User:Mesuesia/sandbox

Arsimi Gjitheperfshires
Arsimi Gjithëpërfshirës për fëmijët me aftësi të kufizuara është procesi i rritjes së pranisë (aksesit në arsim), pjesëmarrjes dhe arritjeve mësimore (cilësia e arsimit) të fëmijëve me aftësi të kufizuara. Arsimi Gjithëpërfshirës për fëmijët me aftësi të kufizuara nuk vendos karakteristikat personale apo aftësitë në qendër të “përjashtimit“ nga arsimi i rregullt. Arsimi Gjithëpërfshirës krijon kushte për arsim të barabartë dhe cilësor, ofron metoda të përshtatura mësimore që synojnë përmbushjen e nevojave të veçanta si dhe trajnime shtesë për mësuesit dhe orientohet drejt përfshirjes së prindërve si partnerë të nevojshëm në arsimimin e fëmijës. Arsimi gjithëpërfshirës për fëmijët me aftësi të kufizuara konsiderohet, para së gjithash, si një proces vazhdimisht në përmirësim i cili kërkon kohë si dhe angazhimin e të gjithë aktorëve institucionalë dhe partnerëve/shoqërisë civile në ndërtimin e një sistemi të suksesshëm.

Historiku
Gjate shekullit te XX-te, nen ndikimin e modelit mjekesor te aftesise se kufizuar, sistemi arsimor u specializua dhe u veçua si shprehje e kujdesit per femijet me aftesi te kufizuara ne menyre qe t’u pergjigjej me mire nevojave te veçanta te tyre per arsim (Meijer, Pijl & Hegarty, 1997). Duke menduar se arsimi i veçuar do te ishte me mbrojtes dhe me i strukturuar, profesionistet e arsimit vendosen t’i shkepusin nxenesit me nevoja te veçanta prej shkollimit te pergjithshem (Friend, 2007). Per studiues si Armstrong (2003) ky qe nje hap i gabuar, pasi veçimi prej te tjereve eshte pergjigja qe ju jepet zakonisht, nen maske perkujdesi, njerezve qe konsiderohen si te pavlere, si barre, “jo si ne” ose si nevojtare per t’u marre nen mbrojtje. Ne perendim dhe lindje te Europes, shoqerite e mbeshteten arsimin per femijet me nevoja te veçanta tek modeli mjekesor  i dha jete profesioneve rehabilituese te veçuara. Bazuar ne modelin mjekesor, profesionistet rehabilitues i identifikuan personat me aftesi te kufizuara me demtimet qe kishin. Demtimi u be tipari me i dallueshem i identitetit (shpesh i vetmi) per njerezit me aftesi te kufizuara te cilet ne vend te emrit thirreshin me diagnoza. Per pasoje, personat me aftesi te kufizuara, si te “paafte” per te bere ndonje gje u veçuan per t’u arsimuar ne shkolla speciale e u mbyllen ne institucione residenciale, shume larg sistemit te pergjithshem shkollor dhe komunitetit (Siska and Vann, 2007). Megjithese gjate regjimit socialist, ideologjikisht Shqiperia i takonte vendeve te lindjes, profesionet lidhur me aftesine e kufizuar, si per shembull defektologjia, fizioterapia, pedagogjia speciale nuk u zhvilluan si ne lindje. Femijet me aftesi te kufizuara te shumefishta dhe me aftesi te kufizuar intelektuale te thelle konsideroheshin te paedukueshem, prandaj nuk futeshin ne shkolle dhe dergoheshin ne institucione rezidenciale ose izoloheshin ne shtepi. Ndersa per femijet me aftesi te kufizuar intelektuale te lehte dhe te moderuar dhe per ata me aftesi te kufizuar shqisore u ngrit nje sistem shkollash speciale sipas llojit te demtimit (Axelsoon, Granier dhe Adams, 2004). Per fat te keq, programi arsimor per keta femije nuk pershinte lende te dobishme per nxenesit ne shkolla speciale, si per shembull njohuri dhe shprehi per jeten dhe lende per rehabilimin. Ne menyre paradoksale, ne vend qe te ishte i pasur, programi mesimor kombetar u “hollua”, per t’u bere me i lehte “per t’u nxene”. Madje, per femijet me aftesi te kufizuara ne te folur dhe te degjuar u zgjat edhe koha e studimit te ciklit fillor nga kater ne tete vjet, gje qe nuk i ka ndihmuar te marrin formim akademik te njejte me bashkemoshataret, por i ka lene ata shume pas ne krahasim me ta. Per kete arsye, nuk kane qene femijet me aftesi te kufizuara te paedukueshem, por shkollat speciale nuk kane qene ne gjendje t’i arsimojne ata (Closs, Nano dhe Ikonomi, 2003). Megjithate, debati per arsimin special eshte aq i nxehte saqe termi “arsim special” ngjall kunfuzion tek profesionistet pro dhe kundra tij, sidomos kur vjen fjala per te avantazhet dhe disavantazhet (Ëarnock, 2005). Keshtu Friend (2007) argumenton se nuk ka dyshim qe arsimi special eshte mjeti permes te cilit femijeve me aftesi te kufizuara iu garantohet arsimimi brenda sistemit te arsimit publik dhe se ky lloj arsimi eshte shume i dobishem per t’i ndihmuar ata te mberrijne potencialin e te nxenit, por ai duhet dhene brenda shkollimit te zakonshem dhe jo i veçuar. Mirepo, meqe shkollat e zakonshme nuk ju japin edukim femijeve me aftesi te kufizuara, keta veçohen ne shkolla speciale(Hegarty dhe te tjere,1997). Shkollat speciale duke u marre vetem me femijet me nevoja te veçanta kane mbledhur shume njohuri e shprehi pune. Mesuesit ne shkollat speciale dine se si te punojne me femije me lloje te ndryshme aftesish te kufizuara, dine te pershtasin programet shkollore, dine te punojne me programe individuale dhe kane pershtatur mjediset dhe pajisjet per t’iu pergjigjur kerkesave te femijeve me aftesi te kufizuara. Keto jane avantazhet e shkolles speciale qe shkollat e zakonshme nuk i kane. Por neqoftese shkollat e zakonshme do te ofronin te njejtat mundesi per nxenesit me nevoja te vecanta ne arsim, ashtu si dhe shkollat speciale, atehere shkollat speciale nuk kane se pse te ekzistojne. Pra, eshte pikerisht paaftesia e shkollave te zakonshme per t’ju pergjigjur nevojave te veçanta te femijeve me aftesi te kufizuara dhe veshtiresi ne te mesuar ajo qe i hedh keta nxenes ne dyert e shkolles speciale (Hegarty, 1993; Meijer, Pijl & Hegarty, 1997). Sado qe shkollat speciale mund te trumpetohen si alternative e sukesshme ndaj izolimit shtepiak te femijeve me aftesi te kufizuara, ato nuk mund te konsiderohen keshtu ne krahasim me arsimin gjitheperfshires ne shkollat e zakonshme. Politikat veçuese edhe pse ne dukje dashamirese, ne fakt vetem sa kane krijuar nje lloj izolimi te ri, jo shtepiak por shoqeror. Keto politika kane krijuar sisteme segreguese te ngritura posaçerisht per femijet e etiketuar si “te paafte” te cilet nuk paskeshin qene ne gjendje te perfshiheshin ne klasat e rregullta te shkollave te zakonshme ne lagjen e tyre bashke me femijet e tjere “te afte” (Siska and Vann, 2007). Veçimi i femijeve me aftesi te kufizuara nga femijet e tjere dhe grumbullimi i tyre larg syve te te tjereve ne shkolla speciale filloi t’i revoltonte prinderit e ketyre femijeve, te cilet me te drejte nisen t’a kundershtojne arsimin special te segreguar si nje praktike diskriminuese dhe per me teper si jocilesor. Te vetedijshem se femijet e tyre kishin te drejten si çdo femije te edukoheshin me bashkemoshataret ne shkollat me te aferta te komunitetit dhe jo te grumbulloheshin e te kyçeshin ne shkolla speciale apo ne institucione residenciale perkujdesi si te “paedukueshem”, prinderit kerkuan qe femijet e tyre te edukoheshin ne shkollat e rregullta, por jo ne klasa te veçanta dhe as te harroheshin neper cepa klasash te zakonshme, si mbetje te shkolles (Friend 2007). Me shume se kushdo tjeter, arsimin e veçuar special si shprehje te perkujdesit shoqeror e demaskuan vete akademiket me aftesi te kufizuara si Abberley, Barnes dhe Oliver qe e akuzuan ideologjine e “perkujdesjes” si pergjegjesen e vetme per depersonalizimin, zhvleresimin dhe ç’aftesimin e njerezve me aftesi te kufizuara (Armstrong, Armstrong & Barton, 2000). Arsimi special u medikalizua aq shume prej modelit mjekesor te aftesise se kufizuar (French, 2004), saqe shkollat speciale u izoluan krejtesisht prej sistemit te pergjithshem arsimor dhe femijet qe mesonin atje konsideroheshin me shume si paciente se sa si nxenes me nevoja te veçanta. Edhe pse njohurite, ekspertiza dhe lehtesite qe ofron arsimi special jane shume te rendesishme ne edukimin e femijeve me nevoja te veçanta ne te nxene, kjo nuk e justifikon edukimin e tyre menjane te tjereve. Sot, veçimi i ketyre femijeve ne emer te edukimit eshte i papranueshem (Meijer, Pijl & Hegarty, 1997).

Kuadri ligjor në mbështetje të proceseve të gjithëpërfshirjes
Kombet e Bashkuara (KB) miratuan një konventë të re për personat me aftësi të kufizuara e cila hyri në fuqi më 3 maj 2008 duke u ratifikuar nga 20 shtete. Kjo konventë është konsideruar nga KB si traktati më i rëndësishëm i të drejtave të njeriut, që merret me të drejtën në fushën sociale, politike, ekonomike dhe kulturore te shekullit XXI. Kofi Annan e quajti konventën e re si “një arritje historike për 650 milion njerëz me aftësi të kufizuara në botë”, përfshirë 200 milion fëmijë me aftësi të kufizuara, shumica e të cilëve jetojnë në vendet në zhvillim. Më 22 dhjetor 2009 Shqipëria firmosi konventën e të drejtave të personave me aftësi të kufizuara dhe është në rrugën e ratifikimit të saj. “Save the Children” botoi në 2009-n një udhëzues përdorimi të Konventës së të Drejtave të Personave me Aftësi të Kufizuara të Kombeve të Bashkuara, që nxit të drejtat e fëmijëve, titulluar “Më shikon, më dëgjon”. “Ëorld Vision” mundësoi një studim rajonal mbi të drejtën për gjithëpërfshirje të fëmijëve me aftësi të kufizuara dhe një studim kombëtar, i cili analizon historikisht zhvillimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara në Shqipëri gjatë periudhës 1945-2011. Së fundi, më 7 dhjetor 2012, UNICEF-i publikoi “Modeli i arsimimit cilësor mbi bazën e të drejtave” për arsimin gjithëpërfshirës. Në dhjetor 2012 Shqipëria ratifikoi Konventën për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara, e cila riafirmonte dhe theksonte të drejtat e personave me aftësi të kufizuara të paraqitur në Konventën e të Drejtave të Njeriut, si dhe vendoste detyrime të reja ndaj qeverive për zbatimin dhe realizimin e tyre. Në qershor të vitit 2012 Kuvendi i Shqipërisë miratoi Ligjiin 69 “Për arsimin parauniversitar në Republikën e Shqipërisë”, që shënon një arritje të rëndësishme në sanksionimin e arsimit gjithëpërfshirës, përkatësisht në

“Arsimimi i fëmijëve me aftësi të kufizuara”.

NENI 18. E drejta për arsimim NENI 19. Fëmija me aftësi të kufizuar Neni 63 Parime të arsimimit të fëmijëve me aftësi të kufizuara
 * 1.	Fëmija ka të drejtën e aksesit dhe të frekuentimit të arsimimit falas e cilësor, në bazë të mundësive të barabarta dhe pa diskriminim , në përputhje me moshën dhe aftësitë e tij për të kuptuat .Kjo e drejtë i garantohet edhe fëmijës që dëshiron të vazhdojë të arsimohet pas përfundimit  të arsimit të detyrueshëm.
 * 2.	Prindi ose kujdestari merr masa të përshtatshme që fëmija të ndjekë arsimin e detyrueshëm ose nivele të tjera të arsimimit, sipas dëshirës së fëmijës, si dhe të garantojë frekuentimin e rregullt të tij dhe pa pengesa.
 * 3.	Ministra përgjegjëse për arsimin parauniversitar,si autoritet public përgjegjës, si dhe njësitë arsimore vendore marrin masa konkrete me qëllim që :
 * A)	Të mundësojnë aksesin e fëmijës në arsimin parashkollor, si dhe arsimin e detyrueshëm falas edhe kur fëmija e ka kaluar moshën për arsimin e detyrueshëm, por kanë qenë në pamundësi për ta ndjekur atë.
 * B)	Të zhvillojnë, në bashkëpunim me ministrinë pëegjegjëse për shëndetësine,programe edukimi për prindërit ,përfshirë programe për parandalimin e dhunës në familje.
 * C)	Të organizojnë plane mësimore të vecanta për fëmijën që nuk arrin nivelet e duhura, që synon program mësimor , me qëllim parandalimin e largimit nga shkolla para kohe të fëmijës.
 * D)	Të organizojë plane mësimore të vecanta edukimi për fëmijët që braktisin shkollën ose që nuk e kanë frekuentuar asnjëherë apo fëmijët për fëmijë që kthehen nga qëndrimi jashtë vendit ,ose pranë institucioneve jashtë shkollore, me qëllim integrimin e tyre në sistemin kombëtar të edukimit.
 * E)	Të mbikqyrin të drejtën e fëmijës pëe tu clodhur ,si dhe të drejtën për të marrë pjesë në aktivitete kulturore e artistike.
 * F)	Të marrin masa konkrete për ofrimin e shërbimeve sociale brenda mjediseve të shkollës, si ushqim, transport e të tjera , me qëllim parandalimin e braktisjes së shkollës për arsye ekonomike.
 * G)	Të krijojnë kushtet e nevojshme, me qëllim rritjen e cilësisë së arsimimit nëpërmjet kurrikulave,mjeteve mësimore ,infrastrukturës së përshtatshme , si dhe vlerësimit periodic të personelit mësimor.
 * H)	Të sigurojë burime të mjaftueshme dhe të përshtatshme njerëzore, material e financiare për të siguruar arsimin cilësor të fëmijës.
 * I)	Të ndërmarrin veprime konkrete për të garantuar të drejtën e arsimimit të fëmijës që I përket grupeve ose rajoneve me mangësi të konsiderueshme edukimi ose që është në situata të vështira sociale, ekonomike ose gjendje fizikee apo mendore të vecantë , ose që lidhen me aspekte të gjinise,besimit fetar ose praktikave kulturore ,ose që jane pjesë e një grupi kulturor etnik ose vijnë nga një situatë migratore.
 * J)	të ngrenë mekanizma efikasë   për parandalimin, trajtimin brenda shkollës dhe raportimin tek autoritetet përgjegjëse të situatave të dhunës duke përfshirë edhe atë të fëmijës me fëmijët e tjërë brenda shkollës.
 * K)	të parashikojnë dhe zbatojnë saknksione të përshtatshmë për personelin arsimor,në rastet kur ai lejon,nxit, toleron ose nuk raporton veprime të dhunëshme ose ngacmimi të fëmijës në institucionet e edukimit ,sipas këtij ligji.
 * L)	të marrin masa për identifikimin e fëmijës në rrezik për të braktisur shkollën ose të atij që e ka braktisur atë, duke koordinuar veprimet me autoritetet e njësisë së vetëqeverisjes vendore , me qëllim mbajtjen ose kthimin e tij në shkollë.
 * 4.	Në rastet kur identifikohen fëmijë që nuk frekuentojnë arsimin e detyrueshëm, për shkak të mosrregjistrimit në zyrat e gjendjes civile ose arsye të tjera, punonjësi I njësisë së vlerësimit të nevojave dhe referimit, pranë pushtetit vendor merr masa të menjëherëshme për rregjistrimin të fëmijës në shkolle ,sipas legjislacionit në fuqi.
 * 5.	Gjatë procesit mësimor e edukativ fëmija trajtohet me dinjitet nga mësuesit dhe personeli, si dhe informohet për të drejtat e mjetet e ushtrrimit te tyre, sipas këtij ligji.Ndëshkimi trupor I fëmijës si dhe cdo formë tjetër e dhunës gjatë procesit të edukimit janë të ndaluara.
 * 6.	 Fëmija ka të drejtë të ankohet ndaj vlerësimeve të dijeve të tij, sipas kritereve të parashikuara në legjislacionin në fuqi për arsimin parauniversitar.
 * 6.	 Fëmija ka të drejtë të ankohet ndaj vlerësimeve të dijeve të tij, sipas kritereve të parashikuara në legjislacionin në fuqi për arsimin parauniversitar.
 * 1) 	Fëmija me aftësi të kufizuar gëzon gjithë të drejtat e parashikuara në këtë ligj në mënyrë të plotë dhe të barabartë me fëmijët ë tjerë.
 * 2) 	Fëmija me aftësi të kufizuat gëzon të drejtën për të përfituar nga shërbimet shëndetësore, sociale, educative , si dhe cdo shërbim tjetër , sipas nëvojave , të përcaktuara nga strukturat përgjegjese të vlerësimit të aftësive të kufizuara . Autoritetet përgjegjëse marrin masa që këto shërbie të ofrohen sa më pranë fëmijës  dhe falas sa herë të jetë e mundur dhe duke pasur parasysh gjendjen ekonoike të prindit ose kujdestarit
 * 3) 	Prindi ose kujdestari ka detyrim të ndjekë procedurat e detyrueshme sipas këtij ligji, për t’i siguruar fëmijës aksesin në të gjitha shërbimet nga të cilat përfiton sipas legjislacionit në fuqi.Për këtë qëllim , prindi ose kujdestari asistohet nga strukturat e mbrojtjes së fëmijëve sipas nevojës.
 * 4) 	Fëmijes me aftësi të kufizuar mund t’I ofrohet shërbimi edukativ,shëndetësor apo rehabilitees, në përputhjë me nevojat specifike , në një njësi të qeverisjes vendore të ndryshme nga ajo ku jeton  dhe që përmbush kriteret për këtë qëllim.Shpenzimet, në këtë rast,mbulohen nga buxheti i të dyjave njësive të qeverisjes vendore. Rregullat dhe procedurat për mbulimin e këtyre shpenzimeve përcaktohen me udhëzim të përbashkët të ministrit përgjegjës për arsimim.
 * 5) 5.	Autoritetet përgjegjese, eleminojë të gjitha barrierat infrastrukturore ,sociale , mjedisore , institucionale dhe ligjore ne fushat e arsimit , punësimit dhe arsimit professional , kujdesit shëndetësor , rehabilitimit , aktiviteteve kulturore , argëtuese dhe sportive , që fëmijët me aftësi të kufizuar të ushtrojnë të drejtat e parashikuara në këtë ligj.
 * 6) 	Autoritetet përgjegjëse garantojnë përshtatjen e arsyeshme rast pas rasti
 * 7) 	Autoritetet përgjegjëse garantojnë pjesmëmarrjën e fëmijëve me aftësi të kufizuara në të gjitha nivelet e politikbërjes dhe legjislacionit përmes informacionit të përshtatur, sipas llojit të aftësisë së kufizuar, moshës dhe aftësisë së fëmijës për të kuptuar.
 * 1) 	Arsimimi i fëmijëve me aftësi të kufizuara synon zhvillimin e plotë të potencialit intelektual e fizik dhe përmirësimin e cilësisë së jetës së tyre për t’i përgatitur për integrim të plotë në shoqëri dhe në tregun e punës.
 * 2) Përfshirja e fëmijëve me aftësi të kufizuara në institucionet arsimore të specializuara për ta është përgjithësisht e përkohshme. Përfshirja dhe integrimi i fëmijëve me aftësi të kufizuara në kopshtet dhe shkollat e zakonshme të arsimit bazë është parësore. 3. Nxënësve që nuk dëgjojnë e nuk flasin, u garantohet e drejta e komunikimit në gjuhën e shenjave, Kuadri ligjor i arsimit shqiptar garanton të drejtën e plotë për arsim publik të çdo fëmije pavarësisht nga nevojat dhe aftësitë e veçanta duke shpallur se “Përfshirja e fëmijëve me aftësi të kufizuara në institucionet arsimore të specializuara për ta është përgjithësisht e përkohshme. Përfshirja dhe integrimi i fëmijëve me aftësi të kufizuara në kopshtet dhe shkollat e zakonshme të arsimit bazë është parësore”. Për më tepër, ai siguron më shumë se asnjëherë tjetër mbështetje e burime të veçanta për të plotësuar nevojat individuale të çdo fëmije për arsim cilësor.

Neni 64. Ndjekja e institucioneve arsimore nga fëmijët me aftësi të kufizuara


 * 1)  Nxënësve me aftësi të kufizuara u sigurohet arsimimi në shkollat e arsimit të mesëm e të lartë sipas kritereve të miratuara nga Ministria e Arsimit dhe e Sportit dhe Ministria e Shëndetësisë. (eshte marre  nga fletorja zyrtare).
 * 2)  Nxënësi me aftësi të kufizuara qëndron në shkolla të specializuara deri në moshën 19 vjeç.
 * 3) Njësia arsimore vendore krijon një komision të përbërë nga mjekë, psikologë, mësues dhe specialistë për fëmijët me aftësi të kufizuara, i cili, pasi shqyrton kërkesën e prindit ose të drejtorit të një institucioni arsimor, jep rekomandimet përkatëse për ndjekjen nga fëmija të një institucioni arsimor të zakonshëm a të specializuar.
 * 4)  Prindërit vendosin nëse fëmija e tyre me aftësi të kufizuara do të ndjekë një institucion të specializuar ose të zakonshëm të arsimit bazë. Prindërit mund të largojnë në çdo kohë nga shkolla fëmijën, kur e gjykojnë se ai nuk përfiton nga mësimet ose ka mundësi të tjera më të mira.
 * 5) Ministria, në bashkëpunim me njësinë bazë të qeverisjes vendore dhe në këshillim me prindërit e komisionin, siguron arsimimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara në njërin nga dy llojet e institucioneve arsimore, të zakonshme ose të specializuara
 * 6)  Njësia arsimore vendore, sipas kritereve dhe procedurave të përcaktuara me udhëzim të përbashkët të ministrit dhe të Ministrisë së Shëndetësisë, i siguron arsimim në shtëpi nxënësve që nuk munden të ndjekin një shkollë të zakonshme ose të specializuar të arsimit bazë.

Neni 65. Organizimi i arsimimit të fëmijëve më aftësi të kufizuara


 * 1)  Nxënësit me aftësi të kufizuara mësojnë sipas planit mësimor e programeve lëndore të zakonshme të përshtatura për ta ose sipas planit mësimor e programeve lëndore të specializuara për ta.
 * 2)  Në institucionet arsimore të zakonshme, programi i personalizuar për nxënësin me aftësi të kufizuara hartohet nga një komision, në përbërje të të cilit janë mësues të fushave të ndryshme të të nxënit, të institucionit e psikologë. Hartimi i këtij programi bëhet në bashkëpunim me prindërit e nxënësit. Ndryshimi i programit të personalizuar brenda një institucioni arsimor vendoset nga komisioni brenda institucionit, në bashkëpunim me prindërit e fëmijës
 * 3)  Nxënësve me aftësi të kufizuara u sigurohen mësues ndihmës dhe shërbim rehabilitues, sipas kritereve të përcaktuara me udhëzim të ministrit. Punonjësit arsimorë të institucioneve, që kanë nxënës me aftësi të kufizuara, certifikohen në programe trajnimi për trajtimin e këtyre nxënësve.
 * 4)  Njësia përkatëse bazë e qeverisjes vendore u siguron nxënësve me aftësi të kufizuara mjediset e përshtatshme të mësimdhënies e të të nxënit, sipas standardeve të përcaktuara nga ministria. Pra, legjislacioni shqiptar garanton tashmë të drejtën e plotë për arsim publik të çdo fëmije. Mbi të gjitha, zbatimi i ligjit të ri do tëjetë i suksesshëm dhe i dobishëm vetëm nëse kuptohet si proces, koncept, parim dhe, çka është më e rëndësishmja, si praktika mësimdhënieje në shkolla e klasa gjithëpërfshirëse përmes, përshtatjeve, modifikimeve e për mirësimeve të vazhdueshme.

Plani PEI
Plani Edukativ Individual është një dokument i shkruar, i cili përshkruan programet edukative të veçanta dhe /apo shërbime që i nevojiten një nxënësi, bazuar në vlerësimin e përgjithshëm të nevojave dhe aftësive që ai ka; nevoja dhe aftësi të cilat ndikojnë në mundësitë e tij për të nxënë dhe për shprehur atë që ka nxënë.

PLAN sepse ka:
 * 1) Objektiva për të arritur, të formalizuar në terma zbatues dhe specifikë;
 * 2) Koha që parashikohet të arrihen rezultatet e projektuara;
 * 3) Hapat që parashikohen të ndiqen;
 * 4) Strategjitë dhe materialet që do të përdoren për të konkretizuar hapat e planifikuara;
 * 5) Kriteret që do të merren parasysh për verifikimin e vlefshmërisë së ndërhyrjeve të zhvilluara.

EDUKATIV INDIVIDUAL
 * Plani është “edukativ” sepse projektohet të prekë të gjitha fushat, aktorët, kontekstet ku fëmija fiton njohuritë, shprehitë, shkathtësitë, aftësitë domethënëse, vlerat moraledhe kulturore, të përcaktuara nga shoqëria.
 * Plani është individual kur vendos objektiva të përbashkëta njohëse për të gjithë klasën, duke përshtatur metodologjitë dhe strategjitë e ndërhyrjeve në funksion të karakteristikave individuale të çdo nxënësi.

Kur hartohet dhe pse është e rëndësishme ndjekja e fëmijës me plan edukimi individual
PEI hartohet për të gjithë fëmijët për të cilët është marrë vendimi për ndjekjen me këtë plan nga komisionet përkatëse. Një PEI hartohet pasi është kryer vlerësimi i fëmijës, nga KMDAR dhe KIANAK, ashtu siç parashikohet në Dispozitat Normative në fuqi dhe udhëzimet e nxjerra për këtë aspekt. Vendimi për ndjekjen e një fëmije me plan PEI, merret për një periudhë kohe të caktuar, pas së cilës,ekipi vlerësues, rivlerëson nevojat e fëmijës për mbështetje dhe më pas merr vendim nëse duhet të vazhdohet apo të ndërpritet ndjekja me plan PEI. Në rastet kur shihet se fëmija ka ndryshime të dukshme apo në të kundërtën, nuk ecën përpara aq sa pritet, mund të bëhet rivlerësimi edhe më herët se ç’parashikohet nga komisioni.

Kush është përgjegjës për hartimin e planit e PEI-t ?
Plotësimi i Planit të Edukimit Individual është përgjegjësi e grupit të punës, që merret me hartimin e planit të ndërhyrjes në të gjitha fushat e parashikuara në PEI, pra anëtarëve të KIANAK-ut, siç mund të jenë: mësuesiit e lëndës, mësuesi ndihmës (nëse ka), punonjësit e shërbimit psiko-social në institucionin arsimor, prindi/kujdestari ligjor i fëmijës, si dhe çdo individ tjetër që mund të sjellë informacion të nevojshëm/plotësues për ndjekjen e planit PEI. Në bashkëpunim të ngushtë me Komisionin e Vlerësimit pranë institucionit dhe prindërit, duhet të sigurohet që një kopje të tij ta ketë prindi/ kujdestari ligjor i fëmijës dhe një kopje të jetë pjesë e dosjes së nxënësit.