાં શાસ્ત્રીએ ઘૂંટણની ઈજા ને વધુ ખરાબ કરી હતી. ઈનિંગના પછીના તબક્કે તેને ઉભા રહીને સ્લોગ કરવાની ફરજ પડી હતી. થોડા ઝડપી રન પછી, તે કવર કરવા માટે અનિવાર્ય મિશિતમાં સમાપ્ત થયું. તે બાકીની બે ટેસ્ટ મેચ ચૂકી ગયો હતો, જે બંને માં ભારતનો હારનો સામનો કરવો થયો હતો. થોડા સમય માટે એવું શંકાસ્પદ લાગતું હતું કે તે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ દ્વારા યજમાની માં આવી રહ્યો હતો તે વર્લ્ડ કપ રમી શકશે, પરંતુ અંતિમ સમયે તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ભારતે પોતાની બીજી મેચમાં ઓસ્ટ્રેલિયા સામે 50 ઓવરોમાં જીતવા માટે 238 રનનો પીછો કર્યો હતો. વરસાદના અવરોધનો અર્થ એ હતો કે લક્ષ્યને ૪૭ ઓવરોમાં ૨૩૬ કરવામાં આવ્યું હતું. શાસ્ત્રીએ તેના 25 રનમાં 67 બોલ લીધા હતા; ભારત એક રનથી હારતું ગયું. તેને હાર માટે દોષી ઠેરવવામાં આવ્યો હતો અને ટુર્નામેન્ટની બાકીની મેચોમાંથી બહાર થઈ ગયો હતો.

આગામી સિઝનમાં સાઉથ આફ્રિકાએ પ્રથમ પ્રવાસ માટે ભારતની યજમાની કરી હતી. શાસ્ત્રીએ ચારેય ટેસ્ટમાં ખુલીને રન બનાવવા માટે સંઘર્ષ કર્યો હતો. એકમાત્ર તેજસ્વી સ્થાન 16 બોલ 27 રન નો નટઆઉટ હતું, જે સદીઓન પાર્કમાં ભારતની એક દિવસની જીતમાં હતું. તેણે આ શ્રેણીની એક દિવસની મેચોમાં ઓર્ડરની બેટિંગ કરી હતી. ઓસ્ટ્રેલિયા સામેની વર્લ્ડ કપની ઈનિંગના સંદર્ભમાં તેણે પાછળથી ટિપ્પણી કરી હતી કે એક વખત તો તે જાણતો હતો કે તેની ચોક્કસ ભૂમિકા શું છે.

ભારતે સાઉથ આફ્રિકા શ્રેણી બાદ તરત જ ઈંગ્લેન્ડની યજમાની કરી હતી. ઘૂંટણની ઈજા શ્રેણી પહેલા પાછી ફરી હતી અને શાસ્ત્રીને આઠ મહિના માટે ક્રિકેટની બહાર કરી દીધી હતી. તેણે ફરી ક્યારેય આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું નથી.

નિવૃત્તિ પછી
18 માર્ચ 1990ના રોજ શાસ્ત્રીએ રિતુ સિંહ સાથે લગ્ન કર્યા. તેમણે માર્ચ 1995માં મુંબઈમાં વર્લ્ડ માસ્ટર્સ ટુર્નામેન્ટથી ટીવી કોમેન્ટેટર તરીકે પદાર્પણ કર્યું હતું. 2003માં તેમણે સેલિબ્રિટી મેનેજમેન્ટ કંપની શોડિફ વાઇડવાઇડ શરૂ કરવામાં સહયોગ કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે કામચલાઉ સત્તાવાર ક્ષમતામાં અને યુનિસેફ ગુડવિલ એમ્બેસેડર તરીકે આઇસીસી અને બીસીસીઆઇની સેવા આપી છે. સુપર સ્પેલ્સ જેવા તેના કેટલાક કામચલાઉ શો હજી પણ સ્ટાર સ્પોર્ટ્સ અને સંબંધિત ચેનલો ચલાવે છે. તેમણે અને સાથી કોમેન્ટેટર સુનિલ ગાવસ્કરે એપ્રિલ 2008માં ઇએસપીએન-સ્ટાર સ્પોર્ટ્સ સાથેના તેમના લાંબા ગાળાના સંગઠનોનો અંત આણ્યો હતો કારણ કે બીસીસીઆઇ દ્વારા આકર્ષક ઇન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ માટે કોમેન્ટેટર તરીકે કરાર કરવામાં આવ્યા હતા જેનું પ્રસારણ હરીફ નેટવર્ક સોની મેક્સ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.2008પણ શાસ્ત્રી માટે ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે તેઓ 46 વર્ષની ઉંમરે અલેકાનો પિતા બન્યા હતા. તેમણે 2007ના બાંગ્લાદેશ પ્રવાસ માટે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના કામચલાઉ કોચ રહ્યા હતા. તેમને ૨૦૦૮ સમર ઓલિમ્પિક્સ ટોર્ચ રિલેના ઓમાન લેગ માટે સેલિબ્રિટી ટોર્ચબેર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.

કોચિંગ કારકિર્દી

જુલાઈ 2017ના રોજ ભૂતપૂર્વ ટીમ ડિરેક્ટર શાસ્ત્રીને ક્રિકેટ સલાહકાર સમિતિ (સીએસી) દ્વારા રાષ્ટ્રીય પક્ષ માટે હેડ કોચ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં આપણા માં નાના-નાના ખેલાડી, સચિન તેંડુલકર અને વીવીએસ લક્ષ્મણનો સમાવેશ થાય છે. કરારમાં તેને દર વર્ષે 8 કરોડ રૂપિયા ચૂકવવામાં આવે છે. તેમના પુરોગામી અનિલ કુંબલે કરતાં 1.5 કરોડ રૂપિયા વધુ.વર્લ્ડ કપ 2019 ચાલુ હોવાથી 13 જૂનના રોજ બીસીસીઆઇએ શાસ્ત્રીના કરારને ટુર્નામેન્ટના 45 દિવસ વધારવાની જાહેરાત કરી હતી. 16 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ, તેમને સિનિયર મેન્સ ભારતીય ટીમના મુખ્ય કોચ તરીકે ફરીથી નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં તેમનો નવો કરાર ભારતમાં 2021ના આઇસીસી ટી-20 વર્લ્ડ કપ સુધી લંબાતો હતો.

સંદર્ભો
"કેટલાક રસપ્રદ ટ્રેડમાર્ક શોટ્સ". હિન્દુ. ચેન્નાઈ, ભારત. ૧૪ જુલાઈ, ૨૦૦૧. પુન:પ્રાપ્ત 2 મે 2007.

"સંયમ એ સત્ત્વ છે". હિન્દુ. ૧૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ ના રોજ મૂળમાંથી આર્કાઇવ કરવામાં આવ્યું હતું. પુન:પ્રાપ્ત 2 મે 2007.

"10 જાન્યુઆરી 1985: રવિ શાસ્ત્રી હિટ્સ-છ-છગ્ગા-in-an-ઓવર"

રાજુ ભરતન, "રવિ શાસ્ત્રી : હંમેશા 'બોલ પર', સ્પેશિયલ પોટ્રેટ, ભારતીય ક્રિકેટ 2002.

"રવિ . શાસ્ત્રી".

"રવિ શાસ્ત્રીએ હેડ કોચની નિમણૂક કરી". બીસીસીઆઇ. ૧૧ જુલાઈ, ૨૦૧૭. ૧૪ જુલાઈ ૨૦૧૭ ના રોજ મૂળમાંથી આર્કાઇવ કરવામાં આવ્યું હતું. પુન:પ્રાપ્તિ 12 જુલાઈ 2017.

"રવિ શાસ્ત્રી ભારતના મુખ્ય કોચ તરીકે ચાલુ રહેશે". C. ૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૯. પુન:પ્રાપ્તિ 16 ઓગસ્ટ 2019.

વાસુ, આનંદ (૧૧ માર્ચ ૨૦૦૭). "શ્રદ્ધા નું ચૂકવો". "Crecinfo". પુન:પ્રાપ્તિ 25 જુલાઈ 2008.

"મેંગલુરુ-ટીમ ઇન્ડિયન ડિરેક્ટર રવિ શાસ્ત્રીના હોવાનો ગર્વ છે". "દાઈજીવર્લ્ડ સમાચાર". 18 ફેબ્રુઆરી 2016ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

"શાસ્ત્રીના ગિલ્સ શિલ્ડ રેકોર્ડમાં સુધારો કરવા માટે સંકેત ચવ્હાણનો અહેવાલ". Mid-day.com. 9 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

જાવેદ અખ્તર, ધ યંગ પીઢ, રવિ શાસ્ત્રી સાથેની મુલાકાત, વર્લ્ડ ઓફ ક્રિકેટ, એપ્રિલ 1986

પ્રદીપ વિજયકર, ક્રિકેટર ઓફ ધ યર લેખ, ભારતીય ક્રિકેટ 1981

અયાઝ મેમોન, "બોમ્બે નોંધપાત્ર જીત ને ખેંચી લે છે", સ્પોર્ટ્સવીક, 17-23 એપ્રિલ 1985

ભારતીય ક્રિકેટ ૧૯૯૪. ભારતીય ક્રિકેટ આગળ કહે છે કે 1993-4 પહેલી વખત એવું હતું જ્યારે કોઈ ટીમે વેસ્ટ ઝોન લીગમાં તેની તમામ મેચ જીતી હતી પરંતુ તે ચોક્કસપણે સાચું નથી. 1977-78માં ગુજરાત તેની ચારેય વેસ્ટ ઝોન મેચ જીતવાનો અગાઉનો દાખલો છે.

"ન્યુઝીલેન્ડમાં ભારતની વિઝડન સમીક્ષા 1980–81". Content.cricinfo.com. 9 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

ભારતીય ક્રિકેટ 1983, p.3, વેસ્ટ ઈન્ડિઝ પ્રવાસની સમીક્ષામાં

ભારતીય ક્રિકેટ ૧૯૮૫

સુનીલ ગાવસ્કર, એક દિવસ અજાયબીઓ

યુગ, ૧૯ માર્ચ ૧૯૮૫[મૃત કડી]

ઉંમર, ૧૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૫[મૃત કડી]

ડેવિડ મેકમેહોન, શાસ્ત્રી સાથેની મુલાકાત, સ્પોર્ટ્સવર્લ્ડ 24–30 એપ્રિલ 1985

"બીબીસી/ઇન્ડિયાટાઇમ્સ ઇન્ટરવ્યૂ". Cricket.indiatimes.com. ૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૫. ૨૧ એપ્રિલ ૨૦૦૯ ના રોજ મૂળમાંથી આર્કાઇવ કરવામાં આવ્યું હતું. 9 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

"1994માં Crecinfo સાથે મુલાકાત". Cricinfo.com ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૭૦. 9 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

હર્ષા ભોગલે, જીવનકાળનો આનંદ : ભારતનો ઈંગ્લેન્ડ પ્રવાસ 1990

વિઝડન 1992 (એક્સેસ25 જૂન 2005)

ઓસ્ટ્રેલિયામાં ભારતના સીરકઇન્ફો મેચ અહેવાલો 1991/2 (25 જૂન 2005 સુધી પહોંચમાં)

હર્ષા ભોગલે, "હાઉઝત ! રિતુ સિંહે અપીલ કરી અને રવિ શાસ્ત્રી પાંખપર ચાલ્યા", સ્પોર્ટ્સવર્લ્ડ, 4–10 એપ્રિલ 1990, pp. 30-31

"રવિ શાસ્ત્રી સાથે બંધ કરો". Mangalorean.com. 14 જુલાઈ 2011ના રોજ મૂળમાંથી આર્કાઇવ કરવામાં આવ્યું હતું. 9 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

"ભારતની નવી કોચિંગ ટીમમાં શાસ્ત્રી, ઝહીર, દ્રવિડ".

પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું હતું કે, "રવિ શાસ્ત્રીના વાર્ષિક 8 કરોડ રૂપિયાના પગારની તુલના અગાઉના ભારતના કોચ સાથે કેવી રીતે થાય છે? - ફર્સ્ટપોસ્ટ". www.firstpost.com. 10 માર્ચ, 2018ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

"વર્લ્ડ કપ 2019: ભારતીય કોચ રવિ શાસ્ત્રી અને તેના સ્ટાફને ટુર્નામેન્ટ બાદ 45 દિવસ નો વિસ્તૃત કોન્ટ્રાક્ટ સોંપવામાં આવશે". ડીએનએ ઇન્ડિયા. ૧૩ જૂન, ૨૦૧૯. 13 જૂન 2019 ના રોજ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.

"રવિ શાસ્ત્રી રહેશે ભારતના મુખ્ય કોચ". ઇએસપીએન સીરકઇન્ફો. ૧૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૯. પ્રાપ્ત કરો