User:Nuriddinova/sandbox

Qo‘lyozma kitoblarning badiiy bezaklari, asosan, ularga ishlangan shams, tug‘ro, lavha, unvon, zarvarak, qush zarvarak, sarlavha, doira, miniatyura, geometrik shakllar, jadval, turli naqshlar, matnning xat uslubi, xat rangi, xotimada aks etadi. Shams (arab.). Rus tekstologiyasida forzas deyiladi. Rasm san’atining bu nafis turi ko‘pincha o‘ta noyob kitoblarga ishlangan. Ko‘rinishi shunday: asarning ilk sahifasiga yorug‘lik sochib turgan kun tasvirli naqsh ishlanib, o‘rtasiga asar nomi yoziladi. Aksar hollarda saxifaning girdo-girdi ham naqshda o‘ralgan bo'ladi. Kulliyotlarda shamsga uning tarkibidagi asarlar ro'yxati beriladi. Musavvirning mahoratiga qarab, shamslarning ishlanish uslubi ham farq qiladi: ular doira shaklida yoki rombga moyilroq ko'rinishda ishlanishi mumkin. Bunga qo'shimcha kun tasvirining ost va ust kismiga kichik naqshchalar, qo'sh naqshchalar ulanadi. Ba’zan uning taralayotgan nurlari ham naqshchalardan tashkil topadi. Turkiy qo'lyozmalarda bu san'at Navoiy asarlariga ko'p ishlangan. Jumladan, Alisher Navoiy "Xamsa"sining eng eski nusxalaridan biri 1485 yili Hirotda ko'chirilgan qo'lyozmasining ilk sahifasiga shamsli tasvir ishlangan.Bu borada, ayniqsa, 1492-1493 yillar Hirotda [|Sulton Ali Mashhadiy] ko‘chirgan "Xamsa" e’tiborga loyiqdir. O‘ta nafis naqshu miniatyuralar bilan bezatilgan ushbu qo'lyozma hozir Sankt-Peterburgdagi Saltikov-Shchedrin kutubxonasida saqlanmoqda.Kitobda har qaysi doston avvaliga shamslar ishlanib, orasiga asar nomlari yozib chiqilgan. Shamslarning orasiga bitilgan asar nomlari shunday: "Kitab Xisrav-u Shirin": "Layli va Majnun"; "Haft paykar"; "Iskandarnoma". Qo'lyozma kitobdagi to‘rtala shamsning ishlanish uslubi har xil: ikkisi romb shakliga moyil, ikkisi doirasimon. Bunga qo'shimcha holda ularning ost va ustiga kichik naqshchalar, qo'shaloq naqshchalar ulangan. Bari sahifa girdi bo‘ylab naqshga olingan."Xamsa"gina emas. Navoiyning boshqa asarlari qo'lyozmalari ham shams bilan ziynatlangan. Jumladan, "Devon", "Lisonu-t- tayr" asarlarining nafis shams bilan ziynatlangan o‘ta nodir qo'lyozma nusxalari ma’lumForsiy qo'lyozma kitoblarda shams ko'proq Sa’diy, Xusrav Dexlaviy asarlarining nodir nusxalariga ishlangan