User:Mohammad Reha/sandbox

محمد رها Mohammad Reha کریم سروش، در جایی، به نقل از گاندی گفته بود: «هرسال که از عمرم می¬گذرد، نمی¬دانم که آیا یک سال به عمرم افزوده شده، یا اینکه سالی از آن کم شده است». طبق یادداشتی که کاکایم بر روی ورق قرآن، از تولد «محمد نبی» ثبت نموده (8 ماه حوت سال 1371)، امروز که برابر است با «8 ماه حوت»، باید سالروز تولدم باشد، اما من نیز مطمئن نیستم که این روز، برایم، جای شادی داشته باشد؛ زیرا، وقتی به مجموع سال¬های عمرم نگاه می¬کنم، چیزی در دست ندارم تا از «این همه سال، بودن»، خوشی مرا توجیه کند. می-دانم که امروز آغازین¬روز «23 سالگی» من است، اما هرگز نمی توانم بگویم در این مدت من چه «کار خیر»ی برای دیگران یا برای خود انجام داده¬ام، کدام کار را به نتیجه رسانده¬ام. چه فهمیده¬ام. چقدر خود را به اهدافم نزدیک ساخته¬ام. نه از «نان» چیزی در «خوان» دارم، نه از «نام»، «نشان»ی در شهر و نه از «دانش» اثری در «مغز». مکتبم را در حالی تمام کردم، که به جز از «روی خوانیِ اشتباه» چیزی یاد نگرفته بودم. وقتی وارد دانشگاه شدم نیز وضعیتی خوب تر از آن نبود؛ «اشتباهات»م هنوز «اصلاح» نشده بود که گفتند «فارغ شده اید». اما با این¬همه، شاید همین¬که «انسان» بودم، باعث می¬شد تا جستجوگر باشم. سراغ این کتاب و آن کتاب را بگیرم. همین «پراکنده¬خوانی¬ها» باعث شد تا در باورهای خود «تجدید نظر» کنم. «تعویذ» و «طومار» را از گردن دور افگنم. قدری «نقاد» و «خرده بین» شوم. از این میان، به مطالعات «روشنفکری» و بعد، «کلامی» کشانده شدم. اما «ادبیات» را که رشته¬ی اصلی¬ام بود، نیز نمی¬توانستم رها کنم. احساس می¬کردم، ادبیات بخشی از «وجودِ» من است که باید می¬فهمیدمش و از سر و ته متون «نظمی» و «نثریِ» کهن فارسی خبر می¬شدم، این امر ولی، برای کسی چون من که اصلن عربی نخوانده بودم ناممکن بود. این کمبود را برای خود، به عنوان کسی که ادبیات پارسی خوانده است، نقص جدی می¬دیدم. درست مثل مطالعات کلامی و از جمله مضمون «زیبایی شناسی»، «نظریه¬ی ادبی» و «نقد ادبی» که مرا نسبت به «فلسفه» کنجکاو کرد. همه¬ی این «خام¬فهمی¬ها»، روزگاری بر سرم آورد که در بی‌دینی و بدبینی چیزی کمی از ابوالعلی معری نداشتم. این آشفتگی¬ها، «روزگار فرخندگی» را از من ستاند و در من ایجاد «غربت» کرد. و شاید همین غربت باعث شد که به فلسفه پناه آورم. فکر می¬کردم با آموختن فلسفه می¬توانم، نبض اندیشه و کلام و عرفان، و با آموختن عربی نبض «عربیت» و پیچیدگی¬های لفظی ادبیاتِ سنتی فارسی را به دست بگیرم. از همین¬رو؛ بیشتر از یک سال و نیم می¬شود که فضای مدرسه را به خاطر فلسفه تحمل کرده¬ام. در این مدت چیزهایی در باب کلام قدیم، مطالعات اسلامی و فلسفه و نیز فقه سنتی آموختم. توجه من اما بیشتر روی فلسفه بوده است. به فلسفه چشم امید دوخته بودم، اما اکنون که در فصل «فی عقولِ العرضیه»ی بخش دوازده؛ یعنی آخرین صفحات کتاب قرار داریم، می¬بینم چنان که فکر می¬کردم هم نبوده است. فلسفه اسلامی با تمام «ظریف اندیشی»¬ها و «باریک سنجی»¬های لذتبخش و گاه هیجان¬آور خود، اما همیشه در مرز میان «توهم» و «واقعیت» بال می¬زند، درست خلاف آنچه در آغازینی مقدمه، به عنوان هدفش، ادعا دارد: «و تمییزها (موجود حقیقی) مما لیس بموجود حقیقی». این است که می¬بینم نه تنها به حقیقت نزدیک نشده¬ام که، دروتر نیز شده¬ام و در نتیجه؛ با فلسفه اسلامی هم، چیزی از غربتِ من کاسته نشده است. فقط امروز غربتم را عمیق¬تر احساس می¬کنم. غربتی که یادآوری و واکاوی ریشه های آن، هستیِ انسان را از درون متلاشی می¬کند. نتیجه می¬شود که، هنوز فکرم مشوش است، ذهنم خالی و همچنان غریب و آواره و تهی. اما دردش اینجا مضاعف می¬شود که جبر روزگار، بسیاری از «امکانات» را برایت به امر «محال» تبدیل کند. در آخر، یادداشتم را با جمله¬ای از نوالیس به پایان می¬برم: «روزگار فرخندگی فلسفه ندارد و فلسفه همواره غم غربت است». اما با این همه، زندگی را باید زیست و به آینده امیدوار بود.