User:JosebaAbaitua/sandbox/References/HDum1920/LARIZGOITIA PLAZAS, Eider

User:JosebaAbaitua/sandbox/References/HDum1920

Espainiako Gerra zibila hasi zenean errepublikarrek eginiko erreforma guztiak deuseztatu ziren, orduan, kartzela sistema erabat aldatu zen. Faxistek 1930eko abenduaren 14an onartutako Kartzela Zerbitzuen Araudia berrezarri zuten eta zigor-justizia sistemaren aldeko apustua egin zen, herio-zigorra instrumentu erabiliena izanik. Kartzelak, nolabait, ‘araztuak’ izan zirela ziren, hau da, Erregimen Berriareiko leialak izango ez zirelakoan, errepublika garaian funtzionario izandakoak kanporatu zituzten; hala ere, kartzelen masifikazioa zela eta, askok beren postua mantendu zuten.

Baina, zergatik zen presoen kopurua hain handia? Bada Frankismoak pentsamendu bakarraren estrategia jarraitzen zuen, beraz, Erregimen Frankistak errebolta gisa hartzen zituen hainbat ekintza: Errepublikarekin bat datozen ideiak izatea, ezker edo progresisten mugimendu sozialetan parte hartzea, Gobernu Errepublikarraren alde frontean borrokatzea, edota Erregimenarekin bateragarriak ez ziren antolakuntza kulturalekin erlazioa izatea. Atxilotutako gizonen kopurua handia bada ere, emakumeena oso deigarria da. Historian lehen aldiz, kartzelaratutako emakume gehienak ez zeuden ohiko delituengatik edota “moraltasun publikoaren aurka” jokatzeagatik; preso politikoak ziren, baina ez zuten zertan partidu, erakunde edo konpromisorik izan behar. Nahikoa zen errepublikar edo nazionalista baten ama, emazte edo alaba izatearekin. Zenbaitetan haien gizonak geldiarazteko gai izan ez zirela salatzen zitzaien, baina beren senideei xantaia egiteko edo haiek zigortzeko atxilotzen zituzten gehienak.

Beraz, argitzeko bi kontu zituen erregimenak: batetik, hainbeste presorentzat toki falta; eta, bestetik, langile fidelen beharra. Horrela bada, hainbat komentu, seminario eta beste eratako eraikuntzak kartzela berriak bihurtu ziren, eta bertan mojek aginduko zuten, gerran Erregimenari leialak izan baitziren.

Guzti horren adibide bat aukritzeko ez dugu oso urrun joan beharrik, izan ere, Saturrarango kartzelan gertatutakoak nahiko modu argian islatzen du Eliza eta Erregimenaren arteko erlazioa eta presoak ‘hezteko’ sistema. Emakumeentzako presondegi bihurtutako komentuan mojak egon ziren aginduan, haiek nahi zuten bezala elikagaiak kudeatuz eta nahi beste zigor ezarriz. Baina espetxe hau hain ezaguna egiten duena ez da bere gogortasuna bakarrik izan; presoei lapurtutako seme-alabak baizik.

Erreferentziak