User:Megijaupaj18/sandbox

APOLONIA, ‘’QYTETI I DIELLIT”

UDHËTIM NË QYTETIN E DASHURUAR PREJ ARKEOLOGËVE.

Dikur këtu niste një nga rrugët më të rëndësishme që lidhte Perëndimin me Lindjen, apo Romën me Kostandinopolisin. Ndërsa tani Apolonia shënon fundin e një rruge rurale që të çon drejt e në të.

Qysh nga viti 2005, Apolonia, kjo qendër arkeologjike e Shqipërisë funksionon si park arkeologjik kombëtar dhe është i hapur për tu vizituar nga turistë vendas dhe të huaj. Ndërsa çdo verë aty zhvillohen ekspedita arkeologjike, të cilat së bashku me muzeun dhe manastirin mesjetar krijojnë të gjitha kushtet që këtu të zhvillohet një turizëm i mirfilltë kulturor dhe historik, ku karakterin shlodhës të të cilit ja shton edhe natyra e bukur e pejsazhit përreth. E çdonjëri prej atyre që vjen këtu për herë të parë, ose për të disajtën herë, nuk mund ti shkojë mendja sesi kanë qenë monumentet e Apolonisë atëherë kur kazma e arkeologut nuk kishte nisur të ‘’trokiste’’ në tokë.

E ndodhur vetëm 10 km në perëndim të qytetit të Fierit, në Apoloni mund të shkosh shume lehtë.Vetëm 15 minuta udhëtim me makinë nga ky qytet, përmes Myzeqesë së vogël të shfaqen përpara në ‘’kurriz’’ të të cilave gjendet qyteti i ‘’diellit’’, Apolonia.

Pikërisht këtu në hyrje të Parkut Arkeologjik na pret Admiri, një arkeolog i ri, i veshur sportiv ashtu siç rrinë përherë arkeologët, por syzet optike që ai mban i japin një pamje prej intelektuali. Pasi prezantohemi i bëjmë të ditur qëllimin e vizitës sonë, pra pregatitjen e një reportazhi per revistën më të re turistike ‘’Travel Albania’’.

-Vizitën mendoj ta nisim nga ‘’Vila me impluvium’’, propozon Admiri, vendi ku verën e shkuar, Misioni Arkeologjik Shqiptaro-Francez zbuloi dy bustet që bënë përveç bujës edhe xhiron e botës. Ketu në fund të këtij kanali, i cili ndan dy insulat siç quhen në arkeologji blloqet e banesave, ramë në ‘’gjurmët’’ e tyre fare rastësisht gjatë gërmimeve, flet pa e fshehur entuziazmin arkeologu i ri.

Pasi vizitojmë banesën, mozaikët e së së cilës për tu mbrojtur janë mbuluar me rërë, Admiri na drejton për tek muzeu, i cili përbën edhe ‘’zemrën’’ e parkut. I hapur në vitn 1958 në ambientet e manastirit të shën Marisë ai përmban 200 objekte si: mbishkrime, statuja, objekte qeramike, sarkofagë, gurë miljarë, etj. E veçanta e tij eshtë se, vlerat ja shton edhe kisha bizantine, një vepër e mirëfilltë arkitektonike e shekullit të XII-të, të cilën Noli i madh e quan ‘’një kryevepër të artit bizantin’’.

Tek portiku i kishës, Admiri na prezanton me at Sokratin, një figurë simpatike dhe babaxhane që nuk përton të na shpjegojë në rolin e ciceronit, portikun romanik të kishës, afreskun e perandorit bizantin Mihal i VIII-të Paleolog, kolonat, mbishkrimet, tamburin, pra gjithçka nga kisha, e cila përbën një muze brenda muzeut.

-Kjo është dhoma ku ka banuar dikur shkrimtari i njohur Jakov Xoxa. Këtu ai shkroi romanin e tij të famshëm ‘’Lumi i Vdekur’’. Jakovin e kemi dashur të gjithë dhe në fshat tonë në Pojan, përpiqeshin se kush ta respektonte dhe ta gostiste më parë, vijon më tej at Sokrati, duke na udhëhequr drejt dhomave të manastirit, ku pasi hap një baule, nxjerr një shishe raki për të na qerasur sipas traditës së zonës.

Pasi ndahemi nga at Sokrati, lëmë manastirin dhe futemi drejt rrënojave të monumenteve antike. Duke udhëtuar mes barit të gjelbër dëgjojmë disa hapa pas nesh.-Mos u trëmbni, na drejtohet Admiri, është Lulja, qeni i Parkut.

Lulja është vërtet një qen paqësor që nuk do të na ndahet deri në fund të vizitës sonë. –Ajo u shfaq fare rastësisht përpara disa vitesh këtu dhe tashmë të gjithë janë mësuar me praninë e saj, si arkeologët, punonjësit e parkut apo turistët. Të ngacmosh Lulen shkakton incident diplomatik, shton duke qeshur Admiri dhe na tregon një episod, kur një ambasador i njohur ju ‘’hakërrye’’ operatorit të një televizioni, i cili e goditi me shkelm Lulen që i doli ‘’padashje’’ përpara objektivit të kamerës.

-Jemi në pranverë dhe pas disa muajsh do të fillojnë punë dy ekspeditat arkeologjike, vijon të bëjë punën e tij Admiri. Ajo franceze këtë vit do të gërmojë agoranë helenistike, gjurmët e të cilës i kemi gjetur disa vite më parë, ndërsa ekspedita gjermane ka vite që punon në teatër. Punimet këtu i drejton Burhan Dauti, arkeologu më i vjetër në Shqipëri, i cili ka edhe meritën se e zbuloi këtë objekt në vitin 1971 së bashku me të shoqen, të parën arkeologe femër, Aleksandra Manon.

Së bashku me shoqëruesin tonë simpatik vizituam një grup monumentesh si Buleterionin, Bibliotekën, tempullin e Dianës, Odeonin, murin e Temenosit, obeliskun e Apolonit dhe Stoan, të gjitha objekte të zbuluara nga Misioni Arkeologjik Francez, i drejtuar nga Leon Rei. Pas Reit, i cili punoi për 14 vjet në Apoloni duke zbuluar ‘’qytetin e Diellit’’, do të jenë të gjithë emrat më të njohur të arkeologjisë shqiptare që kanë gërmuar këtu. Më pas u ndalëm në majën e kodrës më të lartë të qytetit antik, kodrës me kuotë 104 m. Aty dikur ngrihej tempulli i Artemisës, nga i cili ruhet vetëm njëri nga blloqet e themeleve. Pikërisht këtu në vitin 1933 Leon Rei ngriti shtëpinë e Misionit Arkeologjik Francez, që u pagëzua nga vendasit me emrin ‘’shtëpia e frëngut’’. E përdorur edhe nga ekspeditat e mëvonshme arkeologjike ajo u restaurua në vitin 2001. E kthyer sot në një bar-restorant në formën e një minimuzeu etnografik ajo ka mirëpritur me dhjetra arkeologë, studjuesë dhe turistë nga të gjashtë kontinentet. Një mysafir i veçantë i saj ishte dhe i biri i Leon Reit, Zhan Gabrieli, i cili së bashku me arkeologun shqiptar, Neritan Ceka, ‘’zbuluan’’ bustin dhe pllakën përkujtimore kushtuar, Leon Reit, ‘’Shlimanit’’ të Apolonisë. Në lokalin e rrethuar nga ullinjtë dhe stendat me foto që pasqyrojnë gërmimet e Reit, kafen mund ta shijosh edhe në këmbë. Kështu vepruam edhe ne, ku me ‘’një palë’’ dylbi që na i ofroi Petriti, administrator i “Reit”, soditëm edhe panoramën e bukur përreth, nga e cila me lehtësi shquhej Adriatiku, Karaburuni, Sazani, mali i Tomorrit dhe krejt fusha e Myzeqesë.

-Vizitorëve, Apolonia, nisi të shpjegonte rishtazi Admiri, tashmë ‘’arkeologu i misionit tonë’’, ju ofron jo vetëm rrënojat, muzeun, manastirin mesjetar, monumentet, por edhe pejsazhin shlodhës së bashku me menunë e pasur të kuzhinës bendase të trevës së Myzeqesë.

Duke vijuar bisedën befas syri ‘’na zuri’’ një nuse të veshur me fustanin dhe vellon e bardhë, e cila kishte ardhur këtu së bashku me dhëndërrin për të pregatitur videoklipin e martesës.

-Është bërë një dukuri e zakonshme prania e nuseve me të bardha në Apoloni, nxiton të ndërhyjë miku ynë arkeolog, saqë në këtë sezon mund ta quajmë edhe ‘’qyteti i nuseve’’.

Pasi bëjmë disa shkrepje të tjera të aparatit këmbët na çojnë tek porta ku ndeshemi me një grup turistësh italianë. Gjuha e tyre na tregon se tashmë vizitës sonë i ka ardhur fundi. E ndërsa shkelim tokën e butë mendja na shkon se nën këmbët ndodhet ‘’miniera’’ më e madhe arkeologjike e Shqipërisë, e cila ruan në vetvete një të njëqindën e asaj që është zbuluar deri më sot. Kjo është Apolonia, për të cilën duhen dy deri në tre orë për ta vizituar dhe ku miliona copëra qeramikash të thyera nga koha dhe shekujt të shoqërojnë ngado.