User:Jesho Mee Koincha

 सुनुवार जाती/ Sunuwar ethnicity  परिचय (Identity) सुनुवार जाती (koinch/Koits वास्तविक, मुखिया-पद,सिकारी पद) नेपाल आदिवासी जनजाति मध्यको एक सीमान्तकृत समुदाय हुन। नेपालको म्मध्य भाग, पुर्वी भुभाग र भारतको सिक्किम,दार्जिलिङ लगायतका प्रान्त र हङकङ,युनाइटेड किङ्गडम मा अधिक बसोबास रहेको यो जाति मङ्गोलोयड भोट बर्मेली नश्लका हो।                                                                                    (नेपालको नक्शा ) सुनुवार भाषा Sunuwar Language:कोइन्च ल्वो(Koits lwo) लिपि Script:कोइन्च लिपि(Koits script)                                                                                                                                                                                                                                           धर्म Religion:किरात(Kirat) धर्मग्रन्थ: मुक्दुममुन्धुम(Mukdum/Mundhum) मुक्दुम/मुन्धुम किरात सभ्यताको साक्षी हो। हरेक किरातिले मुक्दुम/मुन्धुम कै अभिभावकत्वमा आफ्नो सस्कृती, सस्कार संचालन गरिरहेका हुन्छन। हावा, पानी, आगो, ढुङ्गा र माटोलाइ सृष्टिको स्रोत मान्ने किरातिहरुको चलन हो। प्रकृति र पित्रीलाई आफ्नो जिबनदाता मान्ने गर्दछन। सुनुवार/ कोइन्च जातीले विशेष गरि मुक्दुम पुकार्ने गर्दछन। मुक्दुम शान्तिको प्रतीक, जिवनको गति र प्रकृतिको योगदान हो। तेसैले मुक्दुम किरात सभ्यताको आगि अपरिहार्य मानिन्छ।  कुल पुजारी: न्हाअसो (Nhaaso)                                                           (पुजारीको तस्विर)                                                                      सहायक पुजारी: फोका न्हासो,                                                                वैध्य :पोञिव कोइन्च जातिका थरहरु                                                                     ०१-क्युञितिच ०२-कार्सिङ ०३-क्याबा ०४-कालङ  ०५-काम्लिच  ०६-कोर्मोच ०७-ख्योम्पतिच ०८-गोङरोच ०९-गाउरोच  १०-ङावच   ११-जान्चा   १२-जेँतिच  १३-जेस्पुच १४-जिम्लुङ १५-जिपु   १६-जिजिच १७-ठङ्राच    १८-तुर्सुच  १९-तुनिच   २०-तोकुच      २१-तुर्कुच   २२-थुङ्गुच  २३-दसुच  २४-देब्बाच  २६-दिगर्च   २६-दुर्विच  २७-नम्लिच   २८-पर्घाच  २९-ब्लमलिच ३०-बाङनमि ३१-बोग्नच   ३२-बिज्ञच ३३-बलाच  ३४-मुलिच  ३५-याता   ३६-येलुङ  ३७-रुजिच   ३८-रुदिच  ३९-रुपाच   ४०-रापच ४१-रवाच    ४२-लिनुच  ४३-लास्पाच ४४-लोकुच     ४५-लुँखिच   ४६-लोरुङ  ४७-लोपा   ४८-लाराम ४९-लास्पाच     ५०-वाङ्गदे   ५१-सोङ्गना ५२-सुजिच ५३-सोँकुच   ५४-शोचुल  ५५-फतिच  ५६-शुशुच ५७-ओङरा   ५८-हेताम   ५९-दलमुखीँ       ६०-बुङनामि केही शाखा थरहरु                                                                                                                                                                                         क्याबा= बगाले क्याब/राराली क्याब/तुमली क्याब                                                                                                                                              कालाङ= काउनी फुचे/खाराङपाङ्चो                                                                                                                                                                जेँतिच=  सदुवा जेति/वारचा जेति याता = गर्शी याता/बम्ना याता/ओखर याता/ग्लम्शी याता/सुरि याता  पहिरन                                                                                                                                                                                                               सुनुवार जातीको प्रमुख पेशा कृषि नै हो। कृषि पछि सुनुवार जातिका युवाहरु नेपाली सेना,नेपाल प्रहरी,भारतिय सेना,बृटिस गोर्खा सेनामा पनि सहभागी हुन्छन।राजनैतिक क्षेत्रमा न्यून उपस्तिथि रहे पनि हालैका दिनहरुमा राजनैतिक क्षेत्रमा पनि आफ्नो उपस्थिति जनाएको पाइन्छ। उद्योग/व्याअवसायमा अझै पनि उल्लेख्य उपस्थिति हुन सकेको छैन।                                                                                                                                                                                  प्रमुख चाड पर्वहरु 
 * बसोबास गरिरहेको स्थानको नामबाट चलनचल्तीमा बोलाउने गरिएको                                                                                                                    ( कातीमा बसोबासको गर्ने= कातिच, थोल (सैपु) मा बसोबास गर्ने = थोलोच, साब्रामा बसोबासको गर्ने =साब्राली/साब्राच, बुज /भुजिमा बसोबास गर्ने =बुजिज/भुजुवारे, प्लेत्ती/प्रीतिमा बसोबास गर्ने= प्लेत्तिच )                                                                                                                                   जन्म                                                                                                                                                                                                         विवाह                                                                                                                                                                                                          (क) मागी विवाह                                                                                                                                                                                             (ख) चोरी विवाह                                                                                                                                                                                             (ग) प्रेम विवाह                                                                                                                                                                                                जीवन शैली                                                                                                                                                                                                     मृत्यु  सस्कार

सुनुवार/कोइन्च जातिले पनि आफ्नै किसिमका परम्परागत मौलिक चाडपर्व मनाउने गर्दछन। विशेष गरि किराती समुदाय प्रकृति र पित्री पुजक हुन। अन्नवाली लगाउने समय उभौली र अन्नवाली स्याहार्ने समय उधौलीलाई विशेष रुपले हर्शोल्लास का साथ मनाइने गरिन्छ। षादर,पिदर,क्षेगु,काष, जस्ता मौलिक परम्परागत चाडपर्व हुन। यी चाडपर्वमा न्हासोको विशेष भुमिका रहन्छ। कृषिमा आधारित भएकै कारण कार्य संचालन गर्दा चामल र दहिको मिध्रणलाई निधार भरी लगाउने चलन यो जातिमा छ।  अन्य जानकारी  सुनुवार जाती किरात समुदायको हाल दावी गरिने तीन किरात मध्यको एक वोल्लो किराँती समुदाय हुन। इतिहासमा वोल्लो किरात,माझ किरात र पल्लो किरातको विशेष महत्व रहेको छ। कितातकालिन समय नेपालको स्वर्णिम युग हो। यहि समयमा नेपालमा कृषि युग,व्यवस्थित सामाजिक विकास,व्यापर,व्यावसायको थालनी भएको मानिन्छ।२९ किरती राजाहरुको शासनको अन्त्य पछि अन्य शासकहरुको अतिक्रमणले गर्दा हालको मध्य नेपाल देखि पुर्बी नेपाल प्रवेस गरेका किराअतिहरु तीन भुगोलमा विभाजित भएका थिए। कालान्तरमा यिनै स्वर्णिम युगका निर्माता तीन किरातलाइ वोल्लो किरात-सुनुवार,माझ किरात-राई र पल्लो किरात-लिम्बू भनिन थाल्यो। हालको दोलखा जिल्ला,रामेछाप जिल्ला,सिन्धुली जिल्ला,उदयपुर जिल्ला,ओखलढुंगा जिल्ला वोल्लो किराती भुभाग मानिन्छ।

विशाल किरात शासनको अन्त्य पश्चात सुरु भएका विविध घटना,काल खण्डमा किराती सभ्यतालाई ध्वस्त पार्ने कार्यहरु भए। कुनै पनि राम्रो कार्यको जस आफुमा लिनु मानव चरित्रको एक दोषयुक्त गुण हो। यहि गुणको चपेटामा किरात सभ्यता,सस्कृति र भाषा पर्‍यो जस्ले गर्दा आजसम्म पनि किराती सभ्यता,सस्कृती र भाषा अपाङ्ग बनेर आफ्नो अस्थित्वलाइ उभ्याइरहेको छ। यहि तीन किरातको एक समुदाय हो सुनुवार किरात। वास्तविकतामा हामिले भन्दै र चिन्दै आएका सुनुवारहरु सुनुवार नभएर कोइन्च हुन। राज्य वा शासकहरुको स्वार्थका लागि राजनीति बनेको कोइन्च जाती सुनुवारमा सिमित भएको हो। किन कि यो जातिको ऐतिहासिकता सुनुवारमा नभएर कोइन्चमा छ। पारम्परिक सास्कृतिक वाध्य वादन                                                          ढोल,झेम्टा, क्योङ्ग ,टुङ्गना सुनुवार जातिका महिलाहरु  सुनुवार जातिका पुरुषहरु   पेशा  इतिहास                                                                                   वायोग्राफी                                                                               सुनुवार भाषिक लेखक साहित्यकारहरु र तिन्का प्रकाशित   पुस्तकहरु                                            सम्बन्धित पुस्तकहरु  सान्दर्भिक (Reference)  १.अतीत मुखिया(इतिहासकर,लेखक, सस्कृतिविद)                                                                                                                                                                                                          २.उत्तम कुमार सुनुवार](भाषाविद,सस्कृतिविद,लेखक,साहित्यकार)                                             ३.डा.लाल रापचा"शाँकारेलु"(भाषाविद, इतिहासकार) ४.कोइन्च बु अनलाइन

page under editing mode