User:Krushna Dalvi

" दळवी "⚡

आडनाव : दळवी

वंश : परमार राजपूत वंश

मुळगादी : धार, राजस्थान, मध्यप्रदेश

मुख्यगादी : लक्ष्मीपूर

इतर गाद्या : पालवणी, सोवेली, दाभोळ, पालगड.

मुख्य गावे : हंगे, सोनेवाडी, फणसवळे (रत्नागिरी), मुरशी व तेर्ये

(संगमेश्वर), कणकवली (सिंधुदुर्ग), शिवपोशी म्हणजेच

सध्याचे 'शिपोशी' (लांजा), कोकरे (चिपळूण), मंडणगड,

खेड व चिखली, गुहागर तालुक्यातील काही गावे..

इतर गावे : खेड, मालेवाडी (शाहूवाडी), आरळे तसेच सातवे तर्फे

सावर्डे, पन्हाळा इतर ठिकाणी  'दळवी' घराणी प्रसिद्ध

आहेत.

कुलदैवत : महादेव

कुलदेवता : तुळजाभवानी (तुळजापूर)

देवक : तलवारीची धार किंवा पाच प्रकार पाने (पांचपल्लव)

गोत्र : वाशिष्ठ

वास्तव्य : महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश व गुजरात

'दळवी' हे लोड्रा राजपूत असून, लोडार्वा (राजस्थान) येथे त्यांचा उगम झाला; परंतु देवराज भाटी नावाच्या योध्याने त्यांच्यावर छलकपट करून त्यांचा प्रदेश काबीज केला. त्यानंतर तो प्रदेश सन १०२५ मध्ये मुस्लिमांनी काबीज केला व तेथे मोठ्या प्रमाणावर नासधूस केली. लोड्रा राजपुतांना तेथे यश मिळत नसल्याने १०२५ सालीच तो प्रदेश सोडून दक्षिणेस आले व तेव्हापासून त्यांनी सध्याचे 'दळवी' हे आडनाव धारण केले.

१२ व्या शतकात देवगिरीच्या यादवांच्या राज्यात दळवी सेनाप्रमुख झाले. नंतर १२ व्या शतकाच्या अखेरीस यादवांचे राज्य नष्ट झाल्यावर दळवी बहामणी राज्यात घोडदळाचेही प्रमुख झाले. इतिहासप्रसिद्ध 'जसवंतराव दळवी' हे पालवणीचे राजे होते. रत्नागिरी जिल्ह्यात पालवणी गाव त्यांची राजधानी होती. जसवंतराव दळवी व शृंगारपुरचे राजेसुर्वे यांच्यात फार सख्य होते. मुघल कालखंडात दळवीचा अंमल दाभोळ प्रांतावर होता. पालवणी, सोवेली, विन्हेरे (रायगड), ताम्हाणे, फणसवळे, अहिवंतवाडी, मुरशी हि त्यांची प्रमुख गावे आहेत. १६३४ च्या सुमारास म्हणजेच श्रीं छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कालखंडात दळवी कोकणातील देशमुख (खोत) होते. शिवरायांच्या महत्वाच्या व काही मुख्य स्वाऱ्यांमध्ये व शिवरायांच्या स्वराज्य उभारणी मध्ये दळवी कुळाने अत्यंत महत्वाची कामगिरी बजावली होती. परंतु ह्या सर्वांचा उल्लेख आपल्याला इतिहासात कुठेही आढळत नाही, ह्याचीचं खंत आहे.

'शिवपोशी' म्हणजेच सध्याचे 'शिपोशी' येथील महिपत शंकर दळवी यांचे पूर्वज '''श्री. अंबाजी येसाजी दळवी''' हे शिवरायांच्या तुकडीचे नायक होते. शिवरायांच्या काळात ते रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग ते पणजी पर्यंतच्या प्रदेशाचे जहागीरदार होते. शिवराय जेव्हा पन्हाळ्याचा वेढा तोडून विशालगडाकडे येत होते तेव्हा अंबाजी दळवी स्वतः त्यांच्या सुरक्षेसाठी विशालगडी उपस्थित होते...स्वतः श्रीं छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्याला ' दलपती' ही पदवी दिली होती. आजही शिपोशी येथे दळवी घराण्याचे काही वंशज तेथे उपस्थित आहेत. दळवी हे शिपोशी गावामध्ये एकूण १७ पिढ्यांपासून स्थायिक आहेत. अंबाजी दळवी यांचे शौर्य व स्वराज्य विषयीचे प्रेम पाहून शिवरायांनी अंबाजींना १.२ ते २ हजार एकर जमीन इनाम म्हणून दिली होती, त्यानंतर हळूहळू १८६८ सालापासून शिपोशी गावामध्ये लोकवस्ती वसन्यास सुरुवात झाली.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील शाहूवाडी तालुक्यातील खेडे व मालेवाडी आणि पन्हाळा व पन्हाळा तालुक्यातील आरळे व सातवे तर्फे सावर्डे यांसारख्या आणखी बऱ्याच ठिकाणी दळवी घराणी बहुत प्रसिद्ध आहेत.

सन १६४० च्या दरम्यान बालगणात औरंगजेबचा कहर वाढत चालला होता. बालगाणातील सुभेदार दळवी वारंवार त्याच्या विरुद्ध बंड पुकारून स्वतंत्र बाण्याने राज्य करीत असे म्हणून औरंगजेबने बालगण जिंकून त्या दळवी सुभेदाराला सक्तीने मुसलमान बनविले व त्याचे शौर्य, चातुर्य आणि धाडसीवृत्ती पाहून त्या दळवी सुभेदाराला दिल्लीचा सैन्यप्रमुख बनविले.

कोल्हापूर जिल्ह्यातील शाहूवाडी तालुक्यातील खेडे व मालेवाडी व पन्हाळा व पन्हाळ्यातील आरळे तसेच सातवे तर्फे सावर्डे यांसारख्या आणखी बऱ्याच दळवी घराणी प्रसिद्ध आहेत. दळवी हे मूळचे उच्च परमार राजपूत कुळातील असल्याने ते अतिशय धाडसी व पराक्रमी वृत्तीचे होते.