User:JosebaAbaitua/sandbox/References/HDum2021/MADARIAGA FRADES, Aintzane

Ravenen Matrizaren ariketa arrazonamendu analitikoa aztertzen duen froga ez berbala da, adimen jariakorra aztertzeko oso erabilia eta onartua. Adimen jariakorra zer den azaltzeko Regader artikuluari egingo diogu so. Raymond Cattell psikologoak adimena bitan bereizi zuen: adimen kristalizatua eta adimen jariakorra: lehena ikaskuntzaren bidez pertsona batek lortutako garapen kognitiboaren maila osatzen duten gaitasunen, estrategien eta ezagutzen multzoa da, eta norbera bizi den eta erlazionatzen den testuinguru kulturaletik lortutako ikaskuntzaren mende dago hein handi batean; bigarrenak pertsonak egoera berrietara azkar egokitzeko eta horiei aurre egiteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia, eta aldez aurreko ikaskuntza, esperientzia edo lortutako ezagutza ez da hain erabakigarria, baina bai lagungarria. “Vivir en un ambiente positivo y enriquecedor correlaciona con el desarrollo de conexiones neuronales en las regiones del cerebro asociadas a la memoria, el aprendizaje y la orientación en el espacio. [...] La inteligencia fluida adquiere su punto máximo de desarrollo de forma temprana, alrededor de la adolescencia. Esto es una gran diferencia respecto al momento de apogeo de la inteligencia cristalizada. De este modo, durante la vida adulta, esta capacidad acostumbra a verse progresivamente reducida a medida que el cuerpo va envejeciendo, así como se van deteriorando las estructuras neuronales.” Woumansen ikerketarekin jarraituz, Ravenen Matrizak 36 irudi ditu hiru multzotan banatuak (A, Ab, B). Multzo bakoitzean ariketak errazenetik zailenera ordenatuta daude. Irudi guztiek hutsune bat dute eta haurrek hutsune hau sei aukera posibleetako batekin bete beharko dute.

Simonen ariketak trebatzeko ausazko 10 ariketa praktiko zituen lehenik, eta ondoren lau bloke esperimental, bakoitzean ausazko 25 ariketa zeudelarik. Estimuluen erdiak kongruenteak ziren, alegia kolorea zegokion aldean kokatua zegoen, eta beste erdiak berriz inkongruenteak ziren, alegia, koloreak eta zegokion aldeak ez zuten bat egiten. Emaitzei begiratuz, jariakortasun frogan haur guztiek hobetu zituzten emaitzak, baina taldeak konparatuz gero ez zen alderik antzeman. Simonen ariketan haur guztiek erantzute denborak hobetu zituzten, batez ere estimulu kongruenteekin, baina ez zen alderik topatu bi taldeengan. Ravenen Matrizeen frogak, adimen aldetik, elebidunak hobekuntza nabarmena izan zutela erakutsi zuen, eta erantzute denborak ere hobetu zituzten, baina elebakarrengan ez zen horrelakorik ikusi. “This is the first longitudinal study assessing the domain-general cognitive effect, for both cognitive control and general intelligence, of becoming a bilingual within participants, starting from two groups of IQ matched, young, monolingual children who did not have any previous exposure to another language.”

Ikerlariek argi ikusi dute ariketa mentalak eta elebitasunarekin lotutako prozesuek ondorio positiboak izan ditzaketela epe luzera gaitasun kognitibo orokorretan, baita hizkuntzatik kanpoko esparruetan ere. Ezin da baieztatu adimen jariakorraren onura horiek haurrak hazi eta hezkuntza formalean sartu ahala mantentzen direnik. Horretarako, jarraipen luzeagoak egin beharko dira. Hala ere, aurkikuntza oso garrantzitsua dela irizten dute hezkuntza arduradunentzat.

3.4. Objektibotasuna elebidunen abantailetan

Lana amaitu aurretik, aurrez aipaturikoari ikuspuntu kritiko batetik begiratuko diogu, Ros artikuluan oinarriturik. Abantaila elebidunak zalantzan jarriko ditut eta elebitasunaren abantailen ikerketan aurrera jarraitzeko ikerketek aplikatu beharko lituzketen irizpide batzuen beharra aldarrikatuko.

XX. mendean denbora luzez elebitasunak adimenari kalte egiten ziola uste izan zuten. Hala ere, gaur egungo ikerketak kontrakoa erakusten ari dira. Egun, edozein hedabidetan ikus daitezke elebidunen abantailei buruzko titularrak: elebidunak azkarragoak dira, garun efizienteagoak dituzte, gaitasun sozial garatuagoak dituzte, dementzia bost urtetik gora atzeratzen du bi hizkuntza hitz egiteak...

Titular hauek ez dira zuzenak, ez denak behintzat. Badira abantaila hau aurkitu duten ikerketak baina, egun, geroz eta ikerketa gehiago daude aipaturiko abantaila berretsi ezin izan dutenak. Honen ondorioz hainbat ikerlarik elebitasunaren abantailak zalantzan jartzen dituzte. “De Bruin and collaborators have denounced a publication bias. They looked at conference abstracts from 1999 to 2012 and argue that studies challenging the hypothesis of a bilingual advantage were published less than those reporting a positive or mixed result. 68% were published if the data demonstrated a bilingual advantage, but only 29% when they showed no bilingual advantage or a bilingual disadvantage.”

Hala ere, De Bruinek ez du esaten argitaratu ez diren lanen kalitatea zein zen. Honek baino fidagarritasun gehiago dute ordea emaitza positiborik antzeman ez duten eta parte hartzaile kopuru handiekin egiten diren ikerketek.

“a meta-analysis that combined data from a total of 165 studies, indicates that bilingualism is not reliably associated with faster or more accurate responses in cognitive tasks measuring inhibition or monitoring.”

Parte-hartzaile kopurua zenbat eta handiagoa izan, orduan eta ikerketa gutxiagok egiaztatzen dute elebidunen abantaila. Baina zergatik gertatzen da hau? Rosek dio elebidunen konpetentzia linguistikoa, bi hizkuntzen erabilera erreala eta hizkuntzaz aldatzeko joerak ongi kontrolatu behar direla abantaila elebidunei buruzko eztabaida bat nahi izanez gero. Izan ere, elebitasun mota guztiek ez dute kontrol exekutiboan abantaila garatzen. Elebitasunak kognizioari nola eragiten dion jakin nahi badugu, hainbat alderdi garrantzitsuren kontrola zorrotzago landu beharko da ikerketetan, parte hartzaileen hizkuntza-ezaugarriak sakon aztertuz. Honez gain, abantaila hauek zein elebidun motetan espero ditugun jakin behar da ahal bezain azkarren.