User:Listinasothon

U KIANG NANGBAH- U KHLA KA WAIT

U Kiang Nangbah u dei u wei u khlawait ka ri khad ar Daloi ki Pnar. U la pha ia la ka jingim ha u dieng phasi ha ka Sorkar Phareng. La kha ia u ha ka Tpep Pale Jowai.

Naduh ba u dang khynnah u don ka jinglong ba kham pher na ki wei. U long u ba smat ba sting. U im ka jingim ka a shisur bad ba beit ka jinglong. U don ka jingmut jingpyrkhat ka ba jylliew bad ba iohi jngai. U don ka jingieid ba kyrpang ia ka ri bad ka jait bynriew.

Ka kmie ia u ka long kum ka paralok ka ba iajan tam. Dei ma ka ka ba ai buit, ai bor. Dei maka ka nonghikai, ka nongai mynsiem bad ka nongialam lynti ha ka jingim jong u. Ka ju hikai barabor ba un ieid bad burom ia la ka ri bad ka jaitbynriew. Ha ba u la long u nong ialam ha ka thma pyrshah ia ki Phareng ka kmie jong u ka la pynshlur ia u ba um dei ban kynran dien, hynrei ban ialeh haduh ka ba kut.

Naduh ba ka por ki Phareng ki lah sdang ban leh heh, leh meng, leh don bor bad ibein ia ki Pnar ka thma ka ju khie man la ka teng hapdeng ki. Hynrei ki phareng namar ba ki kham khlain bor, ki lah ban pyndem ia ki Pnar bad ioh ban shynshar donbor katba ki mon. Ka Sorkar Phareng haba ka la sngew skhem kata ka jingshynshar, ka la pynmih ia shibun ki ain ki kanun ki ba long pyrshah ia ka jingngeit bad ka jingsngew jong ki paid Pnar, naduh ka snem 1857. u Kiang Nangbah u buh ingkhong iaki Phareng, U la kwah ban pyni bor wat laka long da ka thma ruh.

Ha ka tei ka snem 1857 ka Sorkar Phareng ka lah pynmih ia ka hukum ba ym bit shuh ban thang ia ka metiap ki briew hajan ka jaka shong ki shipai ha Jowai. Nangta ka lah pynmih sa ia ka khajna khyndew. Ki ne ki khajna babun jait ryngkat bad ka jingleh sarong, leh heh, leh meng bad leh don bor ki Phareng, ka la pyn ing bad pynshrai ia ka mynsiem jong ki briew. U Manik Pakyntein u Daloi ka Jowai u la khot pynlong Dorbar ban ia pyrkhat ia ki ta ki ain ki khajna ba ka Sorkar ka dawa. Ha ka ne ka Dorbar u Manik Daloi u pynpaw ba dei ban kohnguh ia ka Sorkar bad siew iaka khajna iing kaba dei ar ana shi iing man la ka snem. Hynrei u Kiang Nangbah u pynpaw ia ka jingshlur da ka ba u ieng pyrshah ia ki ta ki ain baroh jong ka Sorkar Phareng.

Tang khyndiat ngut kiba siew ia kata ka khajna iing, U Kiang Nangbah bad kiba bun kim treh bansiew. Ka Sorkar ka sngewthuh ba ka thma kan sa khie biang. Kumta ban suk ka jingialeh ka sorkar ka pynmih sa kawei ka hukum, kata ban knieh lut na ki briew ia kino kino ki tiar ia leh, la ki dei ki khnam ki ryntieh ne ka wait ka stieh.

U Kiang Nangbah u la khot pynlong dorbar jar jar ia baroh ki khad ar Daloi ha ka wei ka madan harud ka thwei Syntu Ksiar. Baroh ki Daloi ka ri Pnar ki la iawan lut. Ha ka ne ka dorbar ki la ia pyrkhat ia ki lad ki lynti kumno bad ha kano ka rukom bad ka dur ba kin ia leh pyrshah kat ia ka Sorkar Phareng ka ba donbor. Ki la pyrkhat ruh ban jied ia u nongialam namar khlem u nongialam u ba bit bad shemphang ym long ban ialeh. Kumta ha ka ne ka jing ialang ki la jied ia u Kiang Nangbah ban long u nong ialam. Hadien ba ki la pynskhem ia u Kiang Nangbah kum u nongialam ki la shaniah tylli haki buit ki ba stad jong u namar ia u la jied ym tang da ki briew hynrei la mon ruh da u Blei.

Ka jingleh thma ka la sdang noh hi naduh ba sdang jong ka snem 1862. u Kiang Nangbah kum u nong ialam uba tbit u la pynshlur bad ai mynsiem ia kiwei ruh ki riew ialeh. u la hikai ia ki shibun ki buit ialeh thma bad  kham tam lei lei ia ka buit pyniap klep. Kumta ki briew ha kylleng ka ri Pnar ki la iamih bad ialeh ha la ki jong ki jong ki jaka.

Ka sorkar ka la pyrshang ban ia leh katba lah ban pyndem bad kem ia u Kiang Nangbah. Ki lah ia wad jingtip ia ka jaka sah jong u. Ha ba ka jingthmu jong ki kam shim la urlong kum ba ki thmu, ki la tyrwa ban iasuk noh. Hynrei u Kiang Nangbah um treh lymda ki Phareng ki mih noh na ka ri baieid jong u. Kumta ki la tyrwa noh da ka buskit ka ba shi hajar tyngka ia kino kino ki ba lah ban kem ia u Kiang Nangbah

Hadien ka jingneh jong ka thma kumba shi snem,U Kiang Nangbah u la shah shet kylla ha u Lon Sutnga u ba dei u paralok ba ia jan eh jong u, namar ka jing iap biej jong u ia ka shihajar tyngka. Haba la ioh kem ia u, ka Sorkar Phareng ka lah tywa iasuk hynrei u lah kyntait. Bad u ong ba un ia leh pyrshah ia ki la da kim mih noh bad leit phai noh sha ri lajong da ka basuk.

Haba u Kiang Nangbah um treh ban pyndem ka Sorkar ka la rai pynrem ia u da ka ba shu sdien phasi ha ka 30 tarik u Nohprah por 5 baje janmiet. Bun ki briew ki la wan ban peit sngewlem ia ka ta ka jingiap sangsot jong u Kiang Nangbah.

Ha shuwa ba un dkut mynsiem u la ong ia ki ne ki kyntien ha ki paidbah “ peit sha nga lada ka khmat jong nga ka phai sha mihngi ha ka por ba nga dkut mynsiem, ka ri kan sa ioh ia ka jing laitluid hapoh 100 snem. Hynrei ha ba ka khmat jong nga ka phai sha sepngi ka ri kan sa shong mraw shi junom” ka khmat jong u ka phai sha mihngi kumba u ong shwa ba un dkut mynsiem. Kumta ki kyntien jong  ki la urlong shisha ha ba ki phareng ki la leit phai suk phai sain sha la a ri ha u snem 1947. tang 85 snem hadien ka jing iap jong u Kiang Nangbah.