User:Khsarwri/sandbox

پټه خزان د شاعرانو یوه تذکره ده، چي د هوتکي واکمن شاه حسین په غوښتنه محمد هوتک د (۱۱۴۱-۱۱۴۲هـ.ق.) کلونو تر منځ لیکلې ده او د پښتو ژبي (۵۱) تنه شاعران پکښي معرفي سوي دي.

پټه خزانه
پټه خزانه د شاعرانو یوه تذکره ده، چي د هوتکي واکمن شاه حسین په غوښتنه محمد هوتک د (۱۱۴۱-۱۱۴۲هـ.ق.) کلونو تر منځ لیکلې ده او د پښتو ژبي (۵۱) تنه شاعران پکښي معرفي سوي دي. پټه خزانه پر درو خزانو او یوې خاتمې وېشل سوې ده.

په لومړۍ خزانه کي (۲۲) تنه هغه شاعران  معرفي سوي دي،  چي د  پټي خزانې د مؤلف تر زمانې دمخه اوسېدلي دي: بابا هوتک، شیخ ملکیار، اسماعیل، خرښبون، شیخ متي، امیرکروړ، شیخ اسعد سوري، ښکارندوی، ابو‌محمد‌هاشم سرواني، شیخ تیمن، شیخ بستان بړېڅ، شیخ رضي لودي، نصر لودي، شیخ عیسی مشواڼی، سلطان بهلول لودي، خلیل خان نیازی، خوشحال خان خټک، زرغون خان نورزی، دوست محمد کاکړ، رحمان بابا، شیخ محمد صالح او علی سرور لودي.

‌په دوهمه خزانه کي (۲۱) تنه هغه شاعران معرفي سوي دي،  چي د پټي خزانې د مؤلف معاصرین دي: ملاباز توخي، شاه حسین هوتک، ملا زعفران، محمد یونس خان، محمد ګل مسعود، عبدالقادر خټک، بهادر خان، ملا محمد صدیق پوپلزی، ملا پیرمحمد میاجی، الله‌یار اپریدی، بابوجان بابی، رېدی خان مومند، ملا محمد عادل بړېڅ، محمد طاهر جمیریاڼی، محمدعمر، ملا محمد ایاز نیازی، ملا‌محمدحافظ بارکزی، نصرالدین خان اندړ، ملا نور محمد غلجی، عبدالطیف اڅکزی، او سیدال خان ناصر.

په درېیمه خزانه کي (۶) تنې ښځي شاعراني  معرفي سوي دي: نازو توخي، بي بي حلیمه، بي بي نېکبخته، بي بي زینب، زرغونه کاکړ او رابعه. تر دغو درېیو خزانو وروسته د کتاب خاتمه ده. په خاتمه کي مؤلف د خپل ځان او خپل پلار داود خان هوتک پېژندنه راوړې ده.

د پټي خزانې اهمیت
پټه خزانه د پښتو لرغونې ادبي تذکره ده، چي  د پښتو ژبي، ادب او تاریخ ډېر تیاره ګوټونه ئې روښانه کړي دي، د دې لرغوني مهمي تذکرې ارزښتونه ډېر دي، څو مهم ئې په لاندي ډول دي:

لومړی: په دغه کتاب کي د امیرکروړ سوري (۱۵۴هـ.ق. مړ) راغلی شعر د پښتو شعر تاریخ دوهمي هجري پېړۍ ته رسوي، چي د دغي تذکرې تر پيداکېدو دمخه د پښتو شعر تاریخ تر (۳هـ) دمخه نه وو.

دوهم: د دغه کتاب په وسیله موږ ته د تاریخ ځیني مجهول وقائع را څرګند سول، د ساري په توګه د همدې کتاب په وسیله د غوري شاهانو د تاریخ یوه تیاره برخه د (سلم هـ.ق.) حدود کي موږ ته روښانه سوه.

درېیم: دغه کتاب ځیني نور تاریخي او اتنوګرافیک مواد له جغرافيوي معلوماتو سره یو ځای وړاندي کوي، چي زموږ له جغرافيوي او تاریخي او اتنوګرافیکو څېړنو سره ښه مرسته کولای سي.

څلورم: د شعري اوزانو او د پښتو ژبي د قدیمو عروضي او شعري سیستمونو په باب دغه کتاب ډېر په زړه پوري مواد څېړونکو ته برابروي.

پنځم: د لغوي څېړنو او د پښتو ژبي د تاریخي  ګړدود پوهني او د تاریخي ژبپوهني په تحلیلونو کي هم د دغه محتویات بې پدله نه دي. ډېر داسي لغات د دغه کتاب په محتویاتو کي موندل کیږي، چي اوس مړه دي او په ژبه کي له استعماله لوېدلي دي دغه مړه لغات په ایتمولوجیکو څېړنو او له زړو ګاونډیو ژبو سره پښتو د پرتلني لپاره د ريښه پوهني له پلوه په زړه پوري مواد وړاندي کولای سي.

همدارنګه په دې کتاب کي ځیني داسي ګرامري خصایص سته چي د ژبپوهانو او ګرامر څېړونکو سره د دوی په څېړنو کي مرسته کوي. دغه راز د تاریخي ګړدود پوهني څېړونکي ئې هم له محتویاتو ښه ګټه اوچتولای سي.

اووم: د دغه کتاب نظم او نثر خاص ادبي مزایا او ښېګڼي لري، چي پر خپل ځای به بحث ورباندي وسي.

د پټي خزانې خطي نسخې:
د پټي خزانې يوازي يوه خطي نسخه تر موږه پوري را رسېدلې ده او د دغي خطي نسخې له خاتمې څخه معلومېږي، چي پټه خزانه درې پلا کښل سوې ده.

لومړى پلا په (١١٤٢هـ.ق.) کال د مؤلف محمد هوتک په خپل لاس لیکل سوې ده، دوهمه پلا په (١٢٦٥هـ.ق.) کال د سردار مهردل خان مشرقي  له پاره نور محمد خروټي رانقل کړې ده او درېيمه پلا په (١٣٠٣هـ.ق.) کال د حاجي محمداکبر هوتک له پاره  محمد عباس کاسي استنساخ کړې ده.

د پټي خزانې دغه وروستۍ خطی نُسخه چي تر موږه پوري رارسېدلې ده، په (۱۳۰۳هـ.ق.) کال د عباس کاسي په لاس نقل سوې نسخه ده او د پټي خزانې ټول موجوده چاپونه د دغې خطي نُسخې له مخي برابر سوي دي. دا نُسخه اوس د افغانستان په ملي آرشیف کي ساتل کېږي، (۱۱۲) مخه او (۵۶) پاڼي ده. په لومړيو څلورو مخو کي ئې د مؤلف له خوا يوه بشپړه سريزه کښل سوې ده، بيا د کتاب اصل متن شروع کېږي، چي پر درېيو خزانو مشتمل دئ.

لومړۍ خزانه له ٤ مخه څخه تر ٥٢ مخه پوري رسېدلې ده، په دې خزانه کي هغه شاعران راغلي دي، چي د مؤلف تر زمانې دمخه ول، ټول (٢٢) شاعران کېږي.

دوهمه خزانه له ٥٢ مخه څخه تر ٩٣ مخه پوري رسېږي، د دې خزانې شاعران د مؤلف هم مهالي دي، ټول (٢١) شاعران کيږي.

درېيمه خزانه د خطي نسخې له ٩٣ مخه څخه تر ١٠٧ مخه پوري رسېږي، په دې خزانه کي د شپږو ښځمنو شاعرانو  پېژندګلوي او د کلام نمونې راغلي دي.

تر دغو درېيو خزانو وروسته د کتاب خاتمه ده، چي د خطي نسخې په ١٠٧ مخ کي پيل او تر ١١٢ مخه پوري رسېدلې ده. په دې برخه کي مؤلف د خپل پلار داود هوتک او ځان په اړه هم ږغېدلى دئ.

د پټي خزانې چاپي نسخې:
د پټي خزانې د خطي نسخې تر لاسه کېدو وروسته دغه مهم کتاب تر اوسه څلور ځله زموږ د هیواد د بېلابیلو فرهنګي موسسو له خوا چاپ سوی دئ:

اول چاپ:

پټه خزانه اول وار په (۱۳۲۳ل.) کال، د لوی استاد پوهاند عبدالحي حبیبي له سریزي، تحشیې، تعلیق، شروحو، څرګندونواو پاړسي ترجمې سره په (۲۹۶) مخونو کي د پښتو ټولني له خوا چاپ سوې ده.

د پټي خزانې د دې چاپ په پيل کي د کتاب د  محشي او تعليق کښوونکي لوى استاد پوهاند عبدالحي حبيبي دوه مخيزه سريزه راغلې، په پسې په بل مخ کي د تعليق او متن د رموزو تشريح چاپ سوې او بيا په دوو نورو مخونو کي د کتاب د مطالبو فهرست راغلى دئ. تر دې وروسته بيا د پټي خزانې اصلي متن له اول مخ څخه پيل سوئ او د پښتو متن په هر مقابل مخ کي پاړسي ترجمه هم ورسره چاپ سوې ده. پښتو متن له پاړسي ترجمې سره تر ٢٠٣ مخ پوري رسېدلى دئ. تر متن  وروسته د پټي خزانې د خطي نسخې د لومړي او وروستي مخ عکسونه زنګو ګراف سوي دي.

دوهم چاپ:

پټه خزانه دوهم وار په (۱۳۳۹ل.)کال د وخت د پوهني وزارت د تالیف او ترجمې د ریاست له خوا په تهران کي چاپ او په کابل کي نشر سوه. د محتویاتو په لحاظ په دوهم او اول چاپ کي کوم توپير نسته، یوازي په پيل کي ئې د «مقدمه طبع دوم» تر سر لیک لاندي په یوه مخ کي لیکنه راغلې ده.

درېيم چاپ :

پټه خزانه درېیم وار په (۱۳۵۴ل.) کال د اطلاعاتو او کلتور د وزارت د پښتو د پیاوړتیا او پرمختیا د امریت له خوا د اصلي متن له وړاندي کولو سره په آفیستي او حروفي دواړو ډولو (۴۶۸)مخونو کي د کابل په دولتي مطبعه کي چاپ سوې ده. (هیوادمل،۱۳۶۲ل.) د دې چاپ په پیل کي يوه يادونه د "څو خبري" تر سرليک لاندي راغلې، په پسې د پښتو انکشاف دآمريت د هغه وخت د آمر ښاغلي عبدالجليل وجدي سريزه د " د پټي خزانې افسيتي چاپ ته ضرورت" تر سرليک لاندي خپره سوې، وروسته تر دغو دوو ليکنو د کتاب د فاضل محشي لوى استاد پوهاند عبدالحي حبيبي يو دروند علمي تحقيق د "مقدمۀ طبع سوم" تر سرليک لاندي په څلور څلوېښتو مخونو کي چاپ سوى دئ. د فاضل استاد تر دغه عالمانه څېړني وروسته د پټي خزانې خطي نسخه د افسيت په شکل چاپ سوې ده. وروسته ئې ترجمه، شروح او تعلیقات په حروفي ډول ورسره چاپ سوي دي.

څلرم چاپ:     

پټه خزانه څلرم وار په (۱۳۵۶ل.) کال د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي له خوا، د محمد هوتک ملي سیمینار په مناسبت په (۱۱۸) مخونو کي چاپ سوې ده. د پټي خزانې دا چاپ د دوهم چاپ له مخي ترتیب سوی دئ او د پټي خزانې د درېیم چاپ د لوی استاد علامه حبیبي  د مقدمې پښتو ژباړه او یوه لنډه سریزه راغلې ده. پاړسي ترجمه، شرحي او تعلیقات په دې  چاپ کي نه دي راغلي.

د پټي خزانې ترجمې
پاړسي ترجمه:

.د پټي خزانې لومړني بشپړه ترجمه په پارسي ژبه لوی استاد پوهاند حبیبي کړې ده، چي د پټي خزانې په لومړي، دوهم او دريم چاپ کي مله ورسره چاپ شوې ده. دهمدغي چاپ نسخې منتخبات بیا په نورو پارسي اثارو کي هم را اخستل سوي دي

انګرېزي ترجمه:

د پټي خزانې ترجمه په انګرېزي ژبه غلام حضرت کوشان کړې ده او په (۱۳۵۸ل.)کال د افغانستان د علومو اکاډیمۍ د پښتو څېړنو نړۍ‌وال مرکز  چاپ کړې ده.

د پټي خزانې دوهمه انګرېزي ترجمه ډاکټر خوشحال حبیبي کړې ده او په (۱۹۹۷م.) کال په امریکا کي چاپ سوې ده.

روسي ترجمه:

د پټي خزانې روسي ژباړه دوکتور دولت محمد لودین د تمارا میوندي په همکاري کړې ده او په (۱۳۶۱ل.) کال د پښتو څېړنو نړۍ‌وال مرکز له خوا، د امیر کروړ د بین المللي سیمینار  په مناسبت چاپ سوې ده.

الماني ترجمه:

د پټي خزانې الماني ترجمه محقق نظام الدين سليمانخېل کړې ده او په (۱۳۶۲ل.) کال د پښتو څېړنو د بين المللي مرکز له خوا چاپ سوې ده.

اردو ترجمه:

د پټي خزانې اردو ترجمه ډاکټر سعود الحسن خان روهیله کړې ده او په (۲۰۱۱م.) کال په کوټه کي غزنوي پبلشرز چاپ کړې ده.

عربي ترجمه:

د پټي خزانې عربي ترجمه محمد امان صافي کړې ده او په (۲۰۰۲م.) کال په مصر کي د المجلس الأعلي للثقافة ادارې له خوا چاپ سوې ده‌.

د پټي خزانې پر پورتینو ترجمو سربېره د پټي خزانې ځیني منتخبي ترجمې په اردو، عربي، انګرېزي، الماني او روسي ژبو سوي دي او په بېلابېلو مجلو او کتابو کي چاپ سوي دي.