User:JosebaAbaitua/sandbox/References/HDum2021/EGAÑA IRAOLA, Eider

KODE ALTERNANTZIA

KA diskurtso berean bi hizkuntza txandakatzeari deritzo, eta ukipen-egoeran dauden bi hizkuntzen arteko kontaktuaren ondorioz sortzen da. Fenomeno horri buruz egindako lehen lan ezagunak 1980ko hamarkadan argitaratu ziren gehien bat, eta ingelesaren eta gaztelaniaren arteko KA zuten aztergai. Fenomeno horri ingelesez code-swiching (CS) edo code-mixing (CM) deitu izan zaio, baina egun code- mixing izendapenak nahasketa kutsua dauka eta horregatik bi kontzeptuak bereizi, eta mixing terminoa baztertzen da fenomenoa izendatzeko, konnotazio negatiboak izan ditzakeelako. Euskararen kasuan ere izen desberdinak erabili dira fenomeno bera izendatzeko: kode-alternantzia, hizkuntza lerratzea edota kode-aldaketa. Horregatik, eta neutraltasuna mantentzearren, lan honetan kode- alternantzia (KA) terminoa erabiliko dugu.

Euskal Herriari dagokionez, egoera soziolinguistikoaren ondorioz, euskaldun guztiak elebidunak dira, eta KA ohiko fenomenoa da gurean. Gainera, euskara eta gaztelaniaren arteko KA bereziki interesgarria da; izan ere, oso ezaugarri desberdinak dituzten bi hizkuntza konbinatzean zer gertatzen den eta KAren murriztapen gramatikalak zeintzuk diren aztertzeko aukera eskaintzen du. Kontuan izan behar dugu euskara hizkuntza ergatibo eta buru-azkena da, postposizioak eta kasuak erabiltzen dituena. Gaztelania, berriz, hizkuntza nominatiboa eta buru-lehena da, preposizioak erabiltzen dituena eta kasurik ez duena.

KA hizkuntzalarien artean elebitasun- gaitasunaren adierazgarritzat hartu izan bada ere, publiko orokorraren artean hizkuntza gainbeheraren adierazletzat hartu izan da. Hau da, hizkuntza gaitasun «txarrarekin» edo gaitasun «osoa» ez duten hiztunekin lotu ohi da, eta askotan hizkuntzaren kalitatearen «galeraren» inguruko eztabaida sortzen du. Horren adierazle dira gizartean fenomeno horren gauzatzeak identifikatzeko erabiltzen diren izendapen gutxiesleak, hala nola: euskañol, spanglish, franglais, italiese…

KA, aldiz, ez da akatsa, hizkuntza-gaitasunaren adierazgarri baizik, bi hizkuntzen gramatika arauak errespetatu behar direlako, eta horrek gaitasun eta ezagutza sakona eskatzen duelako. Gazteei dagokienez, diskurtsoren naturaltasuna eta bat-batekotasuna bilatzen dituzte, eta horretarako gaztelaniazko kalkoak edo interferentziak txertatzen dira diskurtsoan, funtzio desberdinarekin. Hortaz, lan honetan KA fenomeno natural eta aberasgarritzat hautematen da, hizkuntza desberdinen ukipen egoeraren ondorioz sortzen dena.