User:MaryamIsmayilova/sandbox

YER QABIĞININ PALEOZOY TARİXİ Erkən paleozoy

Paleozoy və sonrakı yaş qrupları kembriyəqədərki komplekslərdən fərqli olaraq, öz dəyişməz xarici görünüşlərini demək olar ki, bütövlükdə saxlamışlar. Bunların hərtərəfli tədqiq olunması (fasial, paleontoloji, struktur analiz və s.), qədim epoxaların paleocoğrafi yaşını, üzvi aləmin xüsusiyyətlərini və inkişafını, yer qabığının struktur dəyişmələrini, bərpa etməyə imkan verdi. Bununla yanaşı digər əhəmiyyətli elmi məsələlər də öz həllini tapdı. Bütün bu tədqiqatların nəticələri, yığcam şəkildə aşağıda şərh olunacaqdır. Paleozoyun üzvi aləmi həm növlərinə, həm də onların sayına görə çox müxtəlifdir. Bunlar, qırılmış qədim heyvan qruplarından və bitkilərdən ibarətdir. Bunlar özünəməxsusluqları ilə fərqlənirlər, tək-tək nümayəndələrinə hal-hazırda çox təsadüfi hallarda rast olunur. Bu da eranın adını müəyyənləşdirir (paleozoy - qədim həyat erası deməkdir). Paleozoyda Yer qabığı çox mürəkkəb dəyişikliklərə uğramışdı. Geosinklinal qurşaqlarda bu zaman çoxsayh və möhtəşəm qırışıqəmələgəlmə prosesləri baş verirdi. Nəticədə bu qurşaqların bir hissəsi ya tamam yox olurdular, ya da o qədər ölçüləri kiçilir və onlar cavan platformalara (epipaleozoy) çevrilirdilər. Sonuncular daha cavan qırışıqlıq qurumlarının tərkibinə daxil olurdular. Yer qabığında baş verən zəif ehtizazi hərəkətlər nəticəsində baş verən, dənizlərin transqressiya və reqresiyası, qədim və epibaykal platformaların müəyyən hissəsində (ərazisində) çox qalınlığa malik çöküntülərin toplanmasına səbəb oldu. Daha qalın çöküntü yığımları geosinklinal qırılmalarda toplanırdı. Paleozoy süxurlarının əmələ gəlməsində maqmatik proseslər də əhəmiyyətli rol oynamışdır. Vulkanik püskürmələr və maqmanın yer qabığının müəyyən dərinliyinə nüfuz etmiş intruzivlərdən təşkil olunurdular. Geosinklinal qurşaqlarda dağəmələgəlmə prosesində turş tərkibli böyük qalınlıqlı intruziyalar mühüm rol oynamışdır. Əsasi maqmanın məhsulları isə, qədim platformalarda və əsasən dərinlik çatları ilə yer qabığına nüfuz edirdi. Paleozoy erası altı dövrə ayrılır: kembri, ordovik, silur, devon, karbon, perm. Paleozoy süxurlarının intensiv dəyişmələrə və metamorfizmə uğradığı yerlərdə geniş bucaq uyğunsuzluğunun qeyd olunması nəticəsində paleozoyu üç hissəyə bölürlər: alt paleozoy (kembri, ordovik), orta paleozoy (silur, devon, alt karbon) və üst paleozoy (orta və üst karbon, perm).

Insert non-formatted text here