User:Mwanjesteven/sandbox

OKWEYAMBISA WATS APP N'AKAKODYO AKA KINNAMITENDERA OKUYAMBA ABAYIZI OKUMANYA ENKOZESA Y'AKABONERO AKAWUMMUZA.

MWANJE STEVEN

15/U/8667/PS

Abayizi bange bafuna okusomoozebwaa mu kutegeera enkozesa y'akabonero akawummuza mu mpandiika ya ggulama.

Abayizi bange bafuna okusomoozebwaa mu kuzuula ebirowoozo ebyenjawulo bye basanga mu kutegeera enkozesa y'akabonero akawummuza.

Abayizi bange bafuna okusomoozebwaa mu kunyonyola enkozesa y'akabonero akawummuza mu ggulama.

Ebiruubirirwa by'okusomesa abayizi okusobola okutegeera enkozesa y'akabonero akawummuza.

Okusinziira ku Bloom (1956) agamba nti abiruubirirwa byawulwamu esatu nga tukola okusomesa oba olugendo lw'okuyiga ebyetaaga olutegekebwa olugendo lw'okusoma.

Bloom (1956), bino by'ebigendererwa bye ebyawulwamu emirundi esatu omuli;

Cognitive domain (eby'emikono ). Affective domain (eby'okumutima/okulowooza) Psychomotor domain (eby'amagezi/obwongo).

Wetunaamalirako olusoma luno abayizi mbasuubira okuba nga basobola okukozesa akabonero akawummuza mu mpandiika ya ggulama.

Abayizi mbasuubira okuba nga basobola okukulakulanya endowooza zaabwe ku nkozesa y'akabonero akawummuza mu mpandiika ya ggulama.

Abayizi mbasuubira okuba nga basobola okugonjoola ensonga ez'ekwanya ku nkozesa y'akabonero akawummuza.

AKABONERO AKAWUMMUZA

Akabonero kano ke kabonero akeeyambisibwa okusala ku sentesi empanvu okusobola okuleetawo awassizibwako ku mukka.

Akabonero kano akawummuza osobola okukayita "akakkowe". Kubanga omuntu ayagala okussa ku mukka y'assa ekikkowe. kale era ne mu kuwandiika, singa emboozi eba ekyeyongerayo, omuwandiisi asobola okuwummulako oluvanyuma nagenda mu maaso.

Akabonero akawummuza era tusobala okukayita "kkoma " ekigambo ekigandaweze okuva mu lungereza ekya "comma".

Akabonero akawummuza tukakozesa mungeri zino ezenjawulo wamanga;

1, Akabonero akawummuza tukakozesa oba kakozesebwa okwawula ebintu oba okukutula ebitundu bya sentensi, ffuleezi oba ebigambo ebyenjawulo.

okugeza

Ebigambo: Kintu anyumirwa nnyo okuzannya omupiira, ensero, dduulu, omweso ne asobola.

Mukasa yaguze ebintu epipya omwabadde; ekalaamu, ekitabo, ekisero, esowaani, ekikopo, n'emigaati.

Ffuleezi : Abalambuzi baayise mu nsozi, mu bibangirizi ne ku migga.

Abaana baalidde emmere e waka, ku mbaga, ku keleziya ne kusomero.

Sentensi: Ng'enkola ye bwe'ri bulijjo, yamuyita ku kyemisana.

Mwami Kyambadde, gwe walabako ku luli, akutumidde nnyo.

2, Tukozesa oba tweeyambisa akabonero akawummuza nga twanjula oba nga tumenya ebintu ebitali bimu. Wano kakozesebwa buli luvannyuma lw'ekyo ekiba kimenyeddwa.

Okugeza; » Abaana baabatuma emmuli, enku, enjeyo, empapula, enkumbi n'ekitanda. » Mu bye baaleese mwabaddemu ebintu nga : enku, enso, ebitabo ne ssementi.

Weetegereze : Wano ekintu ekiba kisembayo okumenyebwa kiteekekwa okukulemberwa akagambo "ne". Oluusi bamenyako bimu ebirala ne babirekayo ne beeyambisa akagambo "n'ebirala ".

Okugeza; » Muyanja yaleeta amayinja, emitayimbwa, omusenyu n'ebirala. » Lubwama yagula ebika by'emmere bingi omwali lumonde, muwogo, omucceere, n'ebirala.

3, Tukozesa kkoma /akawummuza singa tubeera tugaana oba nga tukiriza ku ntandikwa ya sentensi nga tweyambisa "Yee" oba "Nedda". okugeza.

Nga tugaana: (nga tukozesa akagambo "Nedda") Nedda, tewali matooke mu katale. Nedda, tujja kugenda ku mbaga yokka. Nedda, sisobala kutuula ku mukeeka.

Nga tukiriza :(nga tukozesa akagambo "Yee") Yee, abaana beebase. Yee, abatuuze tebaagala ku gikwatako. Yee, ffe abawagizi ba Golola Moses.

4, Tukozesa akabonero akawuumuza nga twawula nnakongeza linnya bbiri oba okusingawo mu sentensi oluvanyuma lw'erinnya.

okugeza : Omuwala mulungi, kaalaala mu kuyimba. Omusomesa mugezi, byansuso mu kubangula olulimi oluganda.

5, Tukozesa akawummuza okwawula sentensi ebbiri ezetengeredde zokka, (independent clause) nga zigatiddwa nnakayunzi (conjunctions mu lungereza )

Okugeza : Osobola okuvuga, oba osobola okutambula.

Omuyimbi yayagadde okuyimba mu kivvulu, naye obudde bwe tebwamusobozeseza.

6, Tukozesa kkoma nga tubuuza ku bantu n'okubawa ekitiibwa mu bbaluwa ey'omukwano ku ntandikwa yaayo.

Okugeza : Owomukwano Mark, Maama wange omulungi, Owooluganda Maria,   n'ebyokulabirako ebirala bingi.

7, Tukozesa kkoma nga tufundikira ebbaluwa entongole.

Okugeza: Nze akusaamu ekitiibwa, Nze owuwo omwesigwa, Nze akukiririzaamu,   n'ebyokulabirako ebirala bingi.

8, Tukozesa akabonero akawuumuza nga twawula ennaku z'omwezi n'okwawula endagiriro. (Dates and Address)

Okugeza: Yazaalibwa nga Gatonnya 4, 1993 mu Baton Rouge, Louisiana.

Amakaage kati gali ku 1600 Pennsylvania avenue, Washington, DC.

Weetegereze bino: Komma teteekebwa wakati w'omwezi n'olunaku. Okugeza; Kirina kubeera nga kino, April 18, 2010. Komma teteekebwa wakati w'omwezi n'omwaka. Okugeza; January 2010. Komma teteekebwa wakati w'enamba ye nyumba n'oluguudo nga tulaga endagiriro. Okugeza; 204 Jyner Court. Omwaliliro ogwa 6A Twentieth Street.

9, Tukozesa kkoma nga tulaga sentensi ezirimu nnakyeyogeza ne kyewaabya. (Direct and indirect speech)

Okugeza; "Emmotoka yange yeetaaga emipiira emipya," Mukasa yeyatugambye.

Mutebi yagambye, "Mugende ku somero."

"Mujje tulye emmere ," Ssebulime y'atuyise.

OMULIMU OGW'OKUKOLA OKUSINZIIRA KU BISOMESEDDWA

EBIBUUZO: 1,Akabonero akawummuza kye ki? (obubonero 1)

2,Akabonero akawummuza oyinza ku kayita otyo mungeri endala? (obubonero 2)

3, Nnyonnyola engeri ezenjawulo za mirundi mukaaga (6) gye tukozesaamu akabonero akawummuza nga weeyambisa eby'okulabirako. (obubonero 12)

4,Ddamu owandiike ebikuweereddwa wammanga ng'oteekamu akabonero akawummuza.

A, Mubiseera by'enjala ggwoomuwaddaaketebe abantu baafa bangi.

B, Nedda tetwagendayo ku lw'okuna.

C, Mukasa atukula matabuta ng'ali mu yunifoomu.

D, Kiwanuka yajja n'ebintu njolo omwali bino esowaani engatto ekikopo emigaati n'ebirala.

E, Tujja kugenda okulambula nga Muzigo 15 2018. F, Yee omubbi baamusse eggulo nga tulaba. G, Owoomukwano Mutebi (mu bbaluwa y'omukwano)

H, Yakubidde abantu omulanga ng'ayita ku laadiyo y'eggwanga banyiikire okulima.

I, Abaana baalidde emmere e waka ku ssomero ku mbaga ne ku keleziya.

J, Nze akusaamu ekitiibwa (mu bbaluwa entongole) (obubonero 10)

(omugatte obubonero 25)

OKWEYAMBISA AKAKODYO AKA KINNAMITENDERA (SCAFFOLDING) OKUYAMBA ABAYIZI OKUMANYA ENKOZESA Y'AKABONERO AKAWUMUZA.

Akakodyo aka Kinnamitendera yenkola ey'okusomesa abayizi mu mitendera egyenjawulo, ng'omusomesa atandikira ku bintu abayizi bye bamanyi oba ebyangu nga bwadda ku bizibu era ng'agenda abyanjuluza mpolampola.

Nga neeyambisa akakodyo kange kano, kinyambye okusomesa abayizi bange ekyo kyokka kyembadde njagala kweyo essaawa anti tubadde twogera ku nkozesa y'akabonero akawummuza emu emu ate nga bwe tufuna eby'okulabirako ebyenjawulo.

Akakodyo kano kanyamba okukakasa byemba nsomesa kubanga abayizi mbawadde omulimu ogw'okwegezaamu  okusinziira ku nkozesa y'akabonero akawumuza mungeri ezenjawulo.