User:KANJIPRAJAPATI/sandbox

અનર્સ્ટ વેબર જન્મ :  ૦૬-૦૯-૧૯૦૧

અનર્સ્ટ વેબર.

વિશ્વનો એક મહાન ઇજનેર ! ઓસ્ટ્રિયાનો એ વતની 	વિયેના એની જન્મભૂમિ. એ જન્મ્યો છઠ્ઠી સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૧ના રોજ ! બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતના એ દિવસો. એ દિવસોમાં મપણીની શાખામાં અતિ સૂક્ષ્મ તરંગોના સિદ્ધાંતો અને તેની પ્રાયોગિક અસરોની શરૂઆત ગણાય. અમેરિકા ! ત્યાં આગળ આવેલી બ્રુકલીન પોલિટેકનિક ઇન્સ્ટિટ્યુટ. આ ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં અતિ ઉચ્ચ કક્ષાથી માંડીને ૫૦ સે.મી. સુધીની તરંગ લંબાઇ અંગેનું સંશોધન કાર્ય થયું હતું. અમેરિકામાં એક બીજી ઇન્સ્ટિટ્યુટ. એનું નામ મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ ટેકનોલૉજી. ત્યાર પછી આ ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં પણ તરંગ લંબાઇ માપવાનું વ્યવસ્થિત કામ શરૂ થયું ને એને માટે ઉષ્ણતાગમન અંગેની એક પ્રયોગશાળા પણ સ્થાપવામાં આવી. સાથે સાથે વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને પ્રગતિ માટે ‘વેનેવુર બુશ’ નામની એક સંસ્થાએ જુદી જુદી યુનિવર્સિટીઓને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે વિવિધ કાર્યક્રમો યોજવાનું આમંત્રણ આપ્યું. વેબરે મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઑફ ટેકનોલૉજીની મુલાકાત લીધી. ત્યાં આગળ તેણે પ્રાથમિક રડાર પદ્ધતિઓ જોઇ. આ નિરીક્ષણ દરમ્યાન ‘માઇક્રોવેવ ફ્રિકવન્સીઝ’ એટલે કે અતિ સૂક્ષ્મ તરંગાવૃત્તિનું ક્ષેત્ર તેમને રસપ્રદ જણાયું. પરંતુ એ વખતે મુશ્કેલીઓ ઘણી હતી.ધંધાદારી વૈજ્ઞાનિક સાધનો ઘણાં ઓછા હતા અને જે કંઇ હતા તે બહુ કામ આપે તેવા નહોતા. એ વખતે મેકનેલી ટ્યુબ નામનું સાધન હતું. આ સાધન શક્તિ ઉત્પન્ન કરનારું હતું. આ સાધન માગણી પ્રમાણે ક્રમાનુસાર મળતું, પરંતુ તેમાં યે ‘રેડીએશન લેબોરેટરી’ની પરવાનગી મેળવવી પડતી. શ્રી વેબર અને તેના સહાધ્યાયીઓએ સૌ પ્રથમ ચોકસાઇપૂર્વક માપણીનું કાર્ય કર્યું. એ અરસામાં અમેરિકામાં એક કંપની હતી. એ કંપનીનું નામ ‘સ્પેરી ગાઇરોસ્કોપ કંપની.’ આ કંપનીમાં શ્રી ડબલ્યુ. ડબલ્યુ. ટાનસે નામનો એક અગ્રગણ્ય વિજ્ઞાની હતો. તેણે એક્વા ડેગ નામના એક આર્દતાગ્રાહી પદાર્થમાંથી નળીઓ બનાવી. આ નળીઓ જોઇને વેબરને ત્વચા-અસરનું જ્ઞાન થયું. આ જ્ઞાન સોના-ચાંદીથી વાસણોને સુશોભિત કરવાની ક્રિયા ઉપરથી થયું. આ અસર થવા માટે આશરે ૩,૦૦૦ થી ૧૦,૦૦૦ મેગાસાયકલ્સ જેટલી આવૃત્તિ એ અવરોધ જ્ઞાત કરવા માટે અને શક્તિનું શોષણ કરવા માટે જરૂરી છે. શ્રી વેબરને એ અરસામાં જણાયું કે અમુક મિશ્રધાતુમાં તેની સંયોજક ધાતુઓ કરતાં વધુ અવરોધકતા હતી. આથી શ્રી વેબરે હેનોવિયા કંપનીને ધાતુઓના ઓર્ડર આપ્યા. આ ઓર્ડરમાં પ્લેટીનમ અને પેલેડીયમ ધાતુના મિશ્રણવાળું દ્રાવણ બનાવી આપવાનું જણાવ્યું. આ દ્રાવણ આવ્યા બાદ તરત જ એણે આ દ્રાવણથી કાચની ટ્યુબો રંગી નાંખી. પછી જોયું તો ધાતુના પાતળા પડમાં વધુ અવરોધકતાવાળી મિશ્ર ધાતુ હતી. આ પ્રયોગ ઉપરથી એમને પાકો વિશ્વાસ બેસી ગયો એટલે એણે અને એના સહાધ્યાયીઓએ ઉત્પાદનમાં ઝંપલાવ્યું. આ સાહસમાંથી એમણે જગતને એક એવી ભેટ આપી. એમણે અત્યંત ચોકસાઇવાળા સમઅક્ષીય ક્ષીણકારીની ડિઝાઇન શોધી કાઢી. આ ડિઝાઇન ‘રડાર’ની જુદી જુદી ચકાસણી કરવામાં ખૂબ જ ઉપયોગી નીવડી. આથી વેબરે બનાવેલું આ સાધન ઘણું જ ખ્યાતિ પામ્યું. આથી દેશવિદેશમાંથી આ સાધન માટેના ઘણા ઓર્ડરો આવવા લાગ્યા. માલના ઓર્ડરો વધુ હોય એટલે માલનું ઉત્પાદન પણ વધારવું જોઇએ ને ! આથી ઉત્પાદન વધારવા માટે એમણે ઇ.સ. ૧૯૫૩માં પી.આઇ.બી. પ્રોડક્ટસ નામની એક પેઢી શરૂ કરી. આ ઉત્પાદનમાં કાચની પણ જરૂર પડી. એટલે કાચ ઉદ્યોગમાંની એક અમેરિકન પેઢીએ પણ આ ક્ષેત્રમાં દાખલ થવા માટે ‘કોર્નિંગ ગ્લાસ વર્કસ’ નામની પેઢી શરૂ કરી. વેબરના આ ઉદ્યોગમાં ચોક્કસ પ્રક્રિયામાં ખાસ પ્રકારના ‘પાઇરેક્સ’ કાચની જરૂર પડવાની જ અને તે પણ અંદર દાખલ કરવા માટેના કાચના સળિયા. જ્યારે ૩ સે.મી.ના માપના અતિસૂક્ષ્મ તરંગ વિશે વિચાર કરવામાં આવ્યો ત્યારે તરંગ માર્ગદર્શી ક્ષીણકારી વિશે કંઇક વિચારવું જ પડે. આથી એમણે વિચાર્યું કે કાચની પ્લેટ ઉપર ધાતુના દ્રાવણોનું રંગકામ કરી તેને અત્યંત ઓછી અવરોધકતા વગર તરંગ માર્ગદર્શકની અંદર બેસાડવાનું શક્ય ન હતું એટલે એ માટે બીજું કંઇક વિચારવું જોઇએ એમ એને લાગ્યું. અને એ વાત એણે એના સહાધ્યાયીઓને પણ કરી. વેબરના મનમાં બાષ્પીકરણ વિશેનો ખ્યાલ તો હતો જ. આથી એણે તથા એના સહાધ્યાયીઓએ બાષ્પીભવનને અંકુશમાં રાખી પ્રાયોગિક અવલોકનો નોંધી શકાય એવી રચના કરી. સૌ પ્રથમ એણે બે ધાતુઓ લીધી. એક નીકલ અને બીજી ક્રોમિયમ. આ બે ધાતુઓનું મિશ્રણ કરીને એમણે ‘નાઇક્રોમ’ નામની એક ધાતુ બનાવી અને તેમાંથી તાર કાઢ્યો. અને એમણે શોધી કાઢ્યું કે જરૂરી અવરોધકતા માટે માત્ર એક જ ધાતુનું ઝડપથી બાષ્પીકરણ કરી તેને કાચની પ્લેટ ઉપર લગાડી શકાય છે. આ પ્રક્રિયા કરતાં પહેલાં કાચની પ્લેટને ગરમ કરવી પડે છે તેથા શૂન્યાવકાશમાં તેની ઉપર દબાણ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા કરવા માટે સમય ખૂબ જ લાગે છે અને તેથી સમયનો ભોગ આપવો પડે છે. ધાતુના પડ ચડાવેલા કાચના આવા મૂળ ભાગોમાંથી કલા અને યાંત્રિક રચનાની સાથે વિદ્યુત ચુંબકીય પદ્ધતિઓ માટે વધુ વાહકતાવાળા ધાતુના ઘનવાહક સળિયાને બદલે વાપરવા માટે એકબીજા સાથે બરાબર બેસે એવા આડછેદની જરૂર પડે છે. તેને માટે પ્રસારણ બાબત રેખીય પદ્ધતિ ઉપરથી શોધી શકાય છે. તરંગ માર્ગદર્શકમાં કાચની પ્લેટને આકાર આપવાનું જ નહિ પરંતુ જુદા જુદા આડછેદોની શ્રેણીમાં રચના કરવી રહે છે. એ સમય દરમ્યાન વિશ્વયુદ્ધ જાગ્યું અને એ યુદ્ધ દરમ્યાન પી.આઇ.બી. પ્રોડક્ટસ કંપનીએ સારો એવો નફો કર્યો. આ નફાને કારણે એમણે ‘પોલિટેકનિક રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ’ નામની એક નવી જ સંસ્થા શરૂ કરી. સૂક્ષ્મ તરંગો માટેના વિવિધ ભાગો અને ઉપકરણો બનાવવા માટેની એ જમાનામાં આ એક જ આગળ પડતી સંસ્થા હતી. આ સંસ્થામાં યુદ્ધ દરમ્યાન સેવા આપવા માટે મોટે ભાગે વેબરના વિદ્યાર્થીઓ જ હતા. શ્રી વેબર અને એ સંસ્થા જ્યાં સુધી અસ્તિત્વમાં રહી ત્યાં સુધી તેઓ તેના પ્રમુખ રહ્યા. યુદ્ધ પૂરું થયું ત્યાર બાદ આ સંસ્થાનું નામ બદલી નાખવામાં આવ્યું અને તેનું નવું નામ રાખવામાં આવ્યું ‘હેરીસ ઇન્ટરટાઇપ કોર્પોરેશન’. આ સંસ્થા ઇ.સ. ૧૯૫૯માં શરૂ કરવામાં આવી. ડૉ. વેબરનો જન્મ ક્યારે થયો હતો તે તો આપણે જોયું. તેઓ નાનપણથી જ અભ્યાસમાં ભારે હોશિયાર હતા. એમણે વિયેના વિશ્વવિદ્યાલયમાં અભ્યાસ કર્યો અને ત્યાં આગળથી જ એમણે ‘સ્નાતક’ની ઉપાધી મેળવી. એ જ વિશ્વવિદ્યાલયે ઇ.સ. ૧૯૨૬માં એમને પીએચ.ડી. ની ઉપાધી આપી ને ઇ.સ. ૧૯૨૭માં ડૉક્ટર ઑફ સાયન્સની ઉપાધી આપી. ત્યાર પછી તેઓ બર્લિન ગયા અને બર્લિનમાં ઇ.સ. ૧૯૨૪ થી ૧૯૩૦ સુધી સંશોધન ઇજનેર તરીકે એમણે કામ કર્યું. ઇ.સ. ૧૯૩૦માં તેઓ અમેરિકા ગયા. અને ઇ.સ. ૧૯૩૧ થી ઇ.સ. ૧૯૪૧ સુધી બ્રોકલીનની પોલિટેકનિક ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં મુલાકાતી-પ્રાધ્યાપક તરીકે એમની સેવા લેવામાં આવી.ઇ.સ. ૧૯૪૨ થી ઇ.સ. ૧૯૪૫ દરમ્યાન એમણે ‘સ્નાતક, અભ્યાસ અને સંશોધન’ વિભાગના વડા તરીકે સેવાઓ આપી. એમણે પોતાના જીવન દરમ્યાન ઇજનેરી શાખા માટે નીચેનાં પુસ્તકો લખ્યાં છે : ૧. ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક ફીલ્ડઝ : થિયરી એન્ડ એપ્લિકેશન, પુસ્તક-૧. ૨. મેપીંગ ઓફ ફિલ્ડઝ. ૩. લિનિયર ટ્રાન્ઝીયન્ટ એનાલિસિસ : પુસ્તક ૧ અને ૨. એ ઉપરાંત ઇ.સ. ૧૯૫૪ થી ઇ.સ. ૧૯૫૭ સુધી એમણે સંસ્થાની વિદ્યુત ઇજનેરી શાખાના વડા ને અતિ સૂક્ષ્મ તરંગો અંગે સંશોધન કરતી શાખાના અધ્યક્ષ તરીકેની સેવા આપી. ઇ.સ. ૧૯૬૫માં તેઓ અમેરિકાની અગ્રગણ્ય સંસ્થા ‘નેશનલ એકેડમી ઑફ સાયન્સ’ની ચૂંટણીમાં ચૂંટાઇ આવ્યા. અને ‘નેશનલ એકેડેમી ઑફ એન્જિનિયરીંગ’ની પણ સ્થાપના કરી. આવા છે આજના વિજ્ઞાની ડૉ. વેબર ! આધુનિક વિજ્ઞાનમાં ડૉ. વેબર વધુ ને વધુ સંશોધન કરે અને પોતાના સંશોધનોનો દુનિયાને લાભ આપે એ જ અભ્યર્થના !