User:Pandarek/sandbox

Hardboiled - gatunek literacki, który zalicza się do nurtu powieści kryminalnej, w szczególności do powieści detektywistycznej. Akcja rozgrywa się w tych samach sceneriach. Proza hardboiled, pomimo iż wywodzi się z romantyzmu wynoszącego na pierwszy plan lęk, przerażenie, zgrozę i niesamowitość, odbiega od tej tradycji literackiej poprzez cyniczną postawę bohatera w stosunku do przeżywanych tychże emocji. Cynizm pokazywany jest poprzez wewnętrzne monologii opisujące czytelnikowi (albo widzowi) czyny i uczucia głównej postaci. Typowym protagonistą gatunku jest detektyw będący w czasach prohibicji świadkiem codziennych, pełnych przemocy działań przestępczości zorganizowanej. Jej rozkwitu nie może powstrzymać system prawny, skorumpowany równie mocno jak mafia z którą walczy. Z powodu swojego wyrachowania, powstałego w wyniku eskalacji przemocy, detektywi prozy hardobiled klasyfikowani są jako antybohaterowie.

Pochodzenie terminu
Termin w swoim angielskim źródłosłowie pochodzi od procesu gotowania jajka na twardo (to hardboil), które wraz z upływem czasu staje się coraz twardsze. Detektywi z gatunku hardboiled nie tylko rozwiązują tajemnice jak ich "bardziej miękcy" odpowiednicy, ale regularnie ścierają się z przemocą wypalając się i zajmując coraz bardziej cyniczną postawę wobec własnych uczuć. Choć literackim pierwowzorem bohatera są Terry Mack i Race Williams z książek Carolla Johna Dalyiego, to charakter głównej postaci został w pełni uosobiony przez Sama Spade'a Dashiella Hametta i Philipa Marlowe'a Raymonda Chandlera.

Pionierowie gatunku
Styl został zapoczątkowany przez Carolla Jodna Daliego w połowie lat dwudziestych XX wieku. W ciągu tej samej dekady spopularyzował go Dashiell Hammett, a udoskonalił go Raymond Chandler na początku lat trzydziestych początkując tym samym okres rozkwitu trwający aż do końca lat pięćdziesiątych.

Pulp fiction/ fikcja Pulp
Od swoich początków, proza hardboiled związana była z publikującymi ją magazynami nazywanymi "pulp". Najbardziej znanym był Black Mask wydawany przez Josepha T. Shawa. Jeszcze na początku lat dwudziestych "hardboiled" nie odnosił się do powieści kryminalnej, a wyłącznie do cynicznej, twardej postawy wobec emocji wyzwalanych przez przemoc.

Historyk zajmujący się tematyką pulp fiction, Rober Sampson, twierdzi, iż gatunek hardboiled antycypowany był opowiadaniami Gordona Younga "Don Everhard" (pojawiającymi się w magazynie Advendure od roku 1917) o "ekstremalnie twardym, pozbawionym skrupułów i zabójczym" hazardziście.

W 1933 Black Mask zajął się publikowaniem wyłącznie powieści kryminalnych. Powieści hardboiled stały się podstawową pozycją wydawniczą innych magazynów Pulp w latach trzydziestych, pojawiała się ona między innymi w Dime Detective i Detective Fiction Weekly. Wiele opowiadań z tego gatunku zostało później wydanych w miękkej, książkowej oprawie przez domy wydawnicze nazywane kolokwialnie Pulpami. W skutek tego "Pulp Fiction" często jest używane jako synonim powieści hardboiled czy powieści gangsterskiej. (Niektórzy jednak rozróżniają wewnątrz tego gatunku opowiadania prywatnych detektywów od powieści kryminalnej). W Stanach Zjednoczonych oryginalny styl gatunku naśladowany był przez licznych pisarzy, między innymi: Sue Grafton, Chester Himes, John D. MacDonald, Ross Macdonald, Walter Mosley, Sara Paretsky, Robert B. Parker, and Mickey Spillane.

Pisarze hardboiled

 * Francja - Léo Malet
 * Niemcy - Jakob Arjouni
 * Hiszpania - Manuel Vázquez Montalbán
 * Norwegia - Arthur Omre
 * Japonia - Kenzo Kitakata, Arimasa Osawa, Go Osaka

Zobacz też
• Damon Runyon

• Femme fatale

• Mediterranean noir

• Mystery film

• Naturalism

• Noir fiction

• Windy City Heat a comedy tribute to Hardboiled crime noir

Bibliografia

 * Gosselin, Adrienne Johnson (2002). Multicultural Detective Fiction: Murder from the "Other" Side, Garland Publishing, ISBN 0-8153-3153-3
 * Haut, Woody (1996). Pulp Culture: Hardboiled Fiction and the Cold War, Serpent's Tail, ISBN 1-85242-319-6
 * Irwin, John T. (2006). Unless the Threat of Death Is Behind Them: Hard-Boiled Fiction and Film Noir, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8435-7
 * Kemp, Simon (2006). Defective Inspectors: Crime-fiction Pastiche in Late Twentieth-century, Maney Publishing, ISBN 1-904350-51-8
 * Mizejewski, Linda (2004). Hardboiled and High Heeled: The Woman Detective in Popular Culture, Routledge Chapman Hall, ISBN 0-415-96970-0
 * O'Brien, Geoffrey (1997). Hardboiled America: Lurid Paperbacks and the Masters of Noir, Da Capo, ISBN 0-306-80773-4
 * Panek, LeRoy Lad (2000). New Hard-Boiled Writers: 1970s-1990s, University of Wisconsin Press, ISBN 0-87972-819-1
 * Server, Lee (2002). Encyclopedia of Pulp Fiction Writers, Facts On File Inc., ISBN 0-8160-4577-1

Linki zewnętrzne

 * "Detective Novels: An Overview" major history of the genre by Prof. William Marling, Case Western Reserve University
 * "The Hard-Boiled Way" article by Gary Lovisi; originally published in A Shot in the Dark, March 1995
 * Mystery Time Line: Hard-Boiled Mysteries brief survey of the genre's early days, focusing on Black Mask; part of the MysteryNet website
 * "American Hard-Boiled Crime Fiction, 1920s-1940s", an essay on the form's early history by Lee Horsley
 * "1920-1945: The Interwar Period and the Development of Hard-boiled Crime Fiction", Lee Horsley
 * "Hard-boiled Investigators", Lee Horsley
 * Hardboiled Bibliographies comprehensive bibliographies of many important hardboiled/noir authors; part of the RARA-AVIS website
 * The Hardboiled Era: A Checklist, 1929-1958 chronology of significant hardboiled novels, compiled by critic Geoffrey O'Brien for the 1981 edition of his Hardboiled America
 * Toward a Hardboiled Genealogy hardboiled/noir "family tree", by crime fiction author and scholar Megan Abbott
 * Twists, Slugs and Roscoes: A Glossary of Hardboiled Slang
 * "Hard-boiled Detective" Comprehensive Bibliographies
 * "Hard-boiled Guide", a list of hard-boiled and noir writers

Category:Crime fiction