User:Nasibu Maulidi Omary/sandbox

AFYA NA LISHE KATIKA JAMII ZA KISWAHILI-Tanzania

 * Nakala hii inahusu utayarishaji wa chakula cha asili cha kiafrika hususani kwa jamii za East Africa kwa kupitia joto (kupika kutumia jiko). Kwa muhtasari wa jumla, angalia Muhtasari wa maandalizi ya chakula. Kwa mitindo mbalimbali ya vyakula vya kimataifa, angalia vyakula.

Chakula ni kirutubisho muhimu sana kwa wanadamu na maisha hayangewezekana bila lishe bora. Chakula kwa kawaida ni cha mimea, Wanyama, au nafaka ambavyo hu ana virutubisho muhimu kama vile wanga, mafuta, protini, vitamini au madini. Chakula hiki hii humezwa na kiumbe na kunasishwa na seli za kiumbe hiki kutoa nishati, kudumisha maisha, au kuchochea ukuaji wa mwili.

Kwa Tanzania, upungufu wa virutubisho na utapiamlo vimekua ni tatizo kubwa la kudumu. Upungufu wa viini lishe ni moja ya sababu kuu ya kudumaa miongoni mwa watoto, na utapiamlo unaweza kusababisha si tu magonjwa yasiyo ambukiza kwa ujumla lakini pia unaweza kuwaweka akina mama wajawazito katika hatari. Tafiti mbalimbali zinaonesha kuwa ulaji wa lishe Tanzania upo kwa kiwango cha chini sana ya kiwango cha kidunia kilichopendekezwa na WHO.

Vyakula mbalimbali na namna ya kuviandaa
Utayarishaji wa chakula ni pamoja na kuchagua viungo vya chakula vinavyohitajika na kushughulikia kwa usahihi viungo ili kutoa sehemu za mlo pia kuleta ladha ya chakula.

1.Mapishi ya kande
Mahitaji


 * Mahindi yaliyokobolewa vikombe 4


 * Mbaazi nzima iliyochaguliwa vizuri vikombe 2
 * Vitunguuu maji ukubwa wa kati 2
 * Mafuta ya kupikia vijiko vya chakula 4
 * Chumvi kijiko cha chakula (mfuto) 1
 * Tui la nazi vikombe 2
 * Karoti ukubwa wa kati 2
 * Pilipili hoho kubwa 1
 * Tangawizi ukubwa wa kati kipande 1
 * Vitunguu saumu vidole 6-8

Utayarishaji


 * 1) Safisha mahindi na mbaazi
 * 2) Bandika jikoni
 * 3) Chemsha mchanganyiko huo hadi uive na ipua.
 * 4) Menya na katakata vitunguu maji
 * 5) Menya na utwange vitunguu saumu na tangawizi
 * 6) Kaanga vitunguu maji hadi viive ; ongeza saumu
 * 7) Kaanga kidogo ongeza tangawizi, karoti na nyanya zilizoandaliwa
 * 8) Weka chumvi ¼ kijiko na endelea kukaanga hadi vichanganyike
 * 9) Pilipili hoho iwe ya mwisho kuwekwa ili isiive sana, ilete ladha
 * 10) Pilipili mbuzi iwepo kama unapenda
 * 11) weka tui la nazi la tatu na la pili koroga hadi lichemke
 * 12) weka mchanganyiko wa mahindi na mbaazi changanya vizuri na uendelee kupika kwa moto mdogo
 * 13) Weka tui la kwanza kwenye makande na uchanganye vizuri, acha mchanganyiko uchemke kwa moto mdogo kwa muda.
 * 14) Ipua na uandae

2.Supu ya Maboga Lishe
Mahitaji


 * Maboga lishe (batanati) 2
 * Kitunguu maji (kikubwa) 1
 * Pilipili hoho (ukubwa wa wastaniyakati) 1
 * Nyama ya kuku au ya ng’ombe1/2 (nusu)
 * Maji 1/2 (nusu) lita
 * Maziwa freshi 1/2 (nusu) lita
 * Chumvi Kijiko 1 cha chai

Utayarishaji


 * 1) Osha mboga zote na nyama. Menya batanati maboga lishe (batanati) na kitunguu maji.
 * 2) Kata mboga mboga zote katika vipande vidigo. Ondoa mbegu za maboga lishe (batanati) na pilipili hoho.
 * 3) Weka mboga zote kwenye sufuria, kisha weka maji mpka kufunika mboga. Chemsha kwa moto mdodgo kwa dakika 15 mpaka iive.
 * 4) Sambamba, chemsha kuku kwenye sufuria nyingine hadi ilainike ili kupata supu.
 * 5) Ponda mchemsho huo wa mboga. Tumia uma, kijiko au mpekesho.
 * 6) Punguza moto mpka wastani na ongeza maziwa freshi na nyama ya kuku pamoja na supu.
 * 7) Tayari kwa kula