User:Mohamed-shaaciye/sandbox

Sidee loo helaa sheeko wareed Sheeko wareedka ayaa ah in aad daboolka ka qaado waxyaabo xiiso uleh bulshada si ay bulshada u ugaato waxani waxa ay yihiin ama faa’iidadooda ama qasaaradooda. War ama sheeko kast loo rabo in loo qoro ama lafaafiyo waxay martaa sadex  heer Oo kale ah : fekrad, baaritaan, iyo soosaarid. Fekrad ama war waxa uu ka iman karaa meelo kala duwan sida: 1.	Dhacdooyin qorsheysan 2.	Xarumaha ganacsiga 3.	Arimaha bulshada sida iskuulada ama isbitaalada. 4.	Goobaha pooliska iyo dabdamiska. 5.	Shirarka jaraa’id oo ay qabtaan NGOs 6.	Shirarka jaraa’id oo ay qabtaan saraakiisha ama siyaasiyiinta.(Liza George) Waxaan  kaloon soo qaadankarnaa qodobo ay qortay( deboraha potter). 1.	Dhacdooyinka dabiiciga ah sida dhulgariirka. 2.	 Qoraalada ay sameyaan wariyaasha Suxufiga wanaagsan ee jecel howshiisa maba kanamaato fekarad ama waxyaabo xiso uleh sheeko wareedkiisa. Mararka qaar waxa uu helaa arimo xiiso leh oo ubaahan in ladabagalo marka uu lahadlaayo saaxibadii, dariskiisa ama dadka jooga suuqyada. Fekradah ayaa ukala qeyb sma kuwo adiga ku dhash iyop kuwo aad kahesho martiqaadyada rasmig ah sida: xusaska, shirarka jaraa’id iyo goobah ciyaaraha. Wararka kabaxa qalabka warbaahinta kuwa gudaha iyo dibada ayaa soo kordhiya sheeko wareedyada War ama sheeko kasta oo aad dabagasho waxaad ubaahantahay in aad is weydiiso su’aalo dhowra ah sida: a.	In wax war ah ku jiro ama wax sheeko ah laga qorikaro. b.	Xaqiiq ma uhelikartaa aad ku xoojiso war ama sheeko wreedkaada.(BBC training, what is view). Sheeko wareedka ayaa ah in aad daboolka ka qaado waxyaabo xiiso uleh bulshada si ay bulshada u ugaato waxani waxa ay yihiin ama faa’iidadooda ama qasaaradooda. SHEEKOOYINKA IYO ANGALADA (Diiradda Warka) Sheekooyinka wararka ama warka culus (New stories) - Sheekooyinka ku saabsan wararku waxay noqon karaan dhacdooyinka ama mawduucyo uruusan. Waxay noqon karaan wax ama dhacdooyin la filayo(sida shirsaxaafadeed xukuumaddu qabato, ama doorashooyinka) ama war soo dhacay oo ah dhacdo aan la filayn(sida shil baabuur, duufaano, duqeyn)ama waxay noqon karaan sheekooyin la dabo galayo oo khuseeya dhacdo weyn oo horay loo tebiyey. Falanqeynta wararka (News analysis)- warka ka danbeeya warka: sheekooyinkani sida caadiga ah waa kuwo dhaadheer oo aad u faah faahsan. Lama soo wariyo uun wixii dhacay-waxay sharaxaan sababtii ay u dhacday iyo waxay saameyn yeelan doonto, waxay isku daraan xaqiiqda iyo fikrado ay bixiyaan khabiiro si ay dhageystayaasha ugu fududeeyaan inay aad u fahmaan dhacdo wareedka ama mawduucan. Sheekada Warbixinta ah (Feature stories) –sheekooyinka dhaadheer,si ka duwan wararka ayaa loo qoraa(way ka duwan tahay habka wararka. Waxay noqon kartaa “ka Warbixinta sheekooyin hore”Taasi oo si qoto dheer u sharaxaysa war weyn oo hore u dhacay amase taasi oo khuseysa dhacdo gaar ah sida (maalinta xoriyada;Maalinta caalamiga ah ee xuquuqda haweenka)ama waxyabo ay dadku xiiseeyaan sida taariikho khuseeya nolosha dad miisaan leh(dadka caanka ah sida abwaanka;qof bilaa guri ah oo u nolosha u halgamaya, hooyo faqiir ah oo ku dadaalaysa sidiiay u quudin lahayd ubadkeeda) Sheekooyinka bandhigista(wararka ama warbixinnada) (investigative stories)- sheekooyinka si hoose ama qoto dheer u qodaya mawduuc soo bandhiga wax khaldan ama caddaalad darro. Waxay u baahantahay cilmi baadhis wakhti dheer ah iyo hubin xaqiiqeed, sababtoo ah waxay ku lug leedahay war ama sheeko qarsoonayd oo la soo bandhigayo. Faalooyinka/ Fikradaha urursan (Commentaries/Opinion pieces)-Sheekooyin uu qoray qof danaynaya fikradahooda ku saabsan mawduuc. Sheekooyinkaasi waa inay si cad ugu qayaxan yihiin inay yihiin rayi,oo ay ka madaxbanaan yihiin sheekooyinka wararka. By Jason Barber, Free Press Unlimited. 1Suxufi kastaa waxaa laga yaabaa inuu sheekooyinka qaarkood samayntooda ku wanaagsan yahay qaarna uu ku liiito, Si adag u shaqee si aad kor ugu qaado xirfadaahaaga gaar ahaa kuwa aad ku liidato, si aad uga miro dhaliso sheekada aanad ku fiicnayn. Isweydii:”Sheekooyinka noocyadeen ku fiicanayahay anigu ama aan ku raaxaystaa, iyo sheekooyinka noocyadeen u baahanahay inaan u shaqeeyo si adag oo ka duwan kuwa kale.” Warka Culus & Warka Fudud Warka culus (“Hard News”), waa midka ku xiran waqtiga – waana war-maalmeedka ama dhacdo markaa taagan.Wuxuu ku saabsan yahay wax markaa dhacay oo cusub : waxaa ka mid ah wararka dambiyada, dacwadaha maxkamadaha, wararka ka soo baxa dowladda, shilalka baabuurta iyo diyaaradaha iyo wixii la mid ah. Warka culus ah waxaa inta badan loo tebiyaa si toos ah oo sahlan. Wuxuu ku bilowdaa cinwaan ama weedha koobeysa xogta ama waxa dhacay, halka ay wax ka dhaceen , xilliga ay wax dhaceen , sababta ay u dhaceen iyo wixii la mid ah. Qeybta hore ama sadarada ugu horreya warka oo ah waxa loo yaqaano“lead”waa mid ah xog kooban oo si fudud loo fahmi karo, inta kale ee sheekada warkana ay ku uruursantahay. Warka fudud (“Soft News”): Waa sheekooyinka aan waqtiga ku xirneyn waxaana ka mid ah taariikhnololeedka dadka ama taariikhda ururada ama hey'adaha, sheekooyin noocyada loo yaqaaan “feature-ka” oo dib loogu eegayo wixii lagu soo qaatay sheekooyinka warar-maalmeedka si arrinta si qoto dheer loogu faaqido. Waxaa laga yaabaa in sheekadaa feature-ka ay la xiriirto dhacdo wareed ama waxay noqon kartaa mid aan shuqul ku laheyn. Warka fudud – waxaa loo qoraa qaab ka duwan warka. Ma laha waxa loo yaqaano “lead” oo ah sadarada ugu hoorreya warka ee koobaya nuxurka guud ee warka...waxaa loo qoraa qaab aad loo qurxiyey, wax baa lagu sharraxaa waxaana lagu soo jiitaa dareenka dhageystaha waxaana lagu talagalaa in dareenka dhageystaha lagu heysto ama lagu qabsado-waxaana mararaka qaar u egtahay sidii adigoo tebinaya sheeko dhaqameed ama waxay u egtahay qaabka sheekooyinkaa loo sheego, siiba marka sheeko wareedka sahlan ay xoogga saareyso wax ku saabsan bini-aadamka – taas oo ah dadka sheekada ka qeybqaadanaya. 2. Ahmiyada Diirada saarida warka Talaabada koowaad ee saxafi kastaa waa inuu caddeeyo mawduuca sheekada iyo meesha uugu muhiimsan ee ay shaakadaasi ka hadlayso ama angle-ka uu doonayo in uu ka galo sheekada. Docda ama angalku wuxuu u taagan yahay ”wiish” maxaa yeelay wuxuu soo jiitaa dareenka dhageystayaasha.) Angalku ama docdu waxay ka kooban tahay ama urursantahay mawduuca (Kaasi oo ka kooban xaaladaguud.) Si loo soo saaro sheeko wareed, suxufiyiintu waxay u baahanyihiin inay helaan angal cayiman. Sheekada wareed ee adag “Hard-News” waxa uu sida badan ku jiraa ama ku dhan yahay laynka ugu horeeya sheekada waa ciwaanka (Lea-ka) Sheekada ama angalka? Mawduucu naf ahaantiisa ma noqdo sheeko wareed. Suxufigu waa inuu helaa angalka ka dhigaya sheeko. Tusaale waa kuwan mawduucyo (laakiin ma'aha naf ahaantooda sheekooyin. (Saboolnimad, Caafimaadka, waxbarashada,Shaqo la,aanta ama shaqo yarida, Qulqulato ama shaqaaqo Danbiyada ,Xuquuqda haweenka,Gudniinka fircooniga ah,Waxbarashada gabdhaha, Kufsiga,xuquuqda caruurta,Xaalada caaruurta darbi jiifka ah,Ganacsiga Caalaamiga ah,Musuqmaasuqa,Suugaanta) iyo kuwa kale oo fara badan. Xulashada Angaladda Dhacdo wareedyada ama xaaladaha wararku waxay leeyihiin doco ama angalo midho dhal ah, waxayna ku xidhan tahay angle-ka uu wariyuhu ka xusho ama ka galo: • Docdee ama angalkee ugu cusub? (Tusaale ahaan angalku wuxuu noqonayaa dhacdo imika dhacday ama waxay noqonaysaa war cusub oo daba socdo dhacdo hore loo wariyey) • Docdee ama angalkee ugu xiiso badan xidhiidhna ula leeyahay(waxay ku xidhan tahay waa kuma dhageystahaagu? • Angalkee baa dadka intiisa badan saameeynaya? • Sheekada ma inbadan baa laga warramay? Haddii jawaabtu “haa” tahay, ku soo dar wax cusub oo xiiso leh si ay sheekadu u noqoto mid cusub oo la xiiseeyo. Angalada sheekooyinka wararka marka la diyaarinayo war ama falanqeynta sheekooyinka wararka, suxufigu wuxu raadiyaa: • Dhacdo wareed (Duqeyn ama qarax, Shir saxaafadeed, iwm), warbixin sanadeed, ama xaqiiq cusub oo ku saabsan dhacdo oo hore u dhacday. • Horumar ama war cusub ( Shuban Biyood markii ugu horraysay dillaacay) ama wax hoos u dhacay ama sare u kacay sida kor u kac ama hoos u dhac ku yimid tirada dadka qaba fayriska HIV-GA • Warbixin cusub, war saxaafadeed ama warmurtiyeed khuseeya amuur ama xaalad, taasi oo ku soo kordhinaysa xaqiiq cusub ama fikrado khuseeya xaalad.angalada mawduucyada guud Markaad haysato mawduuc guud oo kaliya ama xaalad aad doonayso inaad sheeko ka dhigto. (saboolnimada, kufsiga, xuquuqda caruurta iwm): • Waydii dadka aad xidhiidhka leedihay iyo kuwa kale ee aqoonta u leh mawduuca. Maxaa ku cusub mawduucan? Fikrad sheeko laga samayn karo maka hayaan mawduucan? • Samee cilmi baadhis hor dhac ah- ururi xaqiiqda. Is waydii ( Waa ayyo cidda haysa daraasadda ama xogta kiisaska kufisga)? • Hal ama labo kiis oo loo isticmaali karo si arrinta diiradda loo saaro oo ay mid weun u noqto. Tusaale ahaan; kiis ku saabasan kufsi ka dhacay xarun barokacayaal waxaa loo isticmaali karaa si diiradda loo saaro oo looga dhigo arrin ama dhacdo weyn oo ifisa dhibaatada baaxadda leh ee kufsi ee ka jirta xeryaha barokacayaasha. • Sanadguuro, xus dhacdo waxay u noqon kartaaa wax lagu soo jiito dhageystaha sheekada ama warka ; tusaale ahaan ; maalinta Caalamiga ah ee dadka Naafada ah ; maalinta madaxbannaanida Soomaliya  iyo wixi la mid ah. • Tixgali nooca sheekada (wararka,falanqeynta wararka, maqaal dadku xiiseeyo, iwm) • U eeg angalka(iyo nooca sheekada) si aad u ururiso xaqiiq badan. • Hadii xaqiiqdii aanad heli karin docdii ama angalkii? tuur fikrada sheekadan, sheeko kale ama wax kale raadi. Angalada: Sheeko qof ku salaysan laakiin dad badan saamayn ku leh (Human interest stories). Suxufigu waxa uu diirada saaraa hal ama laba qof kuwaasi oo haya sheekooyin shakhsiyeed oo la sheego. Tani waxay noqon kartaa dad ku lug leh dhacdo wareed ama kuwo sheekooyinkooda loo isticmaali karo in lagu soo ifbixiyo dhibaato ka jirta bulshada dhexdeeda. • Qof ku waxyeeloobay dhacdo dhib badan sida daadadka ama dab iyo wixii la mid ah. • Qof wax yar ka hor jago loo magacaabay ama loo doortay jago cusub waxaa laga sameyn karaa sheeko taariikh nololeedkiisa ku saabsan oo qeexeysa waxyaabo la xiriira noloshiisii hore iyo waxa uu qaban jiray. • Qof naafo ah. • Caruurta darbi jiifka ah. • Xaas uu dilay ninkeedii • Macalin, Dhakhtar,Nin booliis ah. Sheekada dadku ( Human Interest) waxay si ugu xidhan tahay wararkii u dambeeyey (furitaanka xarun cusub oo caawisa haweenka ragoodu dilaan,tusaale).Laakiin muhiim maaha inay sheekadaasi ku xidhanaato warka –mararka qaar sheekada shakhsigu waa mid aad u xiiso badan ama aan la filayn waxaanay isu taagi kartaa iyadoo aan ku xidhnayn warka. Suxufiyiintu waxay sidoo kale wareystaan dad si weyn loo yaqaan ka dib waxay ka qoraan sheekooyin ay bini aadamku xiiseeyaan(“Taariikhda qofka (profile)” ama “sheekooyink kale oo faahfaahin dheeraad ah bixinaya (portrait stories)” oo ku saabsan noloshooda iyo shaqooyinkooda.Tusaale ahaan: • Heesaa caan ah, Gabayaa ama kuwo kale oo caan ah. • Qof imika loo magacaabay jago (tusaale Duqa caasimada muqdisha) • Qof ganacsiga Horyaal ku ah sida milkiilaha Dahabshiil iyo WLM. • Qof gaadhay guul muuqata: qof buur aad u dheer koray, tartame gabyaa oo guuleystay” iwm. Inta badan dadkan waxa lala yeeshay wareysiyo iyadoo sheekooyin laga qoray marar badan. Sidaa darteed suxufiyiintu waa inay isku dayaan inay waydiiyaan dadkan su'aalo ka duwan kuwii hore si ay uga helaan xog cusub qofkan- si ay u helaan angal cusub taasi oo aanay dhageystayaashu hore u maqal. Noqo qof badbaddali kara angalka u dabacsanaw angaladaada markaad cilmi baadhista iyo qoraalka sheekada wado, haka baqanin inaad beddesho angalkaaga, haddaad hesho mid ka fiican. Badi sheekooyinka waa weyni waxay leeyihiin angalo macquul ah iyadoo ka ugu fiicani aanu noqon karin ka ugu horeeya ee aad ka fikirtay. Xusuusnaw, sheekadu waa sida basasha oo kale – waxay leedahay lakabyo kala duwan(iyo angalo)faro badan iyadoo inta badan wadnaha sheekadu ay qarsoon tahay. Sidoo kale markaad xulanayso angalkaga rasmiga ah, ha ilaawin inaad tixgaliso inay sheeko cusub tahay iyo inay tahay sheeko hore oo si buuxda loogu baahiyey idaacadaada ama warbaahinta kale. Ha u sameyn sheekada si la mid ah sidii horay ay uugu sameeyeen wariyaasha kale – ka eeg angal cusub - ka eeg daba galka sheekada”. Sheeko wareedkasta waxay noqon kartaa mid socota oo leh wajiyo faro badan oo sheekada sii wadi kara taasi oo diirada saari karta angalo kala duwan oo xog dheeraad ah u gudbinaysa dhagaystaha. Xigasho Page: Hoyga Barashada Saxaafada(CMR). Reference What is view (book) Broadcast journalism Independent book CMR w axaa mahad leh allahii na abuuray wxaa kaloo u mahadnaqayaa Barayaasha CMR ee mustaqbalRadio oo ika habaq tiray Barashada Saxaafada BY: Mohamed shaaciye Emails Facebook: mmdeeq88@hotmail.com shaaciye011@gmail.com MAHADSANID