User:Muhammad Taha600/sandbox

HTTP Cookie

کۆکیزەکانی HTTP (هەروەها پێی دەوترێت کووکی وێب، کۆکیزەکانی ئینتەرنێت، کۆکیزەکانی وێبگەڕ، یان بە سادەیی کۆکیزەکان) بلۆکی بچووکی داتان کە لە لایەن خزمەتکارێکی وێبەوە دروست کراون لە کاتێکدا بەکارهێنەرێک وێب سایتێک دەگەڕێتەوە و لەسەر کۆمپیوتەری بەکارهێنەر یان ئامێرێکی تر دانراوە لەلایەن وێبگەڕی بەکارهێنەرەوە. کۆکیزەکان لەسەر ئەو ئامێرە دانراوە کە بەکاردێت بۆ گەیشتن بە وێبسایتێک، و لەوانەیە زیاتر لە کۆکیزێک لە کاتی دانیشتنێکدا لەسەر ئامێری بەکارهێنەر دابنێرێت.

‎کۆکیزەکان خزمەتی بەسوود دەکەن و هەندێ جار کردارە گرنگەکان لەسەر وێب. ئەوان دەتوانن خزمەتکارەکانی وێب زانیاری ویلایەت خەزن بکەن (وەک ئەو ئایتمانەی لە فرۆشگایەکی سەرهێڵدا زیادکراون) لەسەر ئامێری بەکارهێنەرەکە یان بۆ بەدواداچوونی چالاکی گەڕانی بەکارهێنەر (لەوانە کرتە کردن لەسەر دوگمەکانی تایبەت، چوونە ژوورەوە، یان تۆمارکردنی کام لاپەڕەکان کە لە ڕابردوودا سەردانیان . هەروەها دەتوانن بۆ پاشەکەوتکردنی زانیاری دواتر بەکار بهێنرێن کە بەکارهێنەرەکە پێشتر چووە ناو خانەکانی فۆرمەوە، وەک ناوەکان، ناونیشانەکان، نهێنوشەکان، و ژمارەی کارتی پارەدان.

‎کۆکیزەکانی ڕەسەنایەتی بە گشتی بەکاردێن لەلایەن خزمەتکارەکانی وێب بۆ سەلماندنی ئەوەی کە بەکارهێنەرێک چوونە ژوورەوە، و لەگەڵ کام ئەژمێردا چوونە ژوورەوە. بە بێ کۆکییەکە، بەکارهێنەرەکان پێویستیان بە سەلماندنی خۆیان هەیە بە چوونە ژوورەوە لە هەر لاپەڕەیەک کە زانیاری هەستیاری تێدایە کە دەیانەوێت دەستگەیشتنیان هەبێت. ئاسایشی کۆکیزێکی ڕەسەنایەتی بە گشتی پشت دەبەستێت بە ئاسایشی وێبسایتی دەرچوون و وێبگەڕی بەکارهێنەر، و لەسەر ئەوەی کە ئایا داتای کووکی کۆدکراوە. ڕەنگە لاوازیەکانی ئاسایش ڕێگە بە خوێندنەوەی داتای کووکی بدات لەلایەن هێرشبەرێکەوە، بەکاردێت بۆ دەستگەیشتن بە داتای بەکارهێنەر، یان بەکاردێت بۆ بەدەستهێنانی چوونەژوورەوە (لەگەڵ بڕواپێدانەکانی بەکارهێنەر) بۆ ئەو وێبسایتەی کە کۆکیزەکە هییەتی (بڕوانە ‎بەدواکەوتنی کۆکیزەکان و بە تایبەتی لایەنی سێیەم بەدوای کۆکیزەکاندا، بە گشتی وەک ڕێگایەک بەکاردێت بۆ کۆکردنەوەی تۆمارە درێژخایەنەکانی مێژووەکانی گەڕانی تاکەکان — خەمێکی شاراوەی تایبەتێتی کە هانی یاسادانەرانی ئەوروپایی و ئەمریکای دا کە لە ساڵی 2011دا کار بکەن. یاسای ئەوروپا داوا دەکات کە هەموو ئەو وێب سایتانەی کە وڵاتانی ئەندامی یەکێتی ئەوروپا بە ئامانج دەهێنن ، "ڕەزامەندی ئاگادار" لە بەکارهێنەران بەدەست بێنن پێش ئەوەی کۆکیزە نا پێویستەکان لەسەر ئامێرەکەیان خەزین بکەن.

مێژوو

کۆکیزەکانی جادوو پێشتر لە ژماردندا بەکار دەهێنران کاتێک بەرنامەی کۆمپیوتەر لو مۆنتۆلی بیرۆکەی بەکارهێنانیان هەبوو لە پەیوەندیەکانی وێب لە حوزەیرانی ١٩٩٤. ( لەو کاتەدا، ئەو فەرمانبەری پەیوەندیەکانی نێتسکاپ بوو، کە بەرنامەی بازرگانی ئەلیکترۆنی بۆ ئێم سی ئای پێشدەچوو. ڤینت سێرف و جۆن کلینسین نوێنەرایەتی ئێم سی ئاییان کرد لە گفتوگۆی تەکنیکی لەگەڵ پەیوەندی نێتسکاپ ئێم سی ئای نەیدەویست سێرڤەرەکانی دەوڵەتەکانی مامەڵەی بەشێک بپارێزن، ئەمەش وای لێکردوون کە داوا لە نێتسکیپ بکەن بۆ دۆزینەوەی ڕێگایەک بۆ هەڵگرتنی ئەو ویلایەتە لە کۆمپیوتەری هەر بەکارهێنەرێک لەجیاتی. کووکیس چارەسەرێکی بۆ کێشەی جێبەجێکردنی کارتی بازاڕکردنی ڕاستەقینە دابین کرد.

لەگەڵ جۆن گیاناناندریا، مۆنتۆلی هەمان ساڵ تایبەتمەندی سەرەکی کوکی نێتسکاپی نووسی. وەشانی ٠.٩بیتای مۆزایک نێتسکەیپ، کە لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ بڵاو کراوەتەوە، پشتگیری کۆکیزەکان دەکات.یەکەم بەکارهێنانی کۆکیز (لەدەرەوەی تاقیگەکان) ئەوە بوو کە ئایا سەردانیکەرانی وێبسایتی نێتسکاپ سەردانی سایتەکەیان کردووە یان نا. مۆنتۆلی داوای داهێنانی تەکنەلۆجیای کۆکی کرد لە ساڵی 1995 وە 5774670 ئەمریکی لە ساڵی 1998دا پێبەخشرا. پشتگیری بۆ کۆکیزەکان یەکخراوە لەگەڵ Internet Explorer لە وەشانی 2، لە تشرینی یەکەمی 1995 بڵاو کرایەوە.

پێشەکی کۆکیزەکان لەو کاتەدا بە فراوانی بۆ ڕای گشتی نەناسرا. بە تایبەتی، کۆکیزەکان بە بنەڕەت قەبووڵ کراون، وە بەکارهێنەرەکان ئاگادار نەکراون لە ئامادەبوونیان. گشتی دەربارەی کۆکیزەکان فێر بوون دوای ئەوەی فاینانشال تایمز لە 12ی شوباتی 1996 وتارێکی لەبارەیانەوە بڵاوکردەوە. لە هەمان ساڵدا، کۆکیزەکان زۆر سەرنجی میدیایان وەرگرت، بە تایبەتی بەهۆی تێکەوتە شاراوەکانی تایبەتێتی. کۆکیزەکان لە دوو دانیشتنی لیژنەی بازرگانی فیدڕاڵی ئەمریکا لە ساڵی 1996 و 1997دا تاوتوێ کران.

پەرەسەندنی تایبەتمەندیە فەرمیەکانی کووکی بەردەوام بوو. بە تایبەتی، یەکەم گفتوگۆکان دەربارەی تایبەتمەندییەکی فەرمی لە نیسانی ١٩٩٥ لە لیستی پۆستەی دەبلیو دەبلیو-قسە دەستی پێکرد. گروپێکی کاری تایبەت لەناو هێزی ئەرکی ئەندازیاری ئینتەرنێت (IETF) پێکهێنرا. دوو پێشنیاری جێگرەوە بۆ ناساندنی دەوڵەت لە مامەڵەکانی HTTP لەلایەن برایان بێهلەندۆرف و دەیڤد کریستۆڵ پێشنیار کراون. بەڵام گروپەکە بە سەرۆکایەتی کریستۆڵ خۆی و لو مۆنتۆلی، بەم زووانە بڕیاریان دا کە تایبەتمەندی نێتسکاپ وەک خاڵی دەستپێک بەکاربهێنن. لە شوباتی ١٩٩٦، گروپی کار کۆکیزەکانی لایەنی سێیەمیان بە هەڕەشەیەکی تایبەتی دیاری کرد. ئەو تایبەتمەندییەی کە گروپەکە بەرهەم دەهێنرێت لە کۆتاییدا وەک RFC 2109 لە مانگی شوباتی 1997 بڵاوکرایەوە. ئەوە دیاری دەکات کە کۆکیزەکانی لایەنی سێیەم یان بە هیچ شێوەیەک ڕێپێدراو نەبوون، یان لانی کەم بە شێوەی گریمانەیی چالاک نەکران.

لەم کاتەدا، کۆمپانیا ڕیکلامەکان پێشتر کۆکیزەکانی لایەنی سێیەمیان بەکار دەھێن. پێشنیارەکە دەربارەی کۆکیزەکانی لایەنی سێیەم لە RFC 2109 لەلایەن Netscape و Internet Explorer بەدوا نەهات. ئاڕ ئێف سی ٢١٠٩ لەلایەن ئاڕ ئێف سی ٢٩٦٥ لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ سوپەر کرا.

‏RFC 2965 خانەی سەرپەڕەی Set-Cookie2 ی زیاد کرد، کە بە شێوەیەکی نافەرمی پێی دەوترێت "RFC 2965-style Cookies" بە پێچەوانەی کێڵگەی سەرپەڕەی سەرەکی سێت-کۆکی کە پێی دەوترێت "کوکی شێوازی Netscape". سێت-کۆکی 2 بە دەگمەن بەکار هێنرا، هەرچەندە، وە لە RFC 6265 لە نیسانی 2011 دا کە وەک تایبەتمەندیەکی یەکلاکەرەوە بۆ کۆکیزەکان وەک لە جیهانی ڕاستەقینەدا بەکارهێنراوە، دابەزێنرا. هیچ وێبگەڕێکی مۆدێرن خانەی سەرپەڕەی Set-Cookie2 ناناسێتەوە.