User:Nsubuga Ibrah/sandbox

PROJECT WORK.

NAME: NSUBUGA IBRAHIM.

PROJECT WORK.

NAME: NSUBUGA IBRAHIM.

REG NO. 15/U/11528/PS.

STD NO 215006651.

OMULAMWA: SENTENSI EZIRIMU ABAKOZI ABABIRI

OKUSOOMOZEBWA ABAYIZI BANGE KWEBASANGA.

Abayizi bange ab'ekibiina eky'okusatu ku kinaawa high school kawempe basanga okusoomozebwa okw'okutegeera wamu n'okumanya sentensi ezirimu abakozi ababiri. Abayizi bafuna okusoomozebwa kuno naddala nga nakasigirwa zikozeseddwa okusobola okukiikirira abakozi mu sentensi ez'enjawulo. Kino nange kinsoomooza nga omusomesa kubanga sijjakkozesa mannya g'abakozi bokka okusomesa abakozi mu sentensi era nga mbeera nina okw'eyambisa nakasigirwa okusobola okujjayo omulamwa gw'ekyo kye nsomesa. Abayizi bafuna okusoomozebwa kuno nga tebawula bitundu bikozi ku bitundu birala ebiri mu sentensi ez'enjawulo. Kino kireetera omuyizi obutamanya muwendo gw'abakozi mu sentensi olw'obutasobola kw'awula bakozi basukka mw'omu mu sentensi. Eky'okulabirako nga nakasigirwa zikozeseddwa mu sentensi.

Ssi "ye" wadde "bo" yagenze ku ssomero. "Ye" ne "bo", Nakasigirwa enkozi, ezikiikiridde abakozi babiri mu sentensi. Kuno kusoomozebwa eri abayizi olw'ensonga nti mu sentensi basobola kumanya abakozi nga amannya g'abakozi gakozeseddwa okusobola okutegeera obulungi, Era kusoomozebwa Eri omusomesa kubanga alina okusala amagezi agayamba abayizi okumanya ebitundu ebikozi wamu n'omuwendo gw'abakozi mu mbeera yonna nebwezibeera nga nakasigirwa z'ezikozeseddwa mu sentensi

EBIRUUBIRIRWA (OBJECTIVES).

1.Omuyizi asobole okumanya enkozesesa ya Nakasigirwa mu sentensi okusobola okukiikirira abakozi mu sentensi. Kumutendera guno omusomesa alina okusomesa ebika bya Nakasigirwa ez'enjawulo ezikozesebwa okukiikirira abakozi mu sentensi. Omuyizi alina okumanya okukozesa nakasigirwa zino omuli,[nze,ggwe,ye,ffe,mmwe,bo n'endala ]wamu n'okuzaawula ku bitundu ebirala mu sentensi. Omuyizi yegezaamu n'okuwandiika sentensi ez'enjawulo nga y'eyambisa nakasigirwa ez'enjawulo mu sentensi, eky'okulabirako:

Ssi ' ye' wadde 'bo' afiiridde mu kabenje.

2.Omuyizi okumanya okukozesa abakozi abasukka mw'omu mu sentensi. Kumutendera guno omuyizi amanya ekifo ky'omukozi mu sentensi. Kino kimuyamba n'okumanya omuwendo gw'abakozi ab'enjawulo abali mu sentensi. Wano nga omusomesa afuba okumanya nti abayizi basobola okwogera wamu n'okuwandiika sentensi ez'enjawulo nga zirimu abakozi abasukka mw'omu. Eky'okulabirako:

Musa ne Amina balima lumonde.

kasule ne musa bavuga mmotoka.

3.Omuyizi okusobola okumanya ebitundu ebibeera mu sentensi eby'enjawulo naddala ebitundu ebikozi mu sentensi ez'enjawulo. kiyamba omuyizi n'okwaawula nakayunzi ku nakasigirwa eziba zikozeseddwa mu sentensi.Kino kiyamba omusomesa Okumanyisa abayizi omuwendo gw'abakozi mu sentensi. Omuyizi era alina okuba nga asobola okusaza wamu n'okutuuma ebitundu bya sentensi eby'enjawulo amannya g'abyo amatuufu.

REG NO. 15/U/11528/PS.

STD NO 215006651.

OMULAMWA: SENTENSI EZIRIMU ABAKOZI ABABIRI OKUSOOMOZEBWA ABAYIZI BANGE KWEBASANGA. Abayizi bange ab'ekibiina eky'okusatu ku kinaawa high school kawempe basanga okusoomozebwa okw'okutegeera wamu n'okumanya sentensi ezirimu abakozi ababiri. Abayizi bafuna okusoomozebwa kuno naddala nga nakasigirwa zikozeseddwa okusobola okukiikirira abakozi mu sentensi ez'enjawulo. Kino nange kinsoomooza nga omusomesa kubanga sijjakkozesa mannya g'abakozi bokka okusomesa abakozi mu sentensi era nga mbeera nina okw'eyambisa nakasigirwa okusobola okujjayo omulamwa gw'ekyo kye nsomesa. Abayizi bafuna okusoomozebwa kuno nga tebawula bitundu bikozi ku bitundu birala ebiri mu sentensi ez'enjawulo. Kino kireetera omuyizi obutamanya muwendo gw'abakozi mu sentensi olw'obutasobola kw'awula bakozi basukka mw'omu mu sentensi. Eky'okulabirako nga nakasigirwa zikozeseddwa mu sentensi.

Ssi "ye" wadde "bo" yagenze ku ssomero. "Ye" ne "bo", Nakasigirwa enkozi, ezikiikiridde abakozi babiri mu sentensi. Kuno kusoomozebwa eri abayizi olw'ensonga nti mu sentensi basobola kumanya abakozi nga amannya g'abakozi gakozeseddwa okusobola okutegeera obulungi, Era kusoomozebwa Eri omusomesa kubanga alina okusala amagezi agayamba abayizi okumanya ebitundu ebikozi wamu n'omuwendo gw'abakozi mu mbeera yonna nebwezibeera nga nakasigirwa z'ezikozeseddwa mu sentensi

EBIRUUBIRIRWA (OBJECTIVES).

1.Omuyizi asobole okumanya enkozesesa ya Nakasigirwa mu sentensi okusobola okukiikirira abakozi mu sentensi. Kumutendera guno omusomesa alina okusomesa ebika bya Nakasigirwa ez'enjawulo ezikozesebwa okukiikirira abakozi mu sentensi. Omuyizi alina okumanya okukozesa nakasigirwa zino omuli,[nze,ggwe,ye,ffe,mmwe,bo n'endala ]wamu n'okuzaawula ku bitundu ebirala mu sentensi. Omuyizi yegezaamu n'okuwandiika sentensi ez'enjawulo nga y'eyambisa nakasigirwa ez'enjawulo mu sentensi, eky'okulabirako: Ssi ' ye' wadde 'bo' afiiridde mu kabenje.

2.Omuyizi okumanya okukozesa abakozi abasukka mw'omu mu sentensi. Kumutendera guno omuyizi amanya ekifo ky'omukozi mu sentensi. Kino kimuyamba n'okumanya omuwendo gw'abakozi ab'enjawulo abali mu sentensi. Wano nga omusomesa afuba okumanya nti abayizi basobola okwogera wamu n'okuwandiika sentensi ez'enjawulo nga zirimu abakozi abasukka mw'omu. Eky'okulabirako:

Musa ne Amina balima lumonde.

kasule ne musa bavuga mmotoka.

3.Omuyizi okusobola okumanya ebitundu ebibeera mu sentensi eby'enjawulo naddala ebitundu ebikozi mu sentensi ez'enjawulo. kiyamba omuyizi n'okwaawula nakayunzi ku nakasigirwa eziba zikozeseddwa mu sentensi.Kino kiyamba omusomesa Okumanyisa abayizi omuwendo gw'abakozi mu sentensi. Omuyizi era alina okuba nga asobola okusaza wamu n'okutuuma ebitundu bya sentensi eby'enjawulo amannya g'abyo amatuufu.

Nga omusomesa nina okusala amagezi okusobola okuvvunusa abayizi okusoomozebwa kwe basanga n'okusobola okutuukiriza ebiruubirirwa eby'enjawulo okuva kumulamwa gwetuliko. Era kumutendera guno nga omusomesa nina okusala amagezi abayizi okusobola okutegeera obulungi sentensi ezirimu abakozi ababiri obulungi nga bloom bw'akiyita(understanding). Ku mutendera guno ogw'okumanyisa wamu n'okutegeeza abayizi sentensi ezirimu abakozi abasukka mw'omu. "bloom" ky'ayita (understanding). Eddaala lino ely'okutegeera [understanding] lirimu emitendera egy'enjawulo ejiyinza okuyamba abayizi okutegeera wamu n'okwekkeneenya obulungi sentensi zino era gy'egino wammanga: a). Okwetabyamu abayizi omu kw'omu/ kinnomu. ( individual interview) Ku ddaala lino nga omusomesa, njakuwa abayizi omulamwa ogukwaata ku sentensi ezirimu abakozi ababiri nate mbatangaaze kunsonga ez'enjawulo ezifa ku sentensi ezo . olwo abayizi bange banukule okusinziira kw'ekyo kye mbagambye, okugeza omukozi mu sentensi kye ki ?. Wano abayizi banukula omu kw'omu okusinziira kuntegeera ya buli omu.okwetabyaamu kuno okwa kinnomu kuyamba omusomesa okufuna wamu n'okumanya endowooza wamu n'entegeera yabuli muyizi. Kino kiyamba omusomesa okumanya oba nga  abayizi bategedde ky'asomesa wamu n'okusala amagezi okusobola okuyamba abayizi abatali ku mulamwa. Wano buli kuddibwaamu kw'omuyizi kuwulirizibwa omusomesa okusobola okuvvunuka okusoomozebwa okuliwo wakati w'abayizi n'omusomesa.  Picture

b). Okw'etabyaamu ebibinja. (Focus groups). Kumutendera guno abayizi bateekebwa mu bibinja eby'enjawulo. Ebibinja bino bibeeramu abantu abasukka mw'omu era nga buli omu alina endowooza ez'enjawulo. Nga omusomesa ebibinja bino abibuuza ebibuuzo ebikwaata kw'ekyo ky'asomesa.abayizi bano babuuzibwa okusinziira kunteekateeka yabwe okuva eri omusomesa. Mu bibinja bino abayizi oluvanyuma lw'okubuuzibwa bawanyisiganya ebirowoozo era omukisa guli wakati wabuli muyizi okugatta amagezi nebaanukula ekintu kimu, okusobola okutegeera obulungi ekibabuuziddwa. Kino kiyamba abayizi abatya okuwa omusomesa ebirowoozo byabwe nabo okwetabamuu . Kino kiyamba abayizi abali mu bibinja eby'enjawulo okuwangana amagezi okusobola okuvvuunuka okusoomozebwa okuli mu kukozesa abakozi ababiri mu sentensi ez'enjawulo. Buli muyizi mukibinja awaayo entegeera ye mu kibinja  oluvannyuma ne banjula omulimu gw'abwe / oba okw'anukula kwabwe eri omusomesa. Kino kiyamba okumanya entegeera z'abayizi ab'enjawulo abali mu bibinja eby'enjawulo okusinziira kw'ebyo byebayanjudde nga omusomesa yekkanya eby'oleseddwa Okusobola okuvvunuka okusoomozebwa okw'enjawulo.

Picture.

C. Okwetegereza/okwekkenneenya.(observation) Ku mutendera Guno omusomesa ayaniriza wamu n'okufumiitiriza kw'ebyo ebimuddibwaamu abayizi oluvanyuma lw'okubabuuza wamu n'okubawa omulamwa gw'asomesaako.nga omusomesa wano atunuulira enneyisa y'omuyizi nangeri ki gy'ayinza okumuyamba. Ku ddaala lino ebibuuzo eby'enjawulo byonna by'anirizibwa omusomesa okusobola okulungamya ku nsonga ez'enjawulo wamu n'okuvvuunuka okusoomozebwa okw'enjawulo.okuwuliriza wamu n'okufumiitiriza kuyamba n'okumanya enneeyisa y'omuyizi empisa wamu n'eddaala ly'okutegeera ekisomesebwa. Picture.

EMPENDA Z'OKUVVUNUkA OKUSOOMOZEBWA KUNO, WAMU N'OKUSOBOLA OKUTUUKIRIZA EBIRUUBIRIRWA BYANGE ERA NGA NJAKWEYAMBISA TEKINOLOGIYA WA "WHATSAPP"

Guno mukutu mugatta Bantu ogw'eyambisibwa okuwanyisganya obubaka mu buwandiike, mu maloboozi,mu kukwaata obutambi wamu n'ebifaananyi okusobola okufuna n'okutambuza obubaka obw'enjawulo.omukutu guno gw'atandikibwa mu myaka gy'enkumi bbiri mu mwenda (2009).yatandikibwaawo abakugu omuli Brian Acton ne Jan koum. Picture wats app.



Omukutu guyamba okutambuza obubaka Amangu.obubaka busobola okutuuka kubantu ab'enjawulo mukaseera katono nebafuna omulamwa ekibasobozesa okwanukula amangu. Kino ky'ekisobozesezza abantu ab'enjawulo okugwettanira okusobola okukuuma obudde.

Omukutu gusobola okutambuza obubaka Ku Bantu bangi.kino kikolebwa olw’abantu abagwettanira okweyongera buli kaseera .kino nga bakikola okusobola okwanguyizibwa wamu n'amasanyu agabeera KO.

Omukutu guno guyamba omuntu nebw'abeera nga teyasoma ,nga y'eyambisa emitendera gyayo omuli okwata amaloboozi ,wamu n'obutambi obw'enjawulo okusobola okutuusa obubaka obw'enjawulo Ku muntu.

OKWEYAMBISA WHATSAPP OKUSOBOLA OKUVUNNUKA OKUSOOMOZEBWA.

a).Njakweyambisa akakodyo k'okukwata amaloboozi.(audio recordings). Ku ddaala lino njakukozesa amaloboozi agalimu sentensi ezirimu abakozi babiri.Njakwanjulira abayizi bange omulamwa ogwo. Nate njakubagamba kuba amaloboozi ga mirundi ebiri.Erisooka nga mulimu amannya g'abakozi eddala nga temuli era nga sentensi njereere.Njakubasaba bawulirize era oluvannyuma bambulire sentensi erimu abakozi.Nga abayizi kijja kubayamba okuddingana akatambi emirundi egy'enjawulo okusobola okuwuliriza basobole okulira ekitundu omuli omukozi.kino kijja kubayamba okufumiitiriza okusobola okwanukula omusomesa okusobola okuvvunuka.Nga omusomesa kigenda kuyamba KO okumanya oba abayizi omulamwa bagufuna bulungi.Nate oluvannyuma lw'okwanukula kiyamba omusomesa okusala amagezi okuyamba abayizi abasobodde okwanukula ekibasuubirwaamu.Abayizi bange mbasuubira okumbulira abakozi abali mu sentensi zebabeera bawulidde mu audio,n'omuwendo gw'abakozi gwe bawulira mu sentensi z'ezino wammanga:

1.Musa ne Jaliya bazannya mupiira.

2.Omutimbagano gw'amaanyi ensangi zino

picture.

b.kumukutu gwe gumu njakweyambisa akakodyo k'okuwandiika ekiwandiiko. kumutendera guno nga omusomesa obubaka buno mbuwandiika olwo nebuweerezebwa ku mukutu guno. Abayizi basoma ebiba biwandiikiddwa n'oluvanyuma nebaanukula okusinziira ekibuuziddwa. kino kiyamba abayizi okusoma obubaka buno ebirundi egy'enjawulo.wano omuyizi nebwaaba tategedde mukaseera ako asobola okuddamu okwekegera ebimuwereddwa mubudde obwenjawulo. wano omusomesa awandiikira abayizi sentensi ez'enjawulo  ezirimu abakozi ababiri. eby'okulabirako:

'kiberu' ne' magrette' bafiiriddwa taata waabwe.

'si' fe yadde' bo' babaddewo nga balwaanagana. sentensi ezo waggulu z'oreka abakozi babiri,nate omuyizi ag'enda kusaza ku bakozi nga asaza ku manya g'abakozi wamu n'ebitundu ebikozi mu sentensi z'ombi.nga omuyizi kijja kumuyamba okusobola okwawula abakozi mu sentensi ezo.kino kijja kuyamba omusomesa okumanya sendowooza y'abayizi ab'enjawulo abali ku mutimbagano guno. kuddala lino omuyizi agenda kufumiitiriza kumukozi mu sentensi ezo ,kino kigenda kumuyamba okusobola okw'awula ebitundu ebikozi mu sentensi z'ombi ezimuwereddwa.

c.

OMULAMWA [ content]: SENTENSI EZIRIMU ABAKOZI ABABILI .(COMPOUND SUBJECTS).

Zino ze sentensi ezirimu abakozi abasukka mwo'mu. mu sentensi zino abakozi babeera bakola ekikolwa kimu. Oluusi abakozi bano tuyinza okubasikiza ne Nakasigilwa,ez'enjawulo, era oluusi kyeziva ziyitibwa sentensi eza Nakasigilwa engatte. zituumibwa olwensonga nti Nakasigirwa bbiri ziba mu sentensi emu era nga zikiikiridde abakozi bombi mu sentensi eze'njawulo.

okugeza:

Ssi "ye" wadde "bo" yabaddewo nga balwaana. "ye"-Nakasigirwa eyo'buntu mu bumu. "bo"-Nakasigirwa eyo'buntu mu bungi. Nakasigirwa ezo zisikidde abantu abe'njawulo mu sentensi okukola ekilolwa. Oluusi ebitundu ebikozi mu sentensi bibaamu manya ga'bantu era bagattibwa ne Nakayunzi ez'enjawulo nga, ne, oba, n'endala  Amannya g'abantu gooleka abakola ekikolwa kyennyini.

Okugeza: Musa ne juma bazannya mupiira, Musa ne Juma mannya g'abakozi, ababili abali mu sentensi.

AMATEEKA AGAFUGA ENKOZESA Y'ABAKOZI ABABIRI MU SENTENSI.

1.OKUKKIRIZIGANYA N'EKIKOLWA. kumutendera guno abakozi bombi mu sentensi balina okukkiriziganya n'ekikolwa. kino ky'oleka ekikolwa ky'akolebwa era kimanyiddwa abakozi b'ombiriri. Ne bweziba Nakasigirwa nga z'ezikozesebbwa era zirina okukkiriziganya n'ekikolwa ekiri mu sentensi olw'ensonga nti ekikolwa ky'ekifuula ekitundu ekikozi mu sentence okusobola okujjayo amakulu naddala mu sentensi ezirimu abakozi. Enzikiriziganya eno eyoleka enkolagana wakati w'bakozi eri ekikolwa. eky'okulabilako: abasomesa oba abasawo b'ekalakaasa. Abawala oba abalenzi bagenze ku kisaawe. Abakozi mu sentensi eno bakkiriziganya n'ekikolwa (okugenda). okukkiriziganya kuno kw'oleka nti beebakola ekikolwa ky'okuzannya era ky'akolebwa omu kubakozi abo waggulu

2.ABAKOZI OKUGATTIBWA MU SENTENSI. kumutendera guno abakozi bagattibwa n'obugambo obuyunzi (Nakayunzi). okugattibwa kw'bakozi kukolebwa okusobola okugatta abakozi b'ombi mu sentensi okusobola okubakkirizisa n'ekikolwa ekiri mu sentensi.ky'oleka obwaseluganda obuliwo okusobola okukola ekikolwa ekili mu sentensi.newankubadde abayizi nakayunzi oluusi baziraba nga nakasigirwa. nakayunzi ziyamba n'okwawula amangu abakozi wamu n'ebitundu ebikozi mu sentensi. okugeza: musa oba kajimu beebagenze ku kisaawe.

'oba ' ekoze nga nakayunzi okusobola okuleetawo enkolagana wakati wa'bakozi b'ombi eri eri ekikolwa

Nalwoga ne musa basoma bitabo. jane ne joel badduka misinde. Ne-Nakayunzi. Nakayunzi egasse abakozi b'ombi mu sentensi ez'enjawulo okusobola okukola ebikolwa eby'enjawulo.

3.OKUKKIRIZIGANYA N'OMUWENDO GW'EKIKOlWA. Ebintu ebikozi oba abakozi bombi balina okukkiriziganya n'omuwendo gw'ekikolwa mu sentensi omuwendo gw'ekikolwa buno  bwe;bungi bw'ekikolwa mu sentensi. kino ky'oleka nti ekikolwa mu bungi bw'akyo ky'akoleddwa abakozi abo. Bwetuba tukkiriziganya tugoberera omukozi alinaanye ekikolwa kyennyini, kino kikolebwa kubanga abakozi b'ombi bakolagalana eri ekikolwa. okutunuulira omukozi alinanye ekikolwa tekitegeeza nti omukozi asooka mu sentensi tatunuulirwa ,wabula tukikolwa okw'oleka omuwendo gw'ekikolwa. okugeza: si musirikale yadde musomesa amuyise. Ennukuta'a' Eri kukikolwa okuyita eyolese nti akola ekikolwa ali omu newankubadde abakozi balimu babiri mu sentensi eyo eye nakasigirwa engatte. Ennukuta (a) ekoze nga Nakasigirwa eteemala mu bumu, eyolese omuwendo gw'abantu abakoze ekikolwa okuyita.kino kiyamba omuyizi okumanya omuwendo gw'ebikolwa

4.OKUSSA ABAKOZI MU BITI EBY'ENJAWULO MU SENTENSI. Ekiti,buno bwebuvunanyizibwa bw'omukozi mu sentensi. Kumutendera guno bakozi ab'enjawulo mu sentensi bateekebwa mu biti eby'enjawulo,era babeera n'obuvunanyibwa obw'enjawulo mu sentensi. kuddala abakozi bayinza okugatibwa n'alabika omu bali babiri mu sentensi ne wankubadde, omulala n'abeera mukiti ekirala. omukozi asobola okufuuka ekintu ekirala okususinziira kukigendererwa ky'omuwandiisi, era nekikyuusa obubaka. okugeza: OKusooka 1.Bba wange Mukwano gwange nnyo. kino ky'oleka omukozi omu, kyoka ate kisobola okukyuusibwa mu biti eby'enjawulo, okugeza:

2.Bbawange ne mukwano gwange banjagala nnyo. Ebiti by'abakozi mu sentensi eno bikyuuse wamu n'omulamwa nate abakozi bali babiri.

5.EKIKOLEBWAAKO KIFUUKA KIMU. Kumutendera guno newankubadde abakozi asukka mw'omu mu sentensi, abakozi bakola ekikolwa kimu.kumutendera guno tukkiriziganya n'obungi bw'ekikolwa si nate obw'abakozi .kino kikolebwa okusobola okukuuma obungi bw'ekikolwa. Abakozi tebasaanidde kukola buli muntu ekikolwa eky'enjawulo mu sentensi Okw'ewala okukuubagana kw'ebikolwa mu sentensi, era ekikolwa kirina okw'eyoleka nga kimu okusobola okw'oleka enzikiriziganya y'abakozi bombi mu sentensi eri ekikolwa ekyo. okugeza:

Musa ne Rita Basoma. (okusoma) ky'ekikolwa ekiri ekimu abakozi kyebakola era kyebakkiriziganyaako b'ombi mu sentensi.

OMULIMU/EBIBUUZO [QUESTIONS] EBIGOBERERWA;YANUKULA EBIBUUZO BINO WAMMANGA.

1a.sentensi za nakasigirwa engatte z'eziriwa.

b.Ngaweeyambisa eby'okulabirako,laga njawulo eri wakati wa sentensi ez'abakozi ababiri wamu n'ezo ezirimu omukozi omu.

2.Mu sentensi zino wammanga genda nga osaza ku bakozi ab'enjawulo.

i.juma ne joel basena mazzi.

ii.kiberu wamu ne kasozi bazannya mupiira.

iii.si ye wadde bo avuga mmotoka.

iv.Nze ne taata tudduse emisinde g'empaka.

v.ffe na bo tufumba lumonde.

3.Nga ogoberera amateeka g'empandiika y'oluganda,wandiika sentensi ttano nga zirimu abakozi babiri