User:Khitam muhsin

= نەخۆشی ئەلزەهایمەر =

=== نەخۆشی ئەلزەهایمەر کە ناسراوە بە نەخۆشی {لەبیرچوونەوە}: نەخۆشیەکی درێژخایەنە لەمێشکدا ڕوودەدات دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی ژمارەی دەمارەخانەکانی مێشک بەشێوەیەک کەم دەبێتەوە کاریگەری لەسەر مێشک دادەبەزێت وە کاریگەریە خراپەکانی بە هێواشی و هەنگاو هەنگاو بەپێی کات زیاد دەکات، بە شێوەیەک ٪٦٠ تا ٪٧٠ حاڵەتی نەخۆشی مێشک دەگرێتەوە. کەسی تووشبوو بە نەخۆشی ئەلزەهایمەر توانای فێربوونی وانەی تازەی نامێنێت هەتاوەکو ئەو زانیاریانەی پێشتریش زانیویەتی لەبیری دەچێتەوە. ئەم نەخۆشییە دوای تەمەنی ٦٥ ساڵی زیاد دەکات بەڵام زیاتر لە ئافرەتاندا ڕوودەدات کە هۆکارەکەشی هەر دەگەڕێتەوە بۆ لەناو چوونی خانە. ===

هۆی نەخۆشی ئەلزەھایمەر
=== درەنگ تێگەیشتن دەگەڕێتەوە بۆ هۆکاری نەخۆشی ئەلزەهایمەر نزیکەی ٪٧٠ هۆکارەکەی بۆ ماوەییەو پەیوەستە بە جینەوە هۆکاری تر دەگەڕێتەوە بۆ ئازاری ناڕەحەتی و پەستی و بەرزی پەستانی خوێن لەکەسی تووشبوو. قۆناغەکانی نەخۆشیەکە هاوکاتە لەگەڵ بەگژداچوونی دەماری تووڕەیی لە مێشکدا. گونجاوترین ڕێگا بۆ دەست نیشانکردنی نەخۆشی ئەلزەهایمەر پەیوەستە بە ڕابردووی نەخۆشیکە و تاقیکردنەوەی ژیری لەگەڵ وێنەکردنی پزیشکی تاقیکردنەوەی خوێن بۆ قەدەغەکردنی هۆکارەکانی تر کە دەکرێ ببێتە هۆی نەخۆشی ئەلزەهایمەر. تاقیکردنەوەی لەسەر شانەی مێشک پێویستە بۆ دەست نیشان کردنی ناخۆشیەکە چالاکی و فیزیایی و دوورکەوتنەوە لە قەڵەوی دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی نەخۆشی ئەلزەهایمەر. ===

= ئەم نەخۆشییە دابەش دەکرێت بۆ چوار قۆناغ =

1. Pre-dementia
=== ئەم قۆناغە بەوە جیادەکرێتەوە کەوا نەخۆشی ئەلزەهایمەر لەوانە زیاتر ڕوبدات لەو کەسانەی تەمەنیان بە سەرەوەیە. وردە وردە زاکیرەیان کەم دەبێتەوە و شتەکانیان بە زەحمەت بیر دەکەوێتەوە واتا یادەوەریەکان کەم دەبێتەوە وە هەتاوەکوو قسەکردنیان ڕوون و ڕەوان نییە ،وە کەسی تووشبوو بەم نەخۆشییە تێبینی ناکرێت لەلایەن خەڵکانی ترەوە {خەڵکانی دەوروبەری نەخۆشەکە} وە ئەم قۆناغە زۆر بە دەگمەن دەستنیشان دەکرێت یاخوود ناتوانرێت دەستنیشان بکرێت. ===

2. Early stage Alzheimer
=== ئەم قۆناغە بەوە جیادەکرێتەوە کەوا کەسی تووشبوو بە نەخۆشی ئەلزەهایمەر یادەوەرییەکانی زۆر بە ئاشکرایی کەم دەبێتەوە زۆر لەڕادە بە دەر نیشانە سەرەتاییەکانی گۆڕانی کەسایەتی لەسەر دەردەکەوەێت، وە دەگاتە ئەو حاڵەتەی کە ناوی خێزان و خزم و کەسی بیر ناکەوێتەوە و توانای قسەکردنی زمانی زۆر زەحمەت دەبێت وە زمانی ڕەوانی کەم دەبێتەوە وە هەتاوەکو نەخۆشەکە ئەو حاڵەتەشی لەسەر دەدەکەوێت کەوا نازانێت چۆن کارەکانی ڕۆژانەی بکات وەک { خواردن بە چەنگال و خواردنەوە لە پەرداخ }، وە جێبەجێ کردنی ئەرکەکانی وەک {جل گۆرین و نووسین و وێنەکێشان و لەبیرکردنی ئەو شتانەی خوێندویەتیەوە و لاوازی پلان دانان و ڕێکخستن} تیابەدی دەکرێت، ئەم قۆناغە لەوانەیە تێبینی بکرێت لەلایەن کەسانی ترەوە و لەوانەیە ئەم نەخۆشییە دەست نیشان بکرێت. ===

3. Moderate
=== نیشانەکانی ئەم قۆناغە بەدی دەکرێت بەوەی کەوا کەسی تووشبوو توانای جێبەجێکردنی چالاکییە ڕۆژانەکانی نامێنێت و ناتوانێت بە تەنها خۆی بیکات بۆیە پێویستی بەیارمەتیدەرێکە، وە توانای خوێندنەوە و نوسینی لە دەست دەدات وە کەسی تووشبوو ناتوانێت کەس و کار و هاورێکانی بناسێتەوە، توانای ناسینەوەیان نامێنێت، وەسەڕەڕای ئەوەش کێشەی خەوتنی ڕووبەڕوو دەبێتەوە، وە توانای دیاریکردنی شوێنەکان و ئاراستەکان و ناونیشانی شوێنەکان و ناسینەوەیان نامێنێت، وە ئەم نیشانانە قەلەقی بۆ کەس و کارەکەی دروست دەکات، وە ئەم قەلەقی و سترێسە دەکرێت کەم بکرێتەوە بە گواستنەوەی کەسی تووشبوو لە گرینگیدانی ماڵەوە بۆ شوێنێکی تایبەتی کە ئاسانکاری بۆ ئەم جۆرە نەخۆشیە بکات. لەم قۆناغەدا زۆر بە ئاسانی دەتوانرێت دەستنیشانی نەخۆشیەکە بکرێت و تێبینی بکرێ. ===

4. Advanced
=== بە درێژایی قۆناغی کۆتایی ئەم نەخۆشییە بە تەواوەی پشت بە یارمەتیدانی کەسانی تر دەبەستێت وە گۆڕانکاری لە کەسایەتی نەخۆش زۆر بە ئاشکرایی تێبینی دەکرێت وە توانای قسەکردنی زۆر کەم دەبێتەوە کە بگاتە ئەو حاڵەتەی هەڵە لە تاک وشەکانیشی بەدی دەکرێت وە توانای وەڵامدانەوەی کەسانی تریشی نامێنێت وە ماسوولکەکانی ڕەق دەبن وە توانای دانیشتن و بەرزکردنەوەی دەستیشی نامێنێت هەروەها بۆ بیرکردنەوەش. ماندویەتی تیادا زۆر بەدی دەکرێت وە لەم قۆناغەدا مردن چارەنووسی کەسی تووشبوو دەبێت. ===

دەستنیشان کردنی نەخۆشی ئەلزەهایمەر
=== ئەم نەخۆشیە دەتوانرێت دەستنیشان بکرێت بە هۆی تێبینیەکانی پزیشکی نەخۆشەکە کە دەکرێت لە خزم و کەسوکاری وەربگرێت وە وێنەکردنی   پزیشکی پێشکەوتوو لەگەڵ تۆمۆگرافی بە تایبەتی بە کۆمپیوتەر وە وێنەکردنی ڕیزۆنناسی موگناتیسی {ئێم ئاڕ ئای} وا چەندەها دەزگای تر دەکرێ بەکاربهێنرێت بۆ دیاریکردنی ناخۆشی لەبیرچوونەوە { ئەلزەهایمەر } وە بۆ دیاریکردنی چەندەها نەخۆشی تر. ===

ڕێگەگرتن و چارەسەرکردنی نەخۆشی ئەلزەهایمەر
=== لە ئێستادا هیچ بەڵگەیەک و چارەسەریەکی ئەوتۆ نییە بۆ ڕێگەگرتن لە نەخۆشی ئەلزەهایمەر بەڵام دەتوانین مەترسی ئەم نەخۆشیە کەم بکەینەوە بە کەمکردنەوەی جگەرەکێشان. وە نەخۆشی شەکرەو پەستانی خوێن کە ئەمانە دەبنە هۆی زیادکردنی مەترسی نەخۆشی ئەلزەهایمەر بە چارەسەرکردنیان دەکرێ مەترسی ئەم نەخۆشیە کەم بکەینەوە، وە هەروەها چالاکیەکانی خوێندنەوەی کتێب و یاریکردن و ژەنینی ئامێرە موزیکیەکان دەکرێ یارمەتیدەربن وە زانینی زمانی دووەم وە چالاکی فیزیکی یارمەتیدەرن لە کەمکردنەوەی ئەم نەخۆشیەوە و دوایبخەن. وە خواردنی تەندروست و کەمکردنەوەی خواردنی کاربۆهیدرات و چەوریەکان مەترسی تووشبون بە نەخۆشی ئەلزەهایمەر کەمدەکەنەوە. ===