User:Nantegeeva/sandbox

LUGANDA PULOJEKITI

OKWEYAMBISA TEKINOLOGIYA WA GOOGLE FORMS NAKAKODYO KA MULTIPLE PERSIPECTIVES OKUSOBOZESA ABAYIZI BANGE OKUTONDAWO EMBOOZI EMPYA MU KUWANDIIKA NG'OKOZESA EBIKA BY'EBIGAMBO EBINGI (writing with variety). BYA: NANTEGE EVA 15/U/21108/PS

OKUWANDIIKA NG'OKOZESA EBIKA BY'EBIGAMBO EBINGI. kuno kwekuwandiika ng'okozesa ebika bya ffuleezi ez'enjawulo mu sentensi. Ezimu Ku ffuleezi zetuyinza okukozesa ze zino:

1.FFULEEZI Y'EKIKOLWA kino ky'ekikolwa kyennyini n'ebikolwa ebiyambi. Ebimu ku bikolwa ebiyambi ebisinga okukozesebwa bye bino: Okuba, nebirala. Eby'okulabirako; a). Abasawo bangi babadde bakwatibwako Ku kya ssenyiga omupya. b). Omukungaanya asubuudde sitampu empya. c). Onajjukira w'embeera n'ennamba yange ey'essimu?

2. FFULEEZI YA NAKALAZI: Eno etera kutandika be nakalazi ate n'esembyayo erinnya oba nakasigirwa. Eby'okulabirako: a). Tomas yayingidde munnyumba ekutte enzikiza. b). Abafuusa baakoledde abaana obukodyo obungi. c). Omusajja akuliridde mu myaka yagenze Ku yafeesi y'omusawo leero.

Ekigambo ekikomekkereza ffuleezi ya nakalazi kye kikolebwako kya nakalazi. My buli sentensi eri wano wammanga, mulimu ffuleezi ya nakalazi n'ekikolebwako kya nakalazi;

a). Emiti gyonna gyakomoleddwa abakozi. b). Onaalaga nekeleesi yo eri bajjajjaabo?

3. FFULEEZI YA NAKONGEZALINNYA: Eno ye ffuleezi ya nakalazi eyongera okunnyonyola erinnya oba nakasigirwa. Ffuleezi ya nakongezalinnya ebeerawo oluvannyuma lw'erinnya oba nakasigirwa gyennyonyola. Okutwaliza awamu, bwoba tosobola kujjawo ffuleezi ya nakalazi mu sentensi, ebiseera ebisinga eba ffuleezi ya nakongezalinnya. Jjukira anti ffuleezi ya nakongezalinnya eba terina kikolwa.

Eby'okulabirako; a). Bano abakazi abali mu kifaananyi kino bassenga bange. b). Pulogulaamu eziri Ku ttivvi ye gyasinga okwagala ziddibwamu nnyo.

4. FFULEEZI YA NAKONGEZAKIKOLWA: Ffuleezi ya nakalazi eddamu ekimu Ku bibuuzo bino;ddi? wa? tya? lwaki? mu mbeera ki? eyo ye ffuleezi ya nakongezakikolwa. Bwoba osobola okujjawo obulungi ffuleezi ya nakalazi me sentensi, eyo eba ffuleezi ya nakongezakikolwa. Jjukira nti ffuleezi ya nakongezakikolwa tebaamu kikolwa. Eby'okulabirako; a). Twatambudde oluvannyuma lw'ekyeggulo. b). Abawala n'abalenzi abato badfuse ngabayita my kituli.

5. FFULEEZI ERIMU EBIGAMBO EBYONGERA OKUNNYONYOLA ERINNYA (APPOSITIVE PHRASE); Lino ly'erinnya oba nakasigirwa (eriko ebiginnyonyola ) eteekebwa okuliraana erinnya eddala oba nakasigirwa okuginnyonyola. "Appositive" kye kigambo ekyongerezebwa oba ekibinja ky'ebigambo ebikozesebwa okunnyonyola erinnya oba nakasigirwa. Tewali kikolwa kirabikira mu ffuleezi eno. Eby'okulabirako; a). Michelle Rogers, omukuumi Ku biiki ya smith, yakola okutaasa kwa mirundi esatu omwezi oguwedde. b). Red Deli, muliranwa waffe Ku sitoowa, alina emyaka nsanvu mu etaano nokusukkawo. c). kkumineemu, ennamba y'ennyumba ya Joe, era y'ennamba ya sitoowa ye.

6. FFULEEZI Y'EBISEERA (PARTICPLE PHRASE); kika kyakikolwa, ate nga kigambo ekikolebwa okuva mu kikolwa, naye nga ffuleezi eno olumu ekola nga olubu lw'ekigambo. Eby'okulabirako: a). Ekyokuddamu kya Maama ekitategerekeka kyatubuzaabuzizza. b). Ono omujaasi eyerabiddwa ajakuweebwa ekitiibwa bannakibuga wiiki eddako. c). Abakozi abaasasuddwa baabadde basanyufu n'omusaala gwabwe.

7. FFULEEZI YA KINNAMBEERANTABIRA (PARTICIPIALPHRASE) : Ebeeramu ffuleezi y'ebiseera, ebiginnyonyola n'ebigambo ebirala ebyetaagisa okumalayo ekirowoozo ekitandikiddwa ffuleezi y'ebiseera. Ekika kya ffuleezi kino okutwaliza awamu kigoberera oluvannyuma oba n'ekisooka erinnya lyekinnyonyola. Eby'okulabirako: a). Ngava mu lukiiko lwa bannamawulire, munabyabufuzi yawulira nga mumativu olw'ebyokuddamu bye. b). Ekiwandiiko ekyasindikidwa abakozi kyafuniddwa bulungi. c). Ekirabo kya Taata, ekyaleetebwa L muganda wange, yabadde ssaawa eyazaabu.

8.NANTABIRALINNYA(GERUND) NE FFULEEZI YA NANTABIRALINNYA (GERUND PHRASE):

Nantabiralinnya; kino kye kika ekyokubiri eky'ekikolwa, kikola nga erinnya. Nantabiralinnya oba ffuleezi ya nantabiralinnya yonna singa eba egyiddwa mu sentensi, ebigambo ebisigaddewo tebikola sentensi ewa makulu. Eby'okulabirako: a). okuyiga kya kuzannya eri Katende me Moe. b). Geraldine ayagala nnyo okutambula engendo empanvu.

FFULEEZI YA NANTABIRALINNYA; Erimu nantabiralinnya, ebiginnyonyola, n'ebigambo ebirala ebimalayo ekirowoozo ekyatandikiddwa nantabiralinnya. Eby'okulabirako: a). Okugula engoye empya kisanyusa Terry ne Anne. b). Tommy kyasinga okwagala kwe kudduka engendo empanvu. c). Omukwano gwa Joanna eri okudduka gumukumye nga mulamu nnyo.

9. EKITALIIKO KKOMO (INFINITIVE) NE FFULEEZI ETALIIKO KKOMO (INFINITIVE PHRASE). Ekitaliiko kkomo: kino kijjibwa mu kigambo ekigattibwa Ku  kikolwa. Ekitaliiko kkomo kisobola okukola nga erinnya, nakongezalinnya ,oba nakongezakikolwa. Eby'okulabirako: a). Okuwangula kyekirubiirirwa kya Teddy. b). Kelly alina ekirubiirirwa ky'okuwangula. c). Kelly ajja kurubiirira kuwangula.

FFULEEZI ETALIIKO KKOMO: Erimu ekitaliiko kkomo, ebiginnyonyola n'ebigambo ebirala ebyetaagisa okumalayo ekirowoozo ekitandikiddwa n'ekitaliiko kkomo. Eby'okulabirako: a). Lorene yali ayagala kubeera musawo. b). Ekirubiirirwa kya Henry kwali kusanyusa bantu balala.

OMULIMU:

Wano we wali omukisa two okulaga engeri gy'oyinza okukozesaamu ebika by'ebigambo eby'enjawulo my nzimba ya sentensi ez'enjawulo ng'owandiika. Saza Ku ffuleezi oba kiroozi gy'oyinza okukozesa mu buli sentensi. Wandiika eky'okuddamu kyo Ku lupapula olw'enjawulo.

1. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi ya nakongezalinnya. 2. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi ya nakongezakikolwa. 3. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi y'ebiseera. 4. Wandiika sentensi ng'esembyayo ffuleezi etaliiko kkomo. 5.Wandiika sentensi ng'etandika ne ffuleezi ya nantabiralinnya. 6. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi erimu ebigambo ebyongera okunnyonyola erinnya. 7. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi ya nakongezalinnya. 8. Tandika sentensi ne ffuleezi ya nakongezakikolwa. 9. Wandiika sentensi ng'esembyayo ffuleezi y'erinnya. 10. Wandiika sentensi ng'erimu ffuleezi za nakongezakikolwa bbiri.

OKUKOMEKKEREZA FFULEEZI. (phrases finale).

OMULIMU:

Wandiika kituufu oba kikyamu mu bbanga erikuweereddwa Ku ntandikwa y'emboozi.

1. ....................ffuleezi eya nakalazi esobola okukola nga nakongezalinnya oba nakongezakikolwa. 2. ..................."kubanga" si nakalazi. 3. ...................ffuleezi ya nantabiralinnya esobola okukola ng'erinnya. 4. ..................erinnya oba nakasigirwa esembyayo ffuleezi ya nakalazi eyitibwa nakalazi ekolebwako. 5. .....................ffuleezi ya nantabiralinnya esobola okujjibwa my sentensi  ate sentensi eyo nesigala ng'ewa amakulu. 6. ..............."Twagenze okuzina" mulimu ffuleezi ya nakalazi ng'ekoze nga nakongezalinnya. 7. .................Waliwo ebika bisatu eby'ebikolwa kwe kugamba : ffuleezi y'ebiseera, nantabiralinnya, n'ekitaliiko kkomo. 8. .............Ffuleezi ya nakongezalinnya esobola okubaamu n'ekikolwa. 9. ...............Ffuleezi ya nakalazi ng'ekoze nga nakongezalinnya, ebeerawo oluvannyuma lw'ekigambo ky'ennyonyola. 10. ................"Okulaba obulungi bw'ekikula" kyakulabirako kya ffuleezi etaliiko kkomo. 11. ................Mu sentensi, "okugya ebibajje mu bisenge ebyawaggulu tekyabadde kyangu" , ffuleezi "okugya ebibajje mu bisenge ebyawaggulu". Kyakulabirako kya ffuleezi eya kinnambeerantabira. 12. ...................Nakasigirwa esobola okuba ekikolebwako kya nakalazi. 13. ..................Ffuleezi "Ku basinze obungi" kyakulabirako kya ffuleezi ya nakalazi.

OMUTENDERA OGUSOOKA:

Abayizi bange basanga obuzibu bw'okutondawo emboozi empya Ku ffuleezi ez'enjawulo. Kubanga abayizi bange tebasobola kulaga bukwatane wakati wa ffuleezi ezo, tebasobola kwawula mboozi ezo singa ziba zigattidwa mu mboozi ezo, tebasobola kutereeza ffuleezi ezo singa ziba ziwandiikiddwa mu bukyamu n'ebirala bingi.

OMUTENDERA OGW'OKUBIRI.

Wetunaamalira okusoma, abayizi bange bajja kuba basobola okutondawo emboozi empya Ku ffuleezi zetunaaba tusomye.

OMUTENDERA OGW'OKUSATU.

Tonda emboozi empya Ku ffuleezi zino wammanga: a). ffuleezi y'ekikolwa. b).ffuleezi ya nantabiralinnya. c). ffuleezi y'ekiseera. d). ffuleezi ya nakongezalinnya.

OMUTENDERA OGW'OKUNA.

Akakodyo ka multiple perspectives.

Kino kimiimo kinene ddala ekizingirwamu ebirowoozo, n'emirimu egiyinza okukwasaganyizibwa ng'abantu beegasse wamu oba kinnoomu. Mu kukozesa akakodyo kano nga nsomesa, kiwa abayizi bange obuvumu bw'okwelowooreza bokka saako n'okutondawo ebintu ebipya. kwekugamba nti abayizi bange mbawa ebika bya ffuleezi eby'enjawulo era ne mbibannyonnyola. Oluvannyuma nembagamba nti okusinziira Ku binnyonnyolo bye bafunye, batandike okutonda emboozi Ku bika bya ffuleezi ebyo. Bwe bamaliriza, nembiyisaamu ate oluvannyuma ne tukubaganya ffenna ebirowoozo. Bwetuba tukozesa akakodyo kano, tugoberera bino wammanga: a). Tutandika n'ekirowoozo ekisinga obukulu, netukiwa eby'okunnyonnyolako ebisaanidde. Okugeza; tusobola okutandika ne ffuleezi y'ekikolwa oluvannyuma netuginnyonnyola. b). omusomesa aliba okumanya nti abayizi bonna tebafaanaganya birowoozo era awo asobola okubuuza omu Ku omu Ku ki kyalowooza Ku ffuleezi y'ekikolwa. c). Okunnyonnyolera ddala obulungi omulamwa abayizi nebasobola okugutegeerera ddala n'okukakasa nti eby'okulabirako byebawade bituufu oba bisaanidde. Awo era omusomesa ayongera okutangaaza ekituufu. d). Omusomesa asobola okwongera ookwongera okunnyonnyola nga akozesa tekinologye wa Google forms okusobozesa abayizi be okutegeera obulungi. e). Abayizi baweebwa omulimu gw'okukolerwa awaka era kino bakikola nga bayambibwako abazadde. kino kibayamba okulowooza ennyo.

OMUTENDERA OGW'OKUTAANO.

Tekinologiya ow'enjawulo gyayinza okunnyamba okutuukiriza ebigendererwa by'okusomesa.

WHATSAPP.

Nga omusomesa nsobola okukozesa whatsapp nga tekinologiya nga mpereeza abayizi bange ebifaananyi, vidiyi, n'obutambi bw'amaloboozi nze kennyini omusomesa bwenetondeddewo. Amaloboozi gano gasobola okuba mu ngeri y'ekibuuzo oba okuwabula.Era n'abayizi basobola okubuuza nga bakozesa omukutu gwegumu. Awo nno nze nga omusomesa ayagala okuyamba abayizi bange okutondawo emboozi ez'enjawulo Ku ffuleezi ez'enjawulo, nsobola okubaweereza ekifanaanyi nebakyefumiitirizaako oluvannyuma nembalagira okutonda emboozi.

EBIRUNGI BY'OKUKOZESA WHATSAPP.

Nga omusomesa, nsobola  okuweereza abayizi  amaloboozi ag'enjawulo (audio) mu ngeri y'ekibuuzo oba okuwabula, era nsobola n'okwongera okunnyonnyola kyebatategedde. wano, omuyizi bwaba alina kyatawulidde asobola okuzza akatambi mu maaso oba emabega olwo naasobola okuwulira obulungi.

Nga omusomesa, nsobola okuwulizigànya n'abayizi bange nga Bali wabweru n'ekibiina. Wano nno abayizi basobola okuweereza kyebatategedde n'ennyongera okubannyonnyola ate n'okubawa emirimu egy'okukola.

Nga omusomesa, nsobola okuweereza abayizi bange ebifaanananyi nga nkozesa whatsapp, nebabyefumiitirizaako oluvannyuma nebampa eby'okuddamu. Wano abayizi era baba batonda mboozi.

OBUNAFU OBULI MU KUKOZESA WHATSAPP.

Omuyizi yetaaga okuba nga ayungiddwa Ku mutimbagano buli kaseera okusobola okumanya ebigenda mu maaso. Kino nno kikalubiiriza abayizi abatalina bulungi ssente z'okuyungibwa Ku mutimbagano nti baba tebasobola kulaba kigenda my maaso.

Omuyizi yetaaga okuzza obujja whatsapp ye bulk kadde era kino bwaba takikoze, ayinza obutafuna ebyo ebikubaganyizibwako ebirowoozo.

TABLETS. Kino kika kya kkompyuta ekitaseerebwa nnyo era omusomesa ayinza okikozesà nga asomesa abayizi be. Tablet eno esitulikika era etambulikika nayo bulk wamu. Nga omusomesa, nsobola okukozesa tablet eno okusomesa abayizi bange ffuleezi ez'enjawulo era engeri gyekiri nti njagala batondawo emboozi empya, nsobola okubaweereza ekifanaanyi oba ekibuuzo olwo no nebanziramu mbagirawo.

EBIRUNGI BY'OKUKOZESA TABLET NGA TEKINOLOGIYA.

Tablet eyamba abayizi n'abasomesa okuwuliziganya obulungi. Wano nno omusomesa asobola okuweereza ekibuuzo eri abayizi be ate no abayizi nebakiddamu my bwangu.

Nyangu okusitula okusinga obutabo obukozesebwa mu kusomesa (textbooks). Wano ku tablet, omusomesa asobola okujja obutabo obwo ku mutimbagano naaba nga atambula nabwo buli wamu anti aba abusitulidde ku kintu kimu "tablet".

OBUNAFU BW'OKUKOZESA TABLET NGA TEKINOLOGIYA.

Kyetaagisa obukugu obw'enjawulo eri abayizi wamu n'abasomesa ku nkozesa ya tablets. Kale singa wabaawo omuyizi atasobola okukozesa tablet, olwo anaaba tali bulungi ku mulamwa.

Singa omusomesa yekka yaaba ne tablet, abayizi abamu bayinza okuteeka ebirowoozo byabwe ku musomesa ne tablet ye okusings kwebyo ebisomeseddwa. Awo nno omusomesa agenda okumaliriza nga abayizi tebalina kyebategedde.

ECKOVATION.

Eckovation gwe mukutu okukozesebw mu kisomesa era nga gukozesebwa mu masomero be mu ssetendekero. Eckovation ayamba omusomesa okutonda ebibinja mu bayizi wano, n'abasindikira ebifanaanyi, obutambi bw'amaloboozi saako n'ebiwandiiko eby'enjawulo. Wano nno nga nze omusomesa ayagala okuyamba abayizi bange okutondawo emboozi ez'enjawulo ku ffuleezi ez'enjawulo nsobola okumozesa tekinologiya ono.

Tekinologiya ono eyatandikibwawo Ritesh Singh ne munne. Era nga bano bagamba

"With the power of digital and education technology, eckovation not only plans to have its presence across geographies but also wants to build a scalable technology that can be penetrated across the globe".

Ekivvunulwa nti:

N'amaanyi g'okukozesa tekinologiya mu kusomesa, eckovation tayamba buyambi kubeerawo naye ayamba okuzimba tekinologiya asobola okukozesebwa abantu okwetoloola ensi.

FACEBOOK.

Guno omukutu osobola okugukozesa okukwatagana n'abantu ab'enjawulo. Nga omusomesa, nsobola okukozesa omukutu guno nga tekinologiya nga nsomesa. Wano nsobola okuwa abayizi emirimu egy'enjawulo okusobola okubayamba okutondawo emboozi empya ku ffuleezi ez'enjawulo. Okugeza; abayizi nsobola okubaweereza vidiyo, ekifanaanyi oba akatambi k'amaloboozi, nembabulozaako ebibuuzo oluvannyuma bo nebampa eby'okuddamu. Awo nno tekinologiya ono mulungi wakukozesa.

EBIRUNGI BY'OKUKOZESA FACEBOOK NGA TEKINOLOGIYA.

Tekinologiya ono awa abayizi bange abukugu bw'okuwandiika saako n'okutunuulira ekifanaanyi nebeefumiitiriza oluvannyuma nebampa eby'okuddamu.

OBUNAFU BW'OKUKOZESA FACEBOOK NGA YEKINOLOGIYA.

Abayizi betaaga okuba nga bayungiddwa Ku mutimbagano buli kadde ate era kyetaagisa n'obukugu obw'enjawulo omuyizi bwalina okukozesa okusobola okukozesa tekinologiya ono.

GOOGLE FORMS.

Ono ye tekinologiya awa omusomesa omwagaanya gw'okubuuza buli kika kya kubuuzo kyayagala. Wano my google forms, omusomesa asobola okuweereza bayizi ekifanaanyi oba vidiyo oba ekibuuzo ekyengeri yonna. Awo nno nga nze omusomesa ayagala okuyamba abayizi bange okutonda emboozi empya ku ffuleezi ez'enjawulo, nsobola okuweereza abayizi ekifanaanyi nebakyefumiitirizaako oluvannyuma nebanziramu. Tekinologiya ono nsobola n'okumukozeseza mu kibiina era nga wano abayizi basobola okunziriramu okumu olwo bwebaba tebategedde ne mbalungamya.

EBIRUNGI BY'OKUKOZESA GOOLE FORMS.

Awa omusomesa omwagaanya okubuuza ebibuuzo eby'enjawulo. Okugeza; ebyetaaga eky'okuddamu ekimpimpi (short answer questions), ebyetaaga abayizi okulondako eky'okuddamu ekituufu (multiple choice questions) n'ebibuuzo ebirala. Wano kiwa omuyizi omwagaanya waakiri okuddamu ekibuuzo ekimu ekimwanguyira.

OBUNAFU BW'OKUKOZESA GOOGLE FORMS NGA TEKINOLOGIYA.

Omuyizi yetaaga okuba n'obukugu my kukozesa Google forms era bwataba nabwo aba tasobola kumanya bigenda my maaso ate era yetaaga okuba ngayungiddwa Ku mutimbagano okusobola okwetaba mu bisomesebwa oba ebibuuziddwa.

OMUTENDERA OGW'OMUKAAGA.

Tekinologiya okira omukozese okusonola okutuukiriza ebigendererwa byo eby'okusomesa.

Google forms nga tekinologiya.

Ono ye tekinologye awa abayizi ebbeetu okwegazaanya obulungi nga basoma. N'olwekyo, nga njagala okuyamba abayizi bange okutondawo emboozi empya ffuleezi ez'enjawulo, ngenda kukozesa tekinologye ono. Tekinologye ono ampa ekyanya okubuuza abayizi bange ebika by'ebibuuzo eby'enjawulo gamba nga eby'obujjukizi, eby'okutegeera, eby'okwefumiitiriza, n'ebirala bingi. Engeri gyekiri nti abayizi bange tebasobola kwawula mboozi ezo singa ziba zzigattiddwa mu ndala, tebasobola kutereeza mboozi ezo singa ziba ziwandiikiddwa mu bukyamu, nsobola okubabuuza ebibuuzo eby'enjawulo okusobola okubayamba okukola kyenjagala. Okugeza;

Ku mboozi zino londako emu egwa mu ffuleezi y'ekikolwa. a). Onajjukira w'embeera n'ennamba yange ey'essimu? b). Abafuusa baakoledde abaana obukodyo bingi. c). Emiti gyonna gyakomoleddwa abakozi. d). Bano abakazi abali mu kifaananyi bassenga bange.

Ku mboozi zino ezikuweereddwa, londako etagwa mu ffuleezi ya nnakalazi. a). Eky'okuddamu kya Maama ekitategeerekeka kyatubuzaabuzizza. b). Abafuusa baakoledde abaana obukodyo bungi. c). Bano abakazi abali mu kifaananyi bassenga bange. d). Emiti gyonna gyakomoleddwa abakozi.

a). b ne d. b). a ne c

OMUTENDERA OGW'OMUSÀNVU.

Engeri obukwatane obuli wakati wakakodyo ne tekinologiya gwe neeyambisizza gye binsobozesezza okutuukiriza ebigendererwa by'okusomesa kwange.

Nga nkozesa tekinologiya was Google forms wamu n'akakakodyo ka multiple perspectives,abayizi bange basobodde okutondawo emboozi empya Ku ffuleezi ez'enjawulo. Kino nkikoze nga mbaweereza ebifanaanyi eby'enjawulo Ku Google forms nebabyefumiitirizaako, oluvannyuma nebampa eby'okuddamu byabwe. Bulijjo webaabanga tebategedde nabaterezanga. Buli abayizi bwebaatunuliranga ebifanaanyi bino, baasobola okutonda emboozi empya ku ffuleezi ez'enjawulo okugeza; ffuleezi y'ekikolwa, ya nakongezalinnya me ffuleezi endala.

OKUKUBIRA:

Abayizi bange basobodde bulungi okutondawo emboozi empya Ku ffuleezi ez'enjawulo nga bayita my kukola emirimu egibaweereddwa obut≥aweera ssaako n'okuwuliriza okuwabula kwange eri no nga omusomesa. Bwe batyo abayizi bwebavvunuse okusoomooza kwebaabadde balina.

EBIJULIZIDDWAMU.

1. Blooms taxonomy 2. Brian Acton and Jan Koum(2009). Inventors of whatsapp. 3. Ritesh Singh and Akshat Goel. Inventors of Eckovation.