User:Manoranjan chhura/sandbox

Bold text

शिक्षया व्यक्तित्वविकासः

शिक्षा काचित् गतिशीलाप्रक्रिया भवति । एषा गतिशीला प्रक्रिया मानवानां अन्तर्निहितशक्तीनां बहिरानयनं करोति । समाजे शिक्षायाः प्राधान्यं अत्यधिकमस्ति । किमर्थमित्युक्ते   शिक्षया   व्यक्तित्वविकासः जायते इत्यतः यत् वस्तु अभिव्यक्तं सत्   दृष्टिगोचरं  भवति  तत्    व्यक्तिपदेन  कथयति  । व्यक्तिपदेन    पृथक्   स्थितः मानवः अभिप्रेयते।तस्य यः भावः असाधारणः वर्तते सः एव व्यक्तित्वपदेन उच्यते । समूहात् एकैकं    पृथक् सूचयितुं यः धर्मः वर्तते सः धर्मः एव व्यक्तित्वम् । व्यक्तौ मानवे स्थिताः ये साधारणाः असाधारणाः च गुणाः ते तम् अन्येभ्यो मानवेभ्यो पृथक्         कृत्वा   प्रदर्शयन्ति।तेषां  धर्माणां   समुदाय  एव  मानवगतव्यक्तित्वेन अवगम्यते । वस्तुतः मानवगतव्यक्तित्वः शिक्षया एव जायते । यथा - स्थिरचित्तो स्थिरचित्तत्वम्, उत्साहः मृदुस्वभावः, कारुण्यम्  ,  उत्तरदायित्वम् , साहसम् , अतिमात्रभाववंशगतत्वं ,   मैत्री   ,   धैर्यं   ,   दास्यबुद्धिः  ,       अधिकारप्रियत्वं  ,  विषादशीलत्वं  ,   किन्नराश्चैव , पृथक्वर्तित्वम् , कल्पनालोकसञ्चारित्वम्  ,  संशयशीलत्वम् इत्येते  मानवप्रकृतिविशेषेषु         अन्तर्भवन्ति ।शिक्षया मानवाः समूहे जीवितुम् एवं स्वीय विकारान्  प्रकटयितुं च शक्यते ।शिक्षया व्यक्तित्वविकासः जायते परन्तु मानवाः परिश्रमः            अपि न कुर्वन्ति चेत् व्यक्तित्वविकासः सम्यक् न जायते तत्  सुभाषितरूपेण उक्तं वर्तते –

“ आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः । नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ।।”  इति । मानवाः  शिक्षायाः   द्वारा    परिश्रमः   अपि   कुर्वन्ति  चेत्   सुष्टुप्रकारेण  व्यक्तित्वविकास:  जायते  । मानवेषु    परस्परविरुद्धाः    गुणाः     सन्ति  ।  व्यक्तित्वं   समीचीनं     सुष्टु   सङ्कलितं    च     भवति    इत्यतः  अस्यैवापरं नाम सङ्कलितव्यक्तित्वम्       इति  ।  छात्रेषु सङ्कलितव्यक्तित्वाभिवर्धनम्  अध्यापकानां   समाजस्य    च   उद्देश्यम् , मातापित्रोः  प्रीतिः  गुरूणां वात्सल्यं  ,परेषां मैत्री , स्वातन्त्र्यम्      इत्येते  अपि  अंशाः  बलैः  न  लभ्यते  चेत्  तर्हि  तेषां  मनसि  किमपि  कष्टं   जायते । ततश्च असमीचीनं   व्यक्तित्वं  भवेत् । यस्यबालकस्य बुद्धिशक्तिः     संवेगः दक्षता  च  समावस्थां प्राप्य  शोभनं  साध्यं  च  लक्ष्यमुद्दिश्य  प्रवर्तते  तस्य   व्यक्तित्वं   समीचीनं   स्यात्  । उपदेशः , सान्त्वनं  सन्मार्गप्रदर्शनम्   ईश्वरविश्वासः  भाविनि    शुभप्रत्याशा     च    बालमनसि   व्यक्तित्वं  सम्यक्  उद्भावयेत्  ।   पाठशालायां   पाठ्येतरकार्याणि  बालानां  व्यक्तित्ववर्धने     उपकुर्युः । वंशधर्मः परिवेशश्च व्यक्तित्ववर्धने मुख्ये कारणे भवतः ।  जगति यावन्तः मानवाः सन्ति तावन्तः व्यक्तिप्रभेदाः वर्तन्ते  ।  भगवान् गीतायां  सत्वरजस्तमोरूपगुणभेदेन मानवान् व्यस्तं चकार । “ रजस्तमश्चाभिभूय सत्वं भवति भारत । रजः सत्त्वं मनश्चैव तमः सत्वं रजस्तथा ।। ”