User:Nadeem Hyder Shar

مرشد شھنشاھ غلام حيدر گودڙيو سرڪار

سنڌ ۾ جتي ٻين ڪيترين ئي درگاهن ۽ بزرگن جي سڃاڻپ مـوجـود آهـي اتـي درگاھ درازي ۽ سچل سرمست جي حيثيت پڻ تسليم آهي. مرشد شھنشاھ غلام حيدر گودڙيو سرڪار پـنـهـنـجـي دور جـو هـڪٰبلند مرتبه ۽ اعلي خيال رکندڙ صوفي شاعر هو. سچل سائين جھـڙي ريـت خـواجـه فـريـد الدين عطار، شيخ احمد جام، نعمت ولي اللہ ، شمس تبريز، ڪبير، باهو، بلـهـي شـاھ ۽ شاھ عبداللطيف کان فڪري اثر ورتو، اهڙي ريت هن پنهنجن ڪيترن ئي عقيدتـمـنـدن ۽ طالبن تي پنهـنـجـو فـڪـري اثـر پـڻ ڇـڎيـو. گـهـرام فـقـيـر، فـقـيـر صـالـح قـادري، صـالـح فاروقي، سيد خير شاھ ، فقير محمد صلاح، شير خان ڀنڀرو، پيرو شاھ ۽ نانڪ يوسـف، سچل سائين جي رندي رنگ ۾ اهڑا نه رنڱيا جو ڄڻ سچل سـرمسـت جـا عـڪـس بـڻـجـي ويا. فقير غلام حيدر درازي شاهه ۽ نانڪ يوسف جي صحبت مان رچـي ريـٽـو ٿـيـل آهي. هن جي دور ۾ درازا ۽ ڪنڊڙي اتر سنڌ ۾ تصوف جا انتهائي مضبوط ٻه اهم ۽ اهڑا مركز هئا جتي سدائين نيـنـهـن جـي شـراب سـان حـقـيـقـت جـي رمـز پروڙڻ جو درس ڏنو ويندو هو. هـنـن ٻـنـهـي مـكـتـبـن جـا درس وٺـنـدڙ شـاگـرد پنهنجو اندر اجاري حق جي حقـيـقـت تـائـيـن وڃـي پـهـتـا ۽ انـهـن مـان ڪـيـتـرائـي سنڌي، سرائڪي، اردو ۽ فارسي جا ڀلوڙ شـاعـر پـڻ پـيـدا ٿـيـا جـن جـو فـڪـر ۽ ڪلام اڄ به نه رڳو سنڌي ادب لاء وڏو اثاثو آهي پر هن دور جي سک، شانتي، امن ۽ انسانيت جي بهتري لاء پيغام پڻ آهي. ان ڏس ۾ ڏسجي ٿو ته سرمست سائين جو اهو فڪري اثر پنهنجن طالبن کان ڪجـھ اڳتي به وڌي ويو آهي. فقير غلام حيدر شر ان ڳالهـه جـو چـٹٽو ثـبـوت آهـي. جـيـتـوڻـيـڪ فقير غلام حيدر، سچل سائين جي طالب نانڪ يوسف جـو مـريـد هـو، پـر هـو سـرمسـت سائين جو پڻ وڏو عـقـيـدت مـنـد هـو نامور بزرگ، شاعر ۽ سچل سائين جو طالب، فقير غلام حيدر ولد قائم خان شر، 24 رمضان 1215هه مطابق 08 فيبروري 1801ع تي ڳوٺ مينگهو فقير شر، تعلقي ٺري ميرواهه، ضلعي خيرپور ميرس ۾ ڄائو ھن وقت ميان فقير سائين سڪندر علي شر درگاهه جا سجاده نشين آھن. مرشد شھنشاھ غلام حيدر گودڙيو سرڪار سمجهه ڀريو ٿيو ته صوفيت ڏانهن لاڙو ٿيس. آخوند عبدالرحمان مهيسر جي معرفت سچل سرمست جي طالب فقير نانڪ يوسف سان ملاقات ٿيس. جنهن کانپوءِ ان درگاهه جو طالب ٿيو. فقير غلام حيدر پنهنجي دور جو اهم شاعر آهي. هن بـيـت، ڪافـي، مـدح، مناجات، منقبت، مولود ۽ سه حرفي کانسواء سنڌي ۾ غزل پڻ چيـو آهـي. جـنـهـن دور ۾ فقير غلام حيـدر سـنـڌي غـزل چـيـو اهـو سـنـڌي غـزل جـو ابـتـدائـي دور هـو. جـيـتـوڻـيـڪ عروضي شاعري جي ابتدا مخدوم عبدالرؤف ڀٹي (1682-1752ع) جي مـؤزون مـولـود ۽ ٽکڙ جي ڪن شاعرن نور محمد خسته، مرزا تقي، حافظ عالي ۽ ميان ڇتن جي شاعري سان ٿي چڪي هئي. پر تنهن هوندي به سنڌي غزل پنهنجا ابتدائي ڏينهـن گـذاري رهـيـو هو. هن ئي دور ۾ هالا جي شاعر آخوند گل محمد گل هالائي (1784ع-1858) پهريـون ڀيرو سنڌي الف ب جي ترتيب تي غزل جو ديوان جوڙيـو. جـيـڪو هـن صـاحـب پـهـريـون ڀيرو “ ديوان گل” جي عنوان سان حج تي ويندي بمبئي مان سنه 1275هه/1858ع ۾ ليـٿـو تي پاڻ شايع ڪرايو. موضوع جي حوالي سان غزل جيتوڻيڪ عاشقـانـه ۽ نـاصـحـانـه ٿيندو آهي پر فقير غلام حيدر جي غزل جو موضـوع مـخـتـلـف آهـي. ڪٿـي هـو حضـور اڪرم صلى الله عليه وسلم ۽ حضرت علي مولا جو ذڪر آڻي ٿـو تـه ڪـٿـي وحـدت الـوجـود وارو فـلـسـفـو بيان ڪري ٿو ته ڪٿي نينهن جي نشي جي سرڪي چکي ٿو.روايت آهي ته نانڪ يوسف زندگيءَ جي آخري ڏينهن ۾ فقير غلام حيدر جو هٿ وٺي واليءِ رياست خيرپور مير علي مراد خان ٽالپر کي پارت ڪندي چيو ته، “هيءَ ٽاري اسان جي دعا جي پوکيل آهي، تون به هن کي دعا جي نظر جو پاڻي ڏيندو رهجان. فقير نانڪ يوسف جي وصال بعد مير علي مراد خان ٽالپر، غلام حيدر کي مرشد جيئن سمجهندو هو ۽ کيس جاگير جو پروانو لکي ڏنائين. جيڪو بعد ۾ هن باهه جي مچ ۾ ساڙي ڇڏيو هو. فقير غلام حيدر جو والد بلوچستان مان سنڌ ۾ آيو ۽ پنهنجي قبيلي جو سردار هو. پر غلام حيدر سرداري ڇڏي فقيري جي واٽ ورتي ۽ فقيرن واري گودڙي پاتي، جنهن سبب ‘گودڙيو’ سان مشهور هو. فقير غلام حيدر پنهنجي وقت جو قادرالڪلام شاعر هو. هن جو ڪلام سنڌي، سرائڪي، فارسي، اردو ۽ عربي ٻولين ۾ ملي ٿو. سندس ڪلام ۾ مجاز، ورهه جا ورلاپ ۽ وحدت الوجود جا نڪتا نمايان آهن. فقير غلام حيدر 22 جنوري 1877ع مطابق 7 محرم 1294 هجريءَ ۾ وفات ڪئي. سندس درگاهه ڳوٺ مينگهو فقير ۾ ربيع الاول جي 10، 11 ۽ 12 تي هر سال وڏو ميلو لڳندو آهي. فقير غلام حيدر گودڙيي جو ڪلام، درگاهه جي سجاده نشين ميان ٻڌل فقير، گودڙيو اڪيڊميءَ طرفان 1960ع ۾، ۽ پوءِ 1982ع ۾ ڇپرايو. جنهن جو مرتب وفا نواز علي شر آهي. سچل چيئر خيرپور طرفان الطاف اثيم ‘غلام حيدر گودڙيي جو رسالو’ جي نالي سان 2006ع ۾ ڇپرائي پڌرو ڪيو.

سٽون نديم حيدر شر ايڊوڪيٽ ڪراچي