User:Nakatosylivia/sandbox

OKUKOZESA WHATSAPP NGA NZINGULULA KIMU KU KIMU MU KUSOMESA ABAYIZI BINSANGAWANO(indirect object),KAABULINDIRIDDE(direct object),EBIKOLEBWAKO  NGA BIRAGA BIFO,(object of the preposition), ENKYUSALINNYA(predicate nominative) NE EÑNYINNYONNYOZI YA NAKONGEZALINNYA(predicate adjective).

Bya...NAKATO SYLIVIA 15/U/9494/PS

Ennyanjula.

Mu Luganda tulina ebintu ebikolebwako ekikolwa oba ebikolwa (object) era bisobola okubeera amannya oba nakasigirwa nga zeyolese nga nakasigirwa entab luganda era biyinza okukolebwako butereevu /ogusooka oba (kaabulindiridde)oba oluvannyuma/ogwookubiri(binsangawano) oba ebintu ebikolebwako  nga biraga kifo era nga biragibwa na nakalazi /ssenfo(object of the preposition).

KAABULINDIRIDDE.

Ly'e rinnya oba nakasigirwa oba ekintu kyonna ekikolebwako ekikolwa obutereevu oba omulundi ogusooka. Kabulindiridde kyekyo ekikolwa ekikolebwa we kituukira.era yeyoleka mu ngeri ez'enjawulo.

kaabulindiridde ebiseera ebisinga eddirira ekikolwa wabula era esobola okukisooka.

okugeza.

1. Babirye bamuwadde ssente. "ssente" zikolebwako butereevu ekikolwa eky'okugaba.

2. Suna ggita eyo eveemu eddoboozi

"ggita" nayo tulaba ng'ekolebwako ekikolwa ky'okusuna butereevu kuba gye basuna era ekikolwa ky'okusuna kwe kituukira amangu ddala nga kikoleddwa.

Namuddu amukubye ejjinja eddene.

"mu"eyo nakasigirwa ekolebwako butereevu ekikolwa ky'okkuba. Kaabulindiridde era esobola okuba nga esoba mu emu mu mboozi oba e'rinnyaerimu (compound direct object) era singa kibaawo tuba tulina okuziyunga n'obugambo obuyunzi nga ne,nga  oba ziyinza okuba nga zimenyeddwa bumenyebwa. Okugeza.

Taata akubye Jesca ne Prossy emiggo.

Mu mbeera bweti,

Jesca ne Prossy be ba kaabulindiridde.

Kaabulindiridde era esobola okulagibwa nga nakasigirwa embuuzi.(ani?,ki?,kyani?,). nakasigirwa zino kizira ng'ekibuuza kwekyo ekiba kyogerwako ng'ekyakolebwako ekikolwa.

Okugeza.

1. kooti ki gye waleeta Ku ssomero?

2. Ki kye waleeta Ku mukolo?

waleeta kye kikolwa.

waleeta ani? gwe baaleeta talagiddwa n'olwekyo "ki" esobola okuba kaabulindiridde.

Tuzuula tutya kaabulindiridde mu mboozi?

Step 1 : Zuula ekikolwa ekiri mu mboozi.

step2 :Weebuuze ani agenda            okukolebwako ekikolwa ekyo mu mboozi.

kati bwe tuzuula kiki ekikolebwako ekikolwa ekyo olwo oyo gwetuyita kaabulindiridde.

okugeza.

Taata yakutte omubbi.

ekikolwa:(               kwata )

ani yakwata?:             Taata

ani yakwatibwa? omubbi.

kati omubbi gwe tuyita kaabulindiridde kuba gwe baakolako ekikolwa ky'okukwata.

Amateeka agafuga kaabulindiridde mu mboozi.

Mu mboozi muteekwa kunmbaamu ekikolwa kuba tulina okulaba gwe kiba kikolebwako

Mu mboozi era mulina okubaamu omukozi era asobola okulagibwa oba okweyolekera mu nakasigirwa.kuba tuba tulina okulaba akola ekikolwa ekyo Ku kaabulindiridde.

singa emboozi ebaamu kaabulindiridde esukka mu emu ,tuba tulina okuziraga nga tukozesa obuyunzi oba akabonero akamenyi. Ebifaananyi ebiraga kaabulindiridde

BINSANGAWANO.

Ly'erinnya oba nasigirwa ekolebwako ekikolwa omulundi ogwookubiri mu mboozi.

Binsangawano era ly'erinnya oba nasigirwa efuna mu kikolwa oba aganyulwa mu kikolwa ekiba kikoleddwa Ku kaabulindiridde mu mboozi.

okugeza.

Majorine yawa Nabbona ekitabo ky'okuwandiikamu.

1. " Nabbona" ye binsangawano kuba y'afuna mu kikolwa ky'okugaba ekitabo era y'afuna ekitabo.

2.  Muleke akitwale.

"a" ye binsangawano kuba y'eganyulwa mu kikolwa ky'okutwala.

Binsangawano era esobola okulagibwa n'ebigambo ebisoba mu kimu.

okugeza.

3.   Paula yasindikira baganda be ssente.

"baganda be "be babinsangawano kuba be bafuna ssente era be baganyulwa mu kikolwa ky'okusindika.

Binsangawano nayo esobola okusukka mu emu mboozi

okugeza Babirye ne Kawuma Jajja abawadde ssente.

kati wano babirye ne Kawuma be ba binsangawano

Tuzuula tutya binsangawano mu mboozi?

step1: zuula ekikolwa ekiri mu mboozi step2: sooka ozuula kaabukindiridde nga tonnazuula binsangawano.

step3:, webuuze ani oba kiki ekifunamu mu kikolwa ekiri mu mboozi oba ekikolebwa ku kaabulindiridde.

okugeza.

Nakato awadde Naluyima engatto.

step1: ekikolwa. (okuwa)

step2. yamuwa ki (engatto).

step3:, yagiwa ani? (Naluyima) .era naluyima wano ye binsanagwano.

Amateeka agafuga binsangawano mu mboozi.

Mu mboozi muteekwa okubaamu ekikolwa.

Mu mboozi era mulina okubaamu kaabulindiridde olwo netufuna kye tunaawa binsangawano.

ebifaananyi ebiraga binsangawano.

EBIKOLEBWAKO NGA BIRAGA  BIRAGA KIFO. (object of the preposition)

Gano g'emannya oba nakasigirwa ezikolebwako   ekikolwa naye  nga bulaambikibwa  nnakalzi/ssenfo. ssenfo zino mulimu mu,e,ne ku. Ebiseera ebisinga ebeera Ku mukono gwa kkono amangu ddala nga tumaze okuwandiika oba okwogera nakalazi.

Wabula sikyateeka nti eriraana nakalazi.

okugeza.

1.  Nnagenze ne Maama Ku mukolo.

"mukolo " ky'ekikolebwako nga kiraga kifo kuba ky'ekifo ekikolebwako ekikolwa ky'okugenda

2.  Mujje tugende mu nnymba.

"nnyumba "kye kikolebwako ekiraga ekifo.

Tuzuula tutya ebikolebwako nga biraga bifo.

step1:   zuula ekikolwa.

step2:  noonya nakalazi eri mu mboozi.

step3: zuula nakalazi eyo ky'eraga. ekyo ky'ozuula nga nakalzi kye laga kye tuyita ekikolebwako ekiraga ekifo.

ENKUSALINNYA KKOZI(predicate nominative)

Ly'elinnya oba nakasigirwa ekyusa erinnya ly'omukozi w'ekikolwa mu mboozi  ne kiriwa erinnya eddala.

Ebiseera ebisinga enkpredicate kkozi etera  kuliraana kikolowa wabula nga sibuli kiddirira  ekikolwa nti eba nkusalinnya kkozi.

Eyinza okuba eriinya oba naksigirwa.

Era esobola okuba nga esoba mu  kigambo kimu.

okgz.

1. Musisi yali musirikale.

"musirikale" ye nkusalinnya.

kuba Musisi emuwa erinnya eddala oba emuyita erinnya eddala.

2. Babirye ye mulongo wange.

" mulongo wange" ye nkusalinnya

3. Namutebi ye mukwano gwange asinga. ENNYINNYONYOZI YA NAKONGEZALINNYA.

Ye nakongezalinnya eyongera okunnyonnyola omukozi/ekintu bwe kifaanana oba bwe kirabika oba bwe kyalabika.

Eno ebiseera ebisinga eriraana ekikolwa.

Okgz.

1. Musoke alabika mutamiivu.

"mutamiivu" ye nnyinyonnyozi kuba ennyonnyola musoke ky'ali oba ky'afaanana.

2. Omukolo gwa Nalumansi gwali munyuvu.

"munyuvu" y'ennyinnyozi nakongezalinnya kuba ennyonnyola omukolo gwa Nalumansi kye gw'ali.

Era ebyogeddwako waggulu bigenda kulambika oba okukolera mu kakodyo k'okuzingulula kimu ku kimu wamu ne tekinologiya wa what'sapp.mu mitendera gino omusanvu wammanga.

1. Obuzibu abayizi bwe basanga mu kusoma ebyogeddwako waggulu.

a. Okwawula binsangawano ne kaabulindiridde mu mboozi erimu amannya oba  nakasigirwa ezisoba mu  bbiri naddala nga byonna biri mu mboozi emu. b.  Okuzuula ebikolebwako nga biraga  kuba balowooza nti erina kubaawo amangu ddala nga  nakalazi emaze okuwandiikibwa /okulagibwa.

c.okutegeera enkyusalinnya kkozi.

2. Ebiruubirirwa by'okusomesa kuno.

a.  Omuyizi asobole okumanya  kabuulindiridde kye ki?,tuzuula tutya kaabulindiridde mu mboozi,era yeeyoleka etya mu ngeri ez'enjawulo wamu n'ama teeka agafuga kaabulindiridde.

b.  Omuyizi okumanya binsangawano kye ki?/ani mu mboozi,tugituukako tutya  mu mboozi omuli amannya amangi era n'engeri ez'enjawulo gye yeeyolekamu mu mboozi

c.  Okumanya amateeka agafuga kaabulindiridde ne binsangawano.

d.  Omuyizi okuzuula ebikolebwako nga kiraga kifo n'emitendera bye tweyambisa okukizuula.

3. Emirimu abayizi gye banaakola.

Mu mboozi zino ebiri mu bubonero obuwaabi   laga oba kaabukindiridde ,binsangawano oba kikolebwako ekiraga ekifo.

a. Abantu bangi baawa "Nalumansi" ebirabo Ku matikkira  ge.

b.  Twagwanda  Ku "mukolo"  gwa katumba.

c.  Nnalaga "Peter" entekateeka z'ekibuga empya.

d.  Ebiwuka bikuyingira mu "matu" nga weebasse. e.  Namungi w'omuntu ajja kubugiriza "omukulembeze" w'eggwanga.

f.  Musisi yawa kojja we "ekitabo"

g.  Leka "a"twale ekikopo ekyo.

h. Tusobola okulinnya Ku "kasozi" ne tunonayo enku.

4. Akakodyo akaneeyambisibwa mu kusomesa ebyogeddwako waggulu.

a. Akakadyo k'okuzingulula kimu Ku kimu.(scafolding). Kano ke kakodyo k'okuzingulula kimu Ku okuva Ku kyangu okutuuka Ku bizibu. Omusomesa akakozesa okusenvuza abayizi okuva ku kyangu okutuuka ku kizibu oba ku kinyusi ky'e byo ebiba bisomesebwa.

keeyambisibwa okuziba emiwaatwa awamu n'endowooza ennkyamu eyinza okubeera mu bayizi nga batandika okusoma ekintu ekipya ekiyinza okubalabikira nga ekizibu.

Engeri gyenda okukozesaamu akakodyo kano okusomosa abayizi kaabulindiridde,binsangawano n'ebikolebwako nga biraga bifo.

Engeri gye kiri nti akakadyo kano bazingulula kimu Ku kimu era nange okusomesa abayizi ngenda kubasomesa kaabulindiridde ne binsangawano ,ebikolebwako nga biraga bifo nga tugoberera emitendera gino wammanga.

okugeza nga tugenda okuzuula kaabulindiridde tujja kugiberera bino.

a. Okumanya kaabulindiridde kye ki mu mboozi.

b. tujja kusooka tuzuule ekikolwa mu mboozi.

c.tunoonye ani gwe bakolako ekikolwa ekyo.

d.tulabe ebifanaanyi eby'enjawulo.

d.Tulabe n'amateeka agafuga kaabulindiridde.

Ate Ku binsangawano tujja kukola bino era mu ngeri y'okuzingulula kimu Ku kimu.

a. okumanya binsangawano kye ki.

b.okuzuula ekikolwa ekiri mu mboozi.

c.okuzuula kaabulindiridde mu mboozi.

d. okunoonya kiki ekiganyulwa mu kikolwa ekikolebwa ku kaabulindiridde.

e.okumanya amateeka agafuga binsangawano mu mboozi.

Ate mu Kusomesa ebikolebwako nga biraga bifo akakodyo kano tugenda Ku kakozesa bwetuti.

a .tunoonye ekikolwa ekiri mu mboozi. b.tunonya ssenfo eri mu mboozi.

b. oluvannyuma twebuuze nti ssenfo eyo eraga ki?

c.tumanye n'amateeka agafuga ebikolebwako nga biraga bifo.

5.Tekinologiya asobola ayinza okunnyamba okutuukiriza ebiruubirirwa byange.

What'sspp. guno gwe gumu ku mikutu emigatta Bantu ogwatandikibwawo abantu okuli Brian.wamu ne banne okusobola okusobozesa abantu okubaganya ebirowoozo ku ekyo ekiba kyogerwako.ku what'sapp omuntu ayinza okuweerezaayo text,video,voice massage oba ebifaananyi okwongera okumanyisa abantu obulungi ekyo ekiba kyogerwako.

Nange bwentyo bwe ngenda okukozesa wha'sapp okusomesa abayizi ebyo ebyogeddwako.

Tujja kufuna ebibuuzo okuva eri abayizi wano n'omusomesa nga tuyita ku kibinja ekyatondeddwo omusomesa ebifaananyi ebyongera okukaatiriza ekyo ekyogerwako

tekinologiya ono ajja kunnyamba okutuukiriza ebigendererwa byange kuba abayizi bajja kusobola okulaba wbyo byonna ebinaaba bisomesebwa, kino basobola okukikola nga bakomyawo ekyo ekiba kyogeddwako singa aba tatangaaliddwa. bulungi olwo naye n'asobola okusenvurira awamu ne banne n'okwongera okutegeera ekyo ekinaaba kyogerwako.

Era what'sapp yakozebwa bwati.

Obukwatane wakati wa what'sapp n'akakodyo k'okuzingulula kimu ku kimu mu kutuukirza ebigendererwa byange.

Tekinologiyw wa what'aapp yannyamba okubuurizaako abayizi ku kyebamanyi kwebyo wbyali bigenda okusomwsebwa era abayizi baafuna ebibuuzo wamu n'okulambikibwa ku by'okuddamu byayo nga mbazingulirira kimu ku kimu nga tetunaaleeta birala

Ebifaananyi byafunibwa abayizi okuyita ku what'sapp abayizi ne babuuzibwa ku byali bisomesebwa era nebeeyongera okumanya obulungi ebyali byogerwako era balambikibwa mpola mpola ku bifaananyi ebyo okutuuka abayizi lwe batuuka ku kwawula ebintu ebyo.

Okukubira.

Ebiruubirwa byatuukirira bulungi olw'okukozesa what'sapp n'akakodyo k'okuzingulula kimu ku kimu. newankubadde nga wandibaayo tekinologiya ayinza okutuuliriza ebigendererwa ebyange mu bwangu. gamba nga YouTube nga wano omusomesa asobola okukwata vidoe nga asomesa nakateeka ku youtube nga singa omuyizi aba ayagadde okwejjukanya ku kiki ekyasomesebwa era n'ekyayogerwa omusomesa oba abayizi agenda ku YouTube naddamu okukolaba olwo najjukira ebyayogerwa era ebyasomesebwa.