User:Muhammaddkhalid/sandbox

بۆچی کە ئەخەوم، خەون نابینم ؟

لێم ئەپرسن ، دکتۆر من ماوەیەکی زۆرە لەکاتی خەوتنمدا هیچ خەونێک نابینم ، هۆکار چیە ؟ ئایا ئەمە نەخۆشیه ؟ نیشانەی چیە ؟  چۆن چارەسەری بکەم ؟

بۆ دەسکەوتنی وەڵامی ئەمانە و زانیاری زیاتر ، خوێنەر بن ...

پێش هەمو شتێک، پێویستە ئێمە خەوتن و خەون بناسێنین :

⬜ خەوتن چیە ؟ خەوتن بریتیه لە پڕۆسەیەکی بایۆلۆژی و سایکۆلۆژی مێشک کە لە پێناو ڕاگرتنی تەندرووستی دەروونی و جەستەیی تۆ ئەنجام دەدرێت، خەوتن بریتیه لە پڕۆسەی گۆڕینی دۆخی  ئاگایی بۆ  دۆخی نائاگایی و لەکارخستنی هۆش و جوڵەی ماسوولکەکان و هەستەوەرەکان تا کاتی بەخەبەرهاتن.

⬜ خەون چیە ؟ خەون بریتیه لەو چیرۆکانەی مێشک ئەیگێڕێتەوە و ئەیەوێ کەسی خەوتوو لە دۆخی خۆی بگەیەنێت

کە پێکهاتووە لە چەند بیرکردنەوە و وێنە و هەستێک.

کام بەشی مێشک بەرپرسه لە  خەوتن ؟ hypothalamus

کام بەشی مێشک بەرپرسه لە خەون بینین ؟ hippocampus

⛔ خەون چۆن درووست دەبێت لە ڕووی دەمارییەوە ؟

+ خەونەکان بەهۆی چالاکبوونی بنەچەی مێشکەوە ڕودەدەن لە کاتی جووڵەی خێرای چاو (REM) / هاندانی سیستەمی لیمبیک (سیستەمی سۆزداری) ” کە ڕێکخستنەوە و کۆد کردنی یادەوەرییەکان  ڕودەدەن لەسەر ئەساسی پاڵنەرە سۆزدارییەکان و  گواستنەوەی یادەوەرییەکان لە نێوان ناوچەکانی مێشکدا

سەرەنجام  amygdala و hippocampus چالاک دەبن و کۆمەڵە نیشانەیەکی کارەبایی دەنێرن، بەرهەمی ئەم پرۆسەیە بریتیە لەو خەونەی تۆ لە کاتی خەوتن دەیبینیت.

⛔ خەون بۆچی درووست دەبێت لە ڕووی دەروونیەوە ؟

+ خەونەکان نوێنەرایەتی ئارەزووەکانی مێشکی نائاگایی و بەدیهێنانی ئاواتەکان و کێشە تاکەکەسیەکان دەکەن، بەو مانایەی ئەمانە هۆکارن بۆ خەون بینین. خەونەکان ڕێگەیەکمان پێدەبەخشن بۆ ئەوەی بە سەلامەتی خواستەکانی ئارەزووە نائاگاکان ببینین و ئەو داخ و توڕەیی و ڕق و حەز و  پەستانانەی پەنگی خواردوەتەوە لە ئێمەدا لە دونیایەکی ناڕاستەقینەدا ( خەون ) دا بیڕژین و بەتاڵ ببینەوە تا ئاسوودە ببین.

گرنگی خەوتن لەوەدایه ، کە  تەندرووستی دەروونی و جەستەییت ڕێک ئەخرێتەوە لەکاتی خەوی تەندرووست.

گرنگی خەون بینین لەوەدایه ، یەکڕیزی یادەوەری و پەستانی دەروونی و تواناکانت ڕێک ئەخرێنەوە بەهۆی خەون بینینەوە

بەپێی توێژینەوەیەک، لەسەدا ٦.٥ % ی خەڵکی خەون نابینن.

⛔ چی شتێک هۆکاره بۆ ئەوەی خەون بینین لەدەست بدەیت ؟

وەستان لەخەون بینین ئەکرێت بە ئاسایی ڕوبدا، وە ئەشکرێ نیشانەی نەخۆشی بێت ، وە ئەکرێت خودی خۆی نەخۆشی بێت

بۆنموونە   : Charcot–Wilbrand syndrome (CWS)

🔰 لەدەست دانی خەون بەهۆی زەبری مێشکەوە : CWS

بریتیە لە تێکچونێکی هاوبەشی دەروونی و دەماری ئەناسرێتەوە  بە لەدەست دانی توانای مێشک بۆ ناسینەوەی وێنەکان و کەسەکان و شتەکان ( V.Agnosia ) کە نەخۆشیەکانی وەکو ( thrombosis ، خوێنبەربوون، ژەهراوی بونی کاربۆنی ، تڕاوما ) هۆکارن بۆ ڕوودانی، کەسەکە چیتر خەون نابینێت !

🔰 لەدەست دانی خەون بینین بەهۆی کاریگەری ماددەیەکەوە :

١. کحوول.

٢. تووتن و جگەرە و نێرگەلە.

٣. کافایینەکان ( چا، قاوە، نیسکافه، خواردنەوەی گازی ).

٤. دەرمانی دەروونی + دەماری.

🔰 لەدەست دانی خەون وەکو نیشانەی نەخۆشی : sign

١. هەبوونی سترێس،  نەخۆشی ptsd / دووجەمسەری bipolar

٢. گرفت و نەخۆشی خەمۆکی.

٣. گرفت و نەخۆشی دڵەڕاوکێی.

٤.نەخۆشیەکانی دڵ.

٥. نەخۆشیە دەمارییەکان.

٦. نەخۆشی شەکره.

٧. تێکچوون و زەبر لە hippocampus و hipothalamus

٨.ـnarcolepsy, insomnia  sleep apnea, parasomnia

٩. تێکچوون لە سوڕی REM

🔰 لەدەست دانی خەون بینین لە دۆخی ئاسایی و تەندرووست:

+ ئەکرێت مێشکی کەسێک بوەستێ لە خەون بینین بە سروشتی بەبێ هەبوونی هیچ تێکچونێک ، کەم خەون بینین یاخود تەنانەت خەون نەبینینیش ، ئاساییه  ، مەترسی نییە !

+ سەرەکی ترین هۆکار بۆ نەبینینی خەونەکان بریتیە لە کواڵێتیەکی خراپی خەوتن.

+ بێگوومان ئەمە پەیوەستە بە تەندرووستی دۆخی دەروونی، هەبوونی پەستانێک و دڵەڕاوکێیەک و زۆر بیرکردنەوەی پێش خەوتن بە هاوبەشی لەگەڵ کواڵێتی خراپی خەوتن ئەکرێ هۆکاربن بۆ هەردووحاڵەتی ( خەونی ناخۆش و خەون نەبینین ).

+ ئیشتیهای خواردن و بڕی مادەخۆراکیە هەڵمژراوەکان.

یەکێکی تر لە پرسیاره باوەکان :

⛔ دکتۆر بۆچی خەونەکانم بیرەچنەوە و بیرم نایەنەوە ؟

" خەونەکان بەزۆری لە کاتی قۆناغی REM ڕوودەدەن، ئەو قۆناغەی خەو کاتێک خانەکانی MCH چالاک دەبن، چالاکبوونی ئەم خانانە ڕێگری دەکات لە هەڵگرتن و خەزنکردنی ناوەڕۆک و زانیاریەکانی خەونێک لە هیپۆکامپوسدا - لەدەستدانی REM واتە لەدەست دانی خەونەکە - لە ئەنجامدا، خەونەکە بە خێرایی لەبیر دەکرێ و نازانیت چ خەونێکت بینیوە کاتێک بەخەبەردێی"

⛔ ئایا لەدەست دانی خەون بینین ، چارەسەر ئەکرێت ؟

بەڵێ بەدڵنیاییەوە ، با پۆستەکە ناشرین و دورودرێژ نەبێت

لە پۆستێکی دیکەدا انشاء الله چارەسەرەکانیشی دائەنێم.

سوپاس بۆ خوێندنەوە و پشتگیری بابەتەکە 🌷

بە بێ پرس و ئاماژە کردن بە ناوم بابەتەکە مەبەن 🌷


 * 1) muhammad_d_khalid#  #neurology , #psychology , #psychiatry