User:Maarshaal123/sandbox

HEES MAAHA MAANSADU! <!-- Milay dheer haddii ay gabayga,geeraarka iyo jiiftadu kaalinta koowaad kaga jireen tixda iyo maansada soomaaliyeed,iyada oo ay hal-abuurku intooda badani ka gabyi jireen dhacdooyinka markaa taagan ama ay ka geeraari jireen ammaanta gamaanka iyo madasha geedka marka boqor ama ugaas cusub la duubaayo,sidoo kalena  ay jiiftadu aad uga hana qaaday ciyaar dhaqameedda jaandheerta,botorka iyo gole haasaaweedyada,dumarkuna ay buraanburi jireen: baryahan danbe waxa jira kacdoon maanso oo baaxad leh.Waxa dahaadhkii saarna laga rogay baddo maanso oo cammaarkaa ka badan ,kuwaas oo qurux  iyo qaabdhismeedba kusoo kordhin doona suugaanta soomaaliyeed sida badaha; Gabayga, Geeraarka, Jiiftada, Masafada, Saarka, Halaanhalka, Heellada, shirrabka, Mullaaxda, Maqasha, Cawska, Haanta, Buraanburka,alloolka, Shubaalka, Caddaloolka,Kabadda,Biitada iwm

Iyada oo kacdoonkaasi jiro hadana nafta aadmaaha waxa iskaga abuuran in uu wax kasta  oo cusub ganafka u daruuro. Laba arrimood midkood ayaana ugu wacan inuu isku dayo inuu horjoogsado qulqulka ama fooraha isbedel ee socda. Waa ta koowaade waa aqoon daro ka haysa mucda ama dheefta waxaa cusub ee soo kordhay iyo ta labaad oo ah in aanu dantiisa ka dhex arkayn, sidaa darteedna uu u diidayo.Hadaba waxa jirta in dad badan oo abwaano iyo aqoonyahanba lihi ay si wayn uga qayliyeen koboca badaha maansada ee tisqaaday, iyaga oo dhaliilo aan waxba ka jirin u saabiya .Labada dhaliilood ee ugu waaweyn ee aynu is dul taagi doona waxa ay kala yihiin in badahan maansada hees lagu sheego iyo in la yidhaahdo dumarka iyo dhalaanka ayaa ay gaar u yihiiin.Mid walba gaarkeeda ayaaa aynu u faaqidi doonaa inaga oo saxnaan ama silloontaa odhaahdaasi badka soo dhigi doona.

Sideedaba afka waxa loo qaybiyaa siyaabo kala kadisan kolba doc ayaa la iska taagaa, mar dhisme ahaan loo qaybiyo iyo mar suugaan ahaan loo qaybiyaba.Waxa jirta odhaah caan oo tidhaah afku waa hadal iyo hawraar.Hadal waa weedhaha nolol maalmeedka caadiga ah lagu tiraabo ee aan nuxur iyo naxwe ahaan midna loo dayin,hawraari se waa hadalka kiisa cuddoon ee dhisme ahaan iyo dhadhan ahaanba la hagaajiyay ee loo hagar baxay.Hawraar waxa loo qaybiyaa Tix(qodbane) iyo Tiraab (Qubane) oo la macne ah Suugaan. Tiraabtu eray-bixin ahaan waa hadalka Kiisa habboon ee ka sareeya Afmaalmeedka Tixdana ka hooseeya sida sida : 1.Afmuceedka 2.Maahmaahda 3.Murtida 3.Sheekada(dhaqameed iyo faneed) 3.Jirrab (halxidhaale,googaalysi,carabjalqin) IWM.

Tixduna waa hadalka kiisa leh qodob iyo qaafiyad  ama halraac iyo habdhac u gooniya oo uu ku socda.Tixna waxa ay la macne nahay maanso oo looga jeedo badaha maansada ee kala duwan ee aynu sare ku soo xusnay. Yaynaan wabax taraarine aynu ku soo noqono qormadeena ee waxa aynu gorfayn labada qodob ee sare ku xusan waa heesnimada maansada iyo in ay cid gaar ah gooni u yihiin ama la wada leeyahay.

1-Maansadu ma heesba? Waydiintan warcelinteedu waxa gundhig u ah kala saarida fanka iyo suugaanta oo ah laba laamood oo Qornaanlaha (adabka) ka mid ah.Dad badan ayaan kala saarin waxa ay ku kala duwan yihiin, hadaba haddii aynu suugaanta xaga sare kaga soo hadalnay bal aynu wax yar ka nidhaahno Fanka.Fanku waa farshaxanka maqal ama muqaaal ee bulsho leedahay sida Heesaha,Ciyaar dhaqameedda,Jilanaha (Ruwaayad iyo filin) Sawir gacmeedka iwm. Hordhacaa marka aynu isla garanay aynu usoo gudno dagno waydiinteeni ahayd maansadu ma heesbaa jawaabtuna waa maya ee midna waa suugaan midna waa fan.

Hadalada ugu badan ee ka soo maaxda maskaxda suugaandhaadhi badan ayaa ah in ay gabayga iyo geeraarka maanso ku sheegaan badaha kalena ay hees ku sheegaan.Tusaale ahaan waxa ay ku odhanayaan heesta maqasha,heeesta kabada,heesta saarka,heesta caddaloolka iwm qaar kalena ciyaar dhaqameeda ayay maanso ku sheegaaan iyaga oo leh badda dhaantada,wiglada iwm.halka ay salaadu ka xidhmi ladahay waa qeexitaanka heesta oo aan in badan u dhaadhacsanayn. Bad maanso oo Laxan,luuq iyo muusig lagu ladhay ayaa la yidhaahdaa hees .Marka aynu sidaa leenahay bad maanso kastaa hees waa laga dhigi karaa ee kuma koobna bado maanso oo cayiman, sidoo kalena ciyaar dhaqameedu waa jiib iyo jaan bad maanso lagu sidkay, labadubana waxa ay isu badaleen fan waayo farshaxan dheeraad ah ayaa lagu lamaaneeyay.

Haddii aan jilciyo tixda aan luuq,laxan ama muusig la saarin ayaa la yidhaahdaa maanso balse hadii haddii durbaan,cod iyo luuq lagu lamaaneeyo waxa ay isu gadiyaysaa hees oo fan ah. Aynu soo qaadano e gabayga oo ah boqorka maansada soomaaliyeed,kaalintaana ku qaatay cufnaaniisa iyo caannimadiisa ayaa hees loo rogi karaa tusaale ahaan heesta Cumar Dhuule qaado ee midhaha leeyahay Abwaan Cilmi Boodhari waxa ay tidhaahdaa: * Hadhka galay hurdadu way xuntee hohe maxay seexshay Bal inaan habaar qabo maxaa hodan I waydaarshay.

sidoo kalena heesta Cawaale yare qaado ee tidhaada; Maalin ciida adigaa dhashiyo yoomal carafaadeee Ogoow camal samaantaad hablaha caaro dheertahaye.Arinta layaabka leh ee dad badani iska indha tiraan ayaa ah in gabayga laftiisa ay haweenku hees ahaan u qaadi jireen xiliyada aroosyada iyaga oo ku qaadi jiray luuqda; * Hoobaalayoow heedhe hoobaalayoow heedhe Anagoo bulaaliyo fadhina harada baasheeda Ayunbuu warkiinoo baxsani beesha soo galaye Baabuur ma raacine lugtaan boodhka soo darye Balankii ilaahay cagu way balbalayane….. *

Geeraarka oo badda labaad ee xaga guunnimada gabayga soo labaysaa waxa asalkiisu ka unkamay meerisyo ay dumarku isku maaweelin jireen marka ay dhaanka wadaan si ay isugu dhaafiyaan jidaasha socdaalka sida: Inta doonida qaad, sida daad u sabbee iyo iyo geeraarka Libaax iida ma daayo. Geel hareeri ma daayo; Habboonow labadeenuna; Habeen guure ma dayno.

geeraar hees loo rogayna waxa inoogu filan heesaha hoos ku taxan

Suleekhaay arragaaga Sansaankaagiyo jaaha Sarajoogiyo tooska Dhexda soohane tooxda Sayn fardooda ka dhuuban Biixiyaha isa saran Garaaraha kala soocay Sanqaroorka la dhiibshay Nafta aan sasabaayo Soomal haad galinyaa * Sida heego daruura O kaliishi hilaacday Ayaan ii hangataaye * Alla maanta ayaanta Iyo ciidda wanaagsan Ilaahi ina siiyay Isagaa ku abaal leh

Jiiftada iyada hadalkeedaba daa boqolkii 80% hees muusiga aynu raadiyaha ka maqalno ama baraha kaleba ka dhagaysanaa waa jiifto,Tusaale Sida geed caleenloo Ubax guudka qariyoo ay gooni laamaha Ay midiba gaarkeed Hoobaan is gaadhiyo Guntin midho ah leedahay Oo soo galdoodoo Galka faraqa soo daray Oo Godan barwaaqaa Durdur aan go’ayniyo Gacan wabi ku yaaloo Midab guurin baad tahay * Sida geed cal iyo buur Carro hodan ku yaaloo Cokanoo irmaanoo Dhirta kale ka caynoo Hoobaan casuus lihi Laamaha cuslaysoo Ubaxuna tin iyo cidhib Kaga dhigay canjiidoo markii hore jiiftadu ciyaar dhaqameeda botorka ama jaandheerta ayaa loo adeegsan jiray iyada oo ay wiilasha iyo gabdhuhu darandoorin jireen Dhamaan badaha maansada ee kalena hees ahaan waa loo rogi karaa,Zaarka oo baarcadaha lagaga heesi jiray,Shubaalka (hees hawleed) ,kabadda,cawska waa la mid iyo heellada oo inta badan Ciyaar dhaqameeda dhaantada laga qaadi jiray iwm. * anoon dhalan baa la ii dhigayoo La ii dhib yareeyay dhaantada

Isku soo xooriyo waxa aan uga socdaa in aan badaha maansada qaarna hees lagu sheegin qaarna maanso ee marka muusig lagu ladhana la yidhaahdo waa hees marka tix ahaan loo dareeriyana lagu sheego maanso.Jiiftada hadraawi ee Hooyo waa maansooyinka ugu dhumucda iyo dhererka badan hadana hees ahaan ayaa loo qaadaa sidaa darteed marka ay qoraal tahay lama odhanayo waa heestii hooyo ee waa in la yidhaahdaa jiiftada ama maansada Hooyo.

2-Badaha Cusub ma haweenka iyo dhalaanka ayaa gaar u leh? Inta badan waxa dhacda in hal-abuurka tiriya maansada haanta ama badaha kale ee   sida Cawska,Maqasha,Mullaaxda,Kabada,iwm  dadka qaar ay ku dhaleeceeyaan heesihii dumarka ayuu curiyay. Dadka sidaa lihi waa kuwo mar kale yidhaahda dumarku buraanburka oo qudha ayaa ay leeyihiin! .Hadaba waxa iftiimin u baahan in haweenku ay badi maansda soomaaliyeed asalkeedi iyagu unkeen waayo afkuba soo afkii hooyo maaha.Taa waxa ka marag kacaysa Gabayga oo ah tixda ugu tunka way nee raggu ku faano marka hore waxa ay ka kooban tahay laba meeris oo badda haanta ah halbeegeeda oo qudha bal dhugo. * Hoobaalayoow heedhe,Hoobaalayoow heedhe. Dugsi maleh qabyaaladi wax, ay dumiso mooyaane. barbardhig Haantii qabooy qooryar,qooraansigay baratay. Sida aynu hore u soo sheegnayna bada gabayga markii hore haweenka ayaa aroosyada ka qaadi jiray marka ay gabdhaha galbinayaan xaga sare dheeho.

Geeraarka laftiisa waa aynu sheegnay in ay haweenku Socdaalka iyo dhaanka isku dhaafin jireen,Jiiftada lafteedana jaandheerta marka lagag heesayo ragga ayay la wadaagi jireen.Zaarka waxa ay ku sabi jireen dhalaanka sida: Ma geeliibaa arooray arooroo oon ku raagay ma naaskiibaa gudhoobay gudhoobood godol ka wayday.Badaha kalena iyaga ayaaba gaar u lahaa sida haanta,cawska,kabada,aloolka,mulaaxda iwm kuwa dhalaankana iyaga ayaa ku ababin jiray sida meerisyada maqasha: * Sumaloow darbane Naylaha dududdc Oo dooxa gee Oo Dacawadii Dabada humbulayd Yay kaa daldalan. iyo ta mulaca: * Mualacoow hashii mayay maaragteen Maya ee maqaarkii maw sidaa. Biitada iyo caddaloolka ayaa iyaguna dhalaanka qaadi jireen  oo ay haweenku ku barbaariyeen. Buraanburkana haweenka ayaa gaar u lahaa oo lagu yaqaaanay, miyaanay hadaba dhamaan badihii maansada haweenku yeelan maxaa qaarna loo diidayaa qaarna loogu dhaggan yahay.

Habadaba miyaanay maan guracan iyo garasho jaan ahay In maansada hambaabir ee hadraawi ee ku socota badda Caddloolka lagu sheego hees ama Maansada Kaba caseeye ee Gaariye ee badda Mullaaxda (Maydhaxda) hees lagu sheego iyo in maansada Sirta nolosha ee nuxurka ay xambaarsan tahay uu yaryahay hal-abuur curiyaa lagu dhaliilo waxa ay ku socotaa badda haanta!

Gabagabadii qormadan waxa aynu ku baranay kala duwanaanshaha heesta iyo maansada inaga oo sheegnay in midna suugaan tahay midna fan ee aan laysku murgin ,inaga oo nidhi marka maanso ama tix luuq laxan iyo durbaan lagu ladho ayaa hees la yidhaahda marka sideeda loo tiriyana waa maanso waxa taa la mid ah ciyaar dhaqameeda oo aynu nidhi ma aha maanso ee fan ee badaha maansada ayaa loo adeegsadaa marka la dheelayo .Sidoo kalena waxa aynu waxyar ka taabanay kaalinta foolaadnimo ee haweenku kaga jiraan suugaanta iyo inaan maansada cid kaar ah loo xidhin ee la wada leeyahay lana horumariyo,badaha maansadana aan la kala dhawaysan ee isku si loo arko.waa sidaa.

Tixraac: 1-Mahadhada iyo waxqabadka M.X Gaariye (Guri barwaaqo) 2-Miisaanka Maansada Soomaaliyeed (Caraale) 3-Hees dhaqameed aan bawsi ku maqlay. 5-Suleekha iyo sida geed caleenlo waxa kala tiriyay hadrwaai iyo A.S bide siay u kala horeeyaan. 6-Sida heego daruura iyo alla maanta ayaanta ma kasayo hal-abuurkii curiyay waanan ka xumahay inaanan xusin magacooda. 7-Dhuuxidda Miisaanka Maansada Wq:Ibraahim Hawd.

Qalinkii : Cali Sh. Maxamed Cabdi (Cali Ileeye) E-mail: caliileeye@hotmail.com Facebook: Riix halkan -->